Sarga 12
द्वादशः सर्गः — Aśvamedha-saṅkalpa (Daśaratha resolves on the Horse Sacrifice)
बालकाण्ड
Itinatala sa Sarga 12 ang pormal na saṅkalpa ni Haring Daśaratha na isagawa ang Aśvamedha, bunsod ng hangaring magpatuloy ang angkan at ng dalamhati sa kawalan ng anak. Sa panahon ng tagsibol, malinaw niyang ipinahayag na gaganapin ang yajña nang mahigpit ayon sa śāstra, at ang katuparan ay inaasahang lilitaw sa espirituwal na bisa na kaugnay ni Ṛśyaśṛṅga. Sumunod ang kaayusan sa korte: inutusan si Sumantra na ipatawag ang mga pangunahing ṛtvij at mga pantas na brāhmaṇa—sina Vasiṣṭha, Suyajña, Vāmadeva, Jābāli, Kāśyapa, at iba pa. Pinagtibay ng nagtipong mga pari ang pasya (“sādhu”), iniutos ang paghahanda ng mga sangkap ng sakripisyo at ang seremonyal na pagpapakawala sa kabayong pangyajña. Ipinangako nila bilang bunga ng dhārmikī buddhi ng hari ang apat na anak na may dakilang lakas. Itinakda rin ang yajnabhūmi sa hilagang pampang ng Sarayū, kalakip ang mga śānti-kriyā at mahigpit na pagsunod sa kalpa-vidhi. Ipinapaalala ang panganib ng pagkukulang: ang mga brahmarākṣasa ay naghahanap ng chidra, at ang nasirang yajña ay naglalagay sa panganib sa yajamāna. Nagtatapos ang kabanata sa pagsasakatuparan ng mga utos ng mga ministro, pag-alis ng mga brāhmaṇa, at pagbabalik ng hari sa palasyo—mula sa layon tungo sa ganap na pagpapatupad.
Shlokas
Verse 1
तत: काले बहुतिथे कस्मिंश्चित्सुमनोहरे।वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत्।।।।
Pagkaraan ng mahabang panahon, sa isang napakagandang sandali, nang dumating ang tagsibol, sumibol sa isip ng hari ang pagnanais na isagawa ang yajña.
Verse 3
तथेति च स राजानमुवाच च सुसत्कृत:।सम्भारा सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम्।।।।
Sa gayong paggalang, sumagot ang brahmin sa hari: “Gayon na nga. Tipunin ang mga kinakailangang paghahanda, at palayain ang kabayong pangyajña.”
Verse 4
ततो राजाऽब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।सुमन्त्रावाहय क्षिप्रं ऋत्विजो ब्रह्मवादिन:।।।।सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम्।पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमा:।।।।
Pagkatapos ay sinabi ng hari kay Sumantra, pinakamainam sa mga ministro: “Sumantra, agad mong ipatawag ang mga ritvik, ang mga tagapagsalita ng Veda—si Suyajña, si Vāmadeva, si Jābāli, at si Kāśyapa—gayundin ang aming purohita na si Vasiṣṭha at ang iba pang pinakadakilang brahmin.”
Verse 5
ततो राजाऽब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।सुमन्त्रावाहय क्षिप्रं ऋत्विजो ब्रह्मवादिन:।।1.12.4।।सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम्।पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमा:।।1.12.5।।
Pagkatapos ay sinabi ng hari kay Sumantra, pinakamainam sa mga ministro: “Sumantra, agad mong ipatawag ang mga ritvik, ang mga tagapagsalita ng Veda—si Suyajña, si Vāmadeva, si Jābāli, at si Kāśyapa—gayundin ang aming purohita na si Vasiṣṭha at ang iba pang pinakadakilang brahmin.”
Verse 6
ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रम:।समानयत्स तान्विप्रान् समस्तान्वेदपारगान्।।।।
Pagkaraan, si Sumantra—mabilis sa pagkilos—ay agad na nagtungo at tinipon ang lahat ng mga brahmin na ganap na bihasa sa mga Veda.
Verse 7
तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा।धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।
Matapos silang parangalan, ang maka-dharmang haring Daśaratha ay nagsalita noon ng mga salitang angkop—banayad, may wastong pangangatwiran, at nakaayon sa dharma at layuning matuwid.
Verse 8
मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम्।तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम।।।।
“Ako, na nilalamon ng pananabik sa isang anak, ay tunay na walang kaligayahan. Kaya ito ang aking pasya: isasagawa ko ang Aśvamedha, ang paghahandog ng kabayo.”
Verse 9
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।ऋषिपुत्रप्रभावेन कामान्प्राप्स्यामि चाप्यहम्।।।।
“Kaya nais kong isagawa ang paghahandog ayon sa gawaing itinakda ng mga śāstra; at sa bisa at biyaya ng anak ng rishi, makakamtan ko rin ang aking minimithi.”
Verse 10
ततस्साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणा: प्रत्यपूजयन्।वसिष्ठप्रमुखास्सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम्।।।।
Pagkaraan, pinuri ng lahat ng mga brāhmaṇa, na pinangungunahan ni Vasiṣṭha, ang mga salitang iyon bilang “mainam na sinabi,” sapagkat nagmula sa bibig ng hari.
Verse 11
ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा।सम्भारास्सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम्।।।।
Noon, ang mga pari na pinangungunahan ni Ṛśyaśṛṅga ay sumagot sa hari: “Tipunin nawa ang mga kailangan sa paghahandog, at palayain ang kabayong pangritwal.”
Verse 12
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रांश्चत्वारोऽमितविक्रमान्।यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ।।।।
“Tunay na magkakamit ka ng apat na anak na di-masukat ang kagitingan—sapagkat sa iyo ay sumibol ang matuwid na pasyang ito, na nakatuon sa pagkakaroon ng supling.”
Verse 13
तत: प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्विजभाषितम्।अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम्।।।।
Pagkarinig sa sinabi ng mga brāhmaṇa, napuspos ng galak ang hari; at sa kagalakan ay kinausap niya ang kaniyang mga ministro sa mapalad na pananalita.
Verse 14
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भारास्सम्भ्रियन्तु मे।समर्थाधिष्ठितश्चाश्वस्सोपाध्यायो विमुच्यताम्।।।।
“Sa pagsunod sa salita ng aking mga guro, tipunin agad ang mga kailangan sa paghahandog; at palayain ang kabayo—binabantayan ng mga karapat-dapat na mandirigma at kasama ang punong pari.”
Verse 15
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम्।शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि।।।।
“Sa hilagang pampang ng Sarayū ay itatag ang lupang pangyajña; at nawa’y maisagawa at mapalawig ang mga ritong pampayapa at pangangalaga—ayon sa itinakda ng mga kalpa at ng mga tuntuning pangkasulatan.”
Verse 20
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन्पार्थिवर्षभम्।अनुज्ञातास्ततस्सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम्।।।।
Pagkaraan, pinuri ng mga brahmin ang dakilang hari, ang toro sa mga hari at nakaaalam ng dharma; at nang mabigyan sila ng pahintulot, silang lahat ay nagbalik sa kanilang pinanggalingan.
Verse 21
गतेष्वथ द्विजाग्य्रेषु मन्त्रिणस्तान्नराधिप:।विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युति:।।।।
Nang makaalis na ang mga pinakadakilang brahmin, pinalisan din ng maningning na hari ang kanyang mga ministro at pumasok sa sarili niyang palasyo.
Verse 22
Paparoon doon ang mga kurtisanang hitik sa ganda at kabataan; aakitin nila ang anak ng rishi at dadalhin dito, na pararangalan nang nararapat.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Daśaratha’s decision to pursue progeny through a public, śāstra-governed sacrifice rather than private expedients—framing personal longing (putrārtha) as an obligation to dynastic and civic stability (kula-santāna).
Desire becomes dharmic when routed through legitimate means: counsel of qualified authorities, procedural correctness (kalpa-vidhi), and accountability. The text also teaches that sacred acts demand meticulous integrity, since even minor omissions can invert intended outcomes.
The northern bank of the Sarayū is specified as the site for constructing the yajnabhūmi, highlighting Ayodhyā’s ritual geography and the cultural centrality of Vedic sacrifice, including śānti rites and the ceremonial release of the Aśvamedha horse.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.