Home›Ramayana›Bala Kanda›Sarga 64›Shloka 19
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 64, Shloka 19

रम्भा

प्रलोभनम् — Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse

Devanagari script

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम्।अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समा:।।1.64.19।।न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तय:।

Transliteration

tāvad yāvad dhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā ’rjitam | anucchvasann abhuñjānaḥ tiṣṭheyaṃ śāśvatīḥ samāḥ || 1.64.19 || na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |

Translation

“Hangga’t hindi ko nakakamtan ang pagiging brāhmaṇa na natamo sa pamamagitan ng tapas, mananatili akong nakatayo sa walang bilang na mga taon—hindi humihinga at hindi kumakain; sapagkat habang ako’y nasa pagninilay at pagpenitensiya, hindi manghihina ni mauubos ang aking mga sangkap.”

Word by Word
तावत्so long/then
तावत्:
सम्बन्ध (Correlation)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपरिमाण/अवधि-वाचक अव्यय; correl. with यावत्
यावत्as long as/until
यावत्:
सम्बन्ध (Correlation)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअवधि-वाचक अव्यय; ‘until/as long as’
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; emphasis
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; enclitic genitive ‘of me/my’
प्राप्तम्obtained
प्राप्तम्:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootप्र+आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here with ब्राह्मण्यम् (नपुं. एक.) as predicate ‘obtained’
ब्राह्मण्यम्brahminhood
ब्राह्मण्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here object of implied ‘to be obtained’/predicate with प्राप्तम्
तपसाby austerity
तपसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
आर्जितम्earned
आर्जितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootआ+र्ज् (धातु) + आर्जित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifying ब्राह्मण्यम्
अनुच्छवसन्holding back breath
अनुच्छवसन्:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootअनु+उद्+श्वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘not breathing’ (with negation sense in prefix anu-? here as ‘holding back breath’ per usage)
अभुञ्जानःabstaining from food
अभुञ्जानः:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootभुज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; with privative sense ‘not eating’ by context
तिष्ठेयम्I shall remain
तिष्ठेयम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘I should stand/remain’
शाश्वतीःeverlasting/innumerable
शाश्वतीः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootशाश्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; adjective qualifying समाः; Accusative plural
समाःyears
समाः:
कालाधिकरण (Time-extent)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural (duration)
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; emphasis
मेof me
मे:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; genitive ‘of me’
तप्यमानस्यof (me) doing penance
तप्यमानस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/यमान), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of me who is performing austerity’
क्षयम्decay
क्षयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
यास्यन्तिwill undergo
यास्यन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्/Future), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; ‘will go/attain’
मूर्तयःlimbs/forms
मूर्तयः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
Context

Until brahminhood is obtained by my austerities, I shall stay without breathing or eating for innumerable years. While performing penance, my limbs shall not undergo deterioration".

Characters & Entities
V
Viśvāmitra
R
Rāma

FAQs

Dharma is steadfast striving toward a higher ethical-spiritual state: the verse frames brāhmaṇya as something earned through truthfulness, restraint, and sustained tapas—not merely by birth or claim.

Viśvāmitra declares a long-term ascetic program—fasting and breath-restraint—until he achieves brāhmaṇya through austerity.

Perseverance (dhṛti) and unwavering commitment to self-purification after recognizing a moral failure.

←Previous Verse
Next Verse→