Sarga 9

Verse 1

एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत्।।।।

Nang masabihan nang gayon, si Kaikeyī—naglalagablab sa galit ang mukha—ay huminga nang mahaba at mainit, at sinabi ito kay Mantharā.

Verse 2

अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।यौवराज्ये च भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये।।।।

“Ngayong araw, agad kong palalayasin si Rāma mula rito patungo sa gubat; at walang pagkaantala, ipapahiran ko si Bharata bilang prinsipe-tagapagmana.”

Verse 3

इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे।भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन।।।।

Ngayon, pag-isipan mo ito, O Mantharā—sa anong paraan makakamtan ni Bharata ang kaharian, at hindi si Rāma, sa anumang paraan kailanman?

Verse 4

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

Nang masabi ito sa kanya ng reyna, si Mantharā—masama ang pananaw—ay nagsalita kay Kaikeyī ng mga salitang ito, na naglalayong saktan ang kapakanan ni Rāma.

Verse 5

हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे।यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम्।।।।

Ngayon ay sasabihin ko, O Kaikeyī; dinggin mo ako: kung paano ang iyong anak na si Bharata lamang ang magkakamit ng kaharian.

Verse 6

किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि।।।।

Kaikeyī, hindi mo ba naaalala—o kung naaalala man, itinatago mo—ang sasabihin ko para sa iyong kapakinabangan, na nais mong marinig mula sa akin?

Verse 7

मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चापि विमृश्यताम्।।।।

O marikit na binibini, kung nais mong pakinggan ang aking sasabihin, makinig ka; aking ihahayag. At pagkarinig mo, pagbulay-bulayan mo rin.

Verse 8

श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकेयी।किञ्चिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत्।।।।

Nang marinig ni Kaikeyī ang gayong mga salita ni Mantharā, bahagya siyang bumangon mula sa maayos na nalalatagang higaan at sinabi ito.

Verse 9

कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन।।।।

O Mantharā, sabihin mo sa akin ang paraan: sa anong paraan makakamtan ni Bharata ang kaharian, at si Rāma ay hindi ito makukuha sa anumang pagkakataon?

Verse 10

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत्।।।।

Nang masabihan nang gayon ng reyna, si Mantharā—masama ang pagtingin, ang kuba—ay nagsalita, naglalayong saktan ang layunin ni Rāma.

Verse 11

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्।।।।दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति।वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः।।।।

O reyna, sa digmaang makalangit laban sa mga asura, ang iyong asawa, kasama ang mga rajarshi, ay lumisan upang tumulong kay Indra, hari ng mga deva, at ikaw ay isinama niya. Tumungo kayo sa timog, sa dakong Daṇḍaka, at narating ang bantog na lungsod na Vaijayanta, na kinaroroonan ni Timidhvaja.

Verse 12

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्।।2.9.11।।दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति।वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः।।2.9.12।।

O reyna, sa digmaang makalangit laban sa mga asura, ang iyong asawa, kasama ang mga rajarshi, ay lumisan upang tumulong kay Indra, hari ng mga deva, at ikaw ay isinama niya. Tumungo kayo sa timog, sa dakong Daṇḍaka, at narating ang bantog na lungsod na Vaijayanta, na kinaroroonan ni Timidhvaja.

Verse 13

स शम्बर इति ख्यातश्शतमायो महासुरः।ददौ शक्रस्य सङ्ग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः।।।।

Ang makapangyarihang asurang yaon, na kilala sa pangalang Śambara—dalubhasa sa sandaang daya—ay humamon kay Śakra (Indra) sa digmaan, at hindi nagapi kahit ng mga pulutong ng mga deva.

Verse 14

तस्मिन्महति सङ्ग्रामे पुरुषान्क्षतविक्षतान्।रात्रौ प्रसुप्तान्घ्नन्ति स्म तरसाऽऽसाद्य राक्षसाः।।।।

Sa dakilang labang iyon, ang mga rākṣasa ay sumasalakay sa gabi at walang-awang pumapatay sa mga mandirigma—sa mga sugatan at sa mga natutulog.

Verse 15

तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा।असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः।।।।

Doon, si Haring Daśaratha ay nakipaglaban ng isang dakilang digmaan; subalit ang makapangyarihang-bisig na hari ay pinira-piraso at winasak ng mga sandata ng mga asura.

Verse 16

अपवाह्य त्वया देवि सङ्ग्रामान्नष्टचेतनः।तत्रापि विक्षतश्शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया।।।।

O reyna, nang mawalan ng malay ang iyong asawa, inilayo mo siya mula sa labanan at iningatan; at doon man, bagaman sugatan ng mga sandata, ang iyong kabiyak ay naligtas dahil sa iyo.

Verse 17

तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ।।।।गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना।

O magandang anyo, sa kanyang pagkalugod sa iyo, ipinagkaloob niya sa iyo ang dalawang pagpapala. At sinabi mo sa iyong asawa, O Reyna: ‘Kapag nanaisin ko, saka ko hihingin ang mga pagpapalang iyon.’ Sumagot ang dakilang-haring may marangal na loob: ‘Mangyari nawa.’

Verse 18

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा।।।।कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय।।।।

“O Reyna, tunay na hindi ko ito nalalaman; ikaw mismo ang nagsabi nito sa akin noon. Gayunman, dahil sa aking pagmamahal sa iyo, itinago ko ang bagay na ito sa aking puso. Ngayon, pigilan at ipahinto mo, kahit sapilitan, ang mga paghahanda para sa pagluklok kay Rāma.”

Verse 19

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा।।2.9.18।।कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय।।2.9.19।।

“O Reyna, tunay na hindi ko ito nalalaman; ikaw mismo ang nagsabi nito sa akin noon. Gayunman, dahil sa aking pagmamahal sa iyo, itinago ko ang bagay na ito sa aking puso. Ngayon, pigilan at ipahinto mo, kahit sapilitan, ang mga paghahanda para sa pagluklok kay Rāma.”

Verse 20

तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश।।।।

“Hingin mo sa iyong asawa ang dalawang pagpapalang iyon: ang pagluklok kay Bharata, at ang pagpapatapon kay Rāma sa loob ng labing-apat na taon.”

Verse 21

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।प्रजाभावगतस्नेहस्स्थिरः पुत्रो भविष्यति।।।।

Sapagkat kung si Rāma’y ipatatapon sa gubat sa loob ng labing-apat na taon, ang iyong anak ay matatatag sa paghahari—nakamit ang pag-ibig at katapatan ng bayan.

Verse 22

क्रोधागारं प्रविश्याऽद्य क्रुद्धेवाश्वपतेस्सुते।शेष्वाऽनन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी।।।।

O anak ni Aśvapati, pumasok ka ngayon sa silid ng poot; gaya ng tunay na nagngangalit, humiga ka roon sa lupa—walang palamuti at nakasuot ng maruruming kasuotan.

Verse 23

मास्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।रुदन्ती चापि तं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा।।।।

Huwag mo siyang lingunin ni tumingin man sa kanya, at huwag mo rin siyang kausapin. Pagkakita sa kanya, manatili kang umiiyak—nakahandusay sa lupa, nakatuon sa dalamhati.

Verse 24

दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम्।।।।

Ikaw ay laging minamahal ng iyong asawa—dito’y wala akong alinlangan. Para sa iyo, ang dakilang hari’y papasok pa maging sa apoy.

Verse 25

न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रृद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत्।।।।

Hindi niya kayang galitin ka, ni matiis na masilayan kang nagngangalit. Tunay, alang-alang sa iyong kalooban, ang hari’y isusuko pa maging ang kanyang buhay.

Verse 26

न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः।।।।

Hindi magagawang suwayin ng hari ng lupa ang iyong salita. O babaeng may hamak na asal, unawain mo ang lakas ng sarili mong kapalaran at kagandahang-loob.

Verse 27

मणिमुक्तं सुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।दद्याद्दशरथो राजा मास्म तेषु मनः कृथाः।।।।

Maaaring maghandog si Haring Daśaratha ng mga hiyas, perlas, ginto, at sari-saring mahalagang bato—huwag mong hayaang maakit doon ang iyong isip.

Verse 28

यौ तौ दैवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात्।तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वामतिक्रमेत्।।।।

O reyna na lubhang pinagpala, ipagunita mo sa kanya ang dalawang biyayang ipinagkaloob ni Daśaratha sa digmaan ng mga deva at asura, upang hindi makaligtas sa iyo ang iyong layon.

Verse 29

यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः।व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम्।।।।

Kapag si Rāghava mismo ang magbangon sa iyo at maghandog ng isang biyaya, patatagin mo muna ang dakilang hari sa kanyang pasya—at saka piliin ang biyayang ito.

Verse 30

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च।भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः।।।।

Ipatapon si Rāma sa gubat sa loob ng siyam na taon at dagdag pang lima; at ipaluklok si Bharata bilang hari ng daigdig, O pinakadakila sa mga hari.

Verse 31

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः।।।।

Sapagkat kapag si Rāma ay naipatapon sa gubat sa loob ng labing-apat na taon, ang iyong anak ay lalakas at uugat nang malalim; at mananatiling matatag sa nalalabing panahon.

Verse 32

रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।एवं सिद्ध्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव भामिनि।।।।

O reyna, hingin mo rin bilang biyaya ang pagpapatapon kay Rāma; sa gayon, O marubdob na ginang, matutupad ang lahat ng layon para sa iyong anak.

Verse 33

एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति।।।।

Sa gayon, kapag naipatapon, si Rāma ay magiging ‘hindi na Rāma’; at si Bharata, na napawi ang mga kaaway, ay magiging iyong hari.

Verse 34

येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति।तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति।।।।सुगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिस्सार्धमात्मवान्।

Sa panahong yaon na magbabalik si Rāma mula sa gubat, sa gayong oras din ang iyong anak ay magiging matatag ang ugat—may tiwala sa sarili, kasama ang mga kaibigang tapat, at nakamit ang pagsang-ayon ng bayan.

Verse 35

प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा।।।।रामाभिषेकसङ्कल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।

Inaakala kong dumating na ang takdang sandali. Nang walang pangamba, pigilan mo ang hari at ilihis siya mula sa pasyang ipagdiwang ang pagluklok kay Rāma.

Verse 36

अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया।।।।हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।

Nang mapaniwala siya ni Mantharā na ang kapahamakan ay tila kapakinabangan, si Kaikeyī—napaniwala at nagalak—ay nagsalita ng ganito kay Mantharā.

Verse 37

सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता।।।।कैकेयी विस्मयं प्राप्ता परं परमदर्शना।

Sapagkat si Kaikeyī—bagaman bantog sa malinaw na paghatol—ay namangha sa mga salita ng kuba, at gaya ng isang dalagitang wala pang hinog, naligaw sa masamang landas.

Verse 38

कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिथायिनीम्।।।।पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।

O kuba, hindi ko inakalang ikaw ay napakahusay—tagapagsalita ng marangal na payo. Sa daigdig na ito, sa mga kuba, ikaw ang pinakadakila sa tatag ng paghatol.

Verse 39

त्वमेव तु ममाऽर्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी।।।।नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।

O kuba, ikaw lamang ang laging nakatuon sa aking mga gawain, naghahangad ng aking kapakanan; kung wala ka, hindi ko sana naunawaan ang balak ng hari.

Verse 40

सन्ति दुस्संस्थिताः कुब्जा वक्राः परमदारुणाः।।।।त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना।त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना।

May mga kuba na masamang anyo, baluktot at kakila-kilabot pagmasdan; ngunit ikaw, kaaya-ayang tingnan, ay tulad ng lotus na marahang yumuyuko sa ihip ng hangin—kaibig-ibig sa paningin.

Verse 41

उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत्स्कन्धात् समुन्नतं।।।।अधस्ताच्चोदरं शातं सुनाभमिव लज्जितम्।

Ang iyong dibdib ay punô at umaangat hanggang balikat; sa ibaba nito ang iyong tiyan ay payat, may magandang pusod—na wari’y mahinhin na itinatago.

Verse 42

परिपूर्णं तु जघनं सुपीनौ च पयोधरौ।।।।विमलेन्दुसमं वक्त्रमहोराजसि मन्थरे।

Ang iyong balakang ay ganap na bilog, at ang iyong mga dibdib ay bilugan at matatag; ang iyong mukha’y tulad ng dalisay na buwan—kay ningning mo, O Mantharā!

Verse 43

जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम्।।।।जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ चाप्यायतावुभौ।

Ang iyong balakang, pinalamutian ng sinturong may kampanilya, ay kumakalansing sa bawat galaw; ang iyong mga binti’y matatag na nakalapat, at ang dalawang paa mo’y mahahaba at maayos ang hubog.

Verse 44

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी।।।।अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे।

Ikaw, O Mantharā, na nakadamit ng pinong tela—kapag naglalakad ka sa unahan ko taglay ang mahahaba mong hita, ikaw ay nagniningning na parang maharlikang sisne na nauuna.

Verse 45

आसन्याश्शम्बरे मायास्सहस्रमसुराधिपे।।।।सर्वास्त्वयि निविष्टास्ता भूयश्चान्यास्सहस्रशः।

Noon, isang libong pakana ang kay Śambara, panginoon ng mga Asura; ngunit ang lahat ng iyon ay nananahan sa iyo—at bukod pa roon, libo-libo pang iba.

Verse 46

तवेदं स्थगु यद्दीर्घं रथघोणमिवायतम्।।।।मतयः क्षत्रविद्याश्च मायाश्चात्र वसन्ति ते।

Ang mahaba mong umbok na iyon—malapad na parang umbok ng gulong ng karwahe—doon nananahan ang iyong tusong mga balak, ang mga taktika mong wari’y pang-kṣatriya, at ang iyong mga sining ng panlilinlang.

Verse 47

अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम्।।।।अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।

Dito, sa iyong kuba, O kuba, ilalagay ko ang isang ginintuang kuwintas—kapag naitalaga na si Bharata at si Rāghava’y napasa-gubat.

Verse 48

जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन मन्थरे।।।।लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।

O Mantharā, kapag natupad ang aking layon at ako’y lubos na nasiyahan, papahiran ko ang iyong kuba ng pinakadalisay, mahusay na pinuhin na ginto.

Verse 49

मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम्।।।।कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।

O kuba, ipagagawa ko para sa iyong mukha ang isang maringal at mapalad na tilaka na yari sa ginto; at ipagagawa ko rin para sa iyo ang mga mainam na palamuti.

Verse 50

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि।।।।चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम्।।।।

Nakasuot ng mapalad na kasuotan, kikilos ka na parang isang diyosa. Taglay ang mukhang walang kapantay, na wari’y humahamon sa buwan, mararating mo ang dakilang katayuan—taglay ang pagmamataas sa gitna ng mga kaaway.

Verse 51

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि।।2.9.50।।चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम्।।2.9.51।।

Maging ang iba pang mga kuba, na pinalamutian ng lahat ng alahas, ay maglilingkod sa iyong mga paa—gaya ng palagi mong paglilingkod sa akin.

Verse 52

तवापि कुब्जाः कुब्जायास्सर्वाभरणभूषिताः।पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम।।।।

Maging ang iba pang mga kuba, na pinalamutian ng lahat ng alahas, ay maglilingkod sa iyong mga paa—gaya ng palagi mong paglilingkod sa akin.

Verse 53

इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत्।शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव।।।।

Sa gayong pagpupuri, sinabi ni Mantharā ang mga salitang ito kay Kaikeyī, na nakahimlay sa makinang na puting higaan, nagliliyab na tila apoy sa dambanang pangyajña.

Verse 54

गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।उत्तिष्ठ कुरु कल्याणि राजानमनुदर्शय।।।।

O mapalad na ginang, kapag umagos na ang tubig, hindi na maitatayo ang pilapil. Bumangon ka ngayon; kumilos ka agad, at ipakita sa hari ang iyong matibay na pasiya.

Verse 55

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।।।

Sa gayong pag-uudyok, ang reyna—malalaki ang mga mata at nalalasing sa pagmamataas sa kanyang kapalaran—ay sumama kay Mantharā at pumasok sa Silid ng Poot.

Verse 56

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।2.9.55।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।2.9.56।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।2.9.57।।

Ang marangal na babae ay hinubad ang kuwintas na perlas na nagkakahalaga ng daan-daang libo, at pati ang iba pa niyang mapalad at napakamahal na mga alahas.

Verse 57

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।2.9.55।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।2.9.56।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।2.9.57।।

Pagkaraan, si Kaikeyī—na tila ginto ang ningning, ngunit ngayo’y napasailalim sa mga salita ng kuba—ay nahiga roon sa sahig at nagsalita kay Mantharā nang ganito:

Verse 58

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि।वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम्।।।।

O kuba, ipaaalam mo sa hari na alinman sa dalawa: na ako’y nakahandusay na patay dito, o kaya, kapag napadala si Rāghava sa gubat, si Bharata ang magtatamo ng kaharian.

Verse 59

न सुवर्णेन मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भूषणैः।एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते।।।।

Wala akong hangad sa ginto, ni sa mga hiyas, ni maging sa mga palamuti. Ito ang wakas ng aking buhay: kung si Rāma ay maitalaga sa pagkaputong-hari.

Verse 60

अथो पुनस्तां महिषीं महीक्षितोवचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।उवाच कुब्जा भरतस्य मातरंहितं वचो राममुपेत्य चाहितम्।।।।

Muli, ang kuba ay nagsalita sa reynang iyon—kabiyak ng hari at ina ni Bharata—sa mga salitang mabagsik ang lakas: mga salitang inakalang kapakinabangan ni Bharata, ngunit sa pagdulog kay Rāma ay naging kapahamakan.

Verse 61

प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवोयदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथायथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते।।।।

Kung si Rāghava ang tunay na magmamay-ari ng kahariang ito, tiyak na ikaw at ang iyong anak ay magdurusa. Kaya, O mapalad na ginang, magsikap kang kumilos nang gayon upang ang iyong anak na si Bharata ang maitalaga at mapahiran bilang hari.

Verse 62

तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जयासमाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिताशशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः।।।।

Sa gayon, malalim na nasugatan—tinamaan nang paulit-ulit ng mga salitang tila palaso ng kuba—ang reyna, namangha, ay inilapat ang dalawang kamay sa dibdib; at sa pag-alab ng damdamin, muli’t muli niyang pinuri ang kuba.

Verse 63

यमस्य वा मां विषयं गतामितोनिशाम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।वनं गते वा सुचिराय राघवेसमृद्धकामो भरतो भविष्यति।।।।

O kuba, kapag nakita mong ako’y umalis mula rito at napunta sa kaharian ni Yama, saka mo ipaalam. O kung si Rāghava’y mapunta sa gubat nang matagal, si Bharata’y magkakamit ng ganap na katuparan ng kanyang nais.

Verse 64

अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजोन चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।न किञ्चिदिच्छामि न चेह जीवितंन चेदितो गच्छति राघवो वनम्।।।।

Kung si Rāghava’y hindi aalis mula rito patungong gubat, hindi ko nanaisin ang higaan ni ang mga kuwintas na bulaklak, ni ang sandal paste, ni ang koliryo, ni inumin at pagkain. Wala akong nanaisin dito—ni maging ang buhay ko man.

Verse 65

अथैतदुक्त्वा वचनं सुदारुणंनिधाय सर्वाभरणानि भामिनी।असंवृतामास्तरणेन मेदिनींतदाऽधिशिश्ये पतितेव किन्नरी।।।।

Pagkasabi ng gayong napakakakilabot na pananalita, ang marikit na si Kaikeyī ay isinantabi ang lahat ng kanyang mga alahas; at noon ay humiga siya sa hubad na lupa, inalis ang sapin—na wari’y isang kinnarī na bumagsak.

Verse 66

उदीर्णसंरम्भतमोवृताननातथाऽवमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सातमोवृता द्यौरिव मग्नतारका।।।।

Kaya ang asawa ng hari, si Kaikeyī—ang mukha’y nababalot ng dilim ng sumisiklab na poot, at itinapon ang pinakamainam na mga kuwintas na bulaklak at alahas—ay naging balisa at lugmok, na wari’y langit na tinakpan ng lagim, at ang mga bituin ay lumubog sa paningin.