Ramayana — Bala Kanda, Sarga 52, Shloka 11

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

Devanagari script

कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ता: कथा: शुभा:।मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्।।।।

Transliteration

kṛtvobhau suciraṃ kālaṃ dharmiṣṭhau tāḥ kathāḥ śubhāḥ | mudā paramayā yuktau prīyetāṃ tau parasparam ||

Translation

Ang dalawang dharmika ay matagal na nag-usap ng mga mapalad na salaysay; kapwa sila napuspos ng dakilang kagalakan at nagalak sa isa’t isa.

Word by Word

• कृत्वा: having done / having held
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया ‘having done/made’

• उभौ: both (of them)
• उभौ: Karta (कर्ता; Subject)
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘both’

• सुचिरम्: very long
• सुचिरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कालम्)

• कालम्: time
• कालम्: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण; duration)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाणे द्वितीया (accusative of duration)

• धर्मिष्ठौ: most righteous
• धर्मिष्ठौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्मिष्ठ (प्रातिपदिक; इष्ठ-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (उभौ)

• ताः: those
• ताः: Karma (कर्म; Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• कथाः: conversations/stories
• कथाः: Karma (कर्म; Object)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मपद (object)

• शुभाः: auspicious
• शुभाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (कथाः)

• मुदा: with joy
• मुदा: Karaṇa (करण; Instrumental)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/भावे (instrumental: with joy)

• परमया: great, supreme
• परमया: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (मुदा)

• युक्तौ: engaged/absorbed
• युक्तौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त; √युज् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (उभौ)

• प्रीयेताम्: were/let be pleased
• प्रीयेताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्री (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/benedictive-like usage), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपदम्; ‘let the two be pleased’

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता; Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम

• परस्परम्: each other
• परस्परम्: Karma (कर्म; reciprocal object)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्परम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अन्योन्यार्थक (reciprocal adverb)

Context

Both the righteous personalities dwelt at length on various matters and interesting anecdotes with great delight and derived mutual pleasure.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by sādhusaṅga—righteous people strengthen harmony through auspicious and respectful dialogue.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra and Vasiṣṭha converse at length, enjoying a cordial exchange.

Which character virtue is emphasized?

Mutual respect and goodwill (paraspara-prīti) between two eminent dhārmic figures.