Sarga 89

Verse 1

उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः।भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।

Matapos magpalipas ng gabi roon din sa pampang ng Ganga—sa mismong pook na tinuluyan ni Raghava—bumangon si Bharata sa bukang-liwayway at sinabi ito kay Satrughna.

Verse 2

शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम्।शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्।।।।

“Śatrughna, bumangon ka—bakit natutulog ka pa? Dali, dalhin mo si Guha, ang panginoon ng mga Niṣāda. Pagpalain ka; siya ang magpapatawid sa hukbo.”

Verse 3

जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन्।इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः।।।।

Hinimok ni Bharata, sumagot si Śatrughna: “Hindi ako natutulog; gising ako, at ang iniisip ko’y yaong marangal na nakatatanda—si Rāma.”

Verse 4

इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः।आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत्।।।।

Habang nag-uusap nang gayon ang dalawang lalaking tila mga leon, dumating si Guha sa tamang sandali at, nakatiklop ang mga kamay, nagsalita kay Bharata.

Verse 5

कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम्।कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम्।।।।

Tinanong ni Guha: “O supling ng mga Kakutstha, naging payapa ba ang iyong pamamalagi sa pampang ng ilog sa gabing ito? At ikaw at ang iyong hukbo, lahat ba’y walang karamdaman at walang suliranin?”

Verse 6

गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम्।रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत्।।।।

Nang marinig ni Bharata ang mga salita ni Guha na binigkas dahil sa wagas na pag-ibig, siya—laging masunurin sa utos ni Rāma—ay sumagot sa ganitong pananalita.

Verse 7

सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम्।गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः।।।।

Sinabi ni Bharata: “O hari, maginhawa ang gabi para sa amin, at tunay na pinarangalan mo kami. Ngayon, nawa’y itawid kami ng mga mangingisdang bangkero sa Gaṅgā sa pamamagitan ng maraming bangka.”

Verse 8

ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम्।प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्।।।।

Pagkaraan, si Guha, na agad tumalima sa utos ni Bharata, ay pumasok sa kanyang pamayanan at nagsalita sa kanyang mga kamag-anak.

Verse 9

उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा।नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्।।।।

“Bumangon kayo, magising kayo; nawa’y laging sumainyo ang kabutihan. Hilahin ninyo ang mga bangka patungo sa tubig; tatawirin natin ang hukbo.”

Verse 10

ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात्।पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः।।।।

Sa gayong utos, sila’y agad na tumindig; at sa pagmamadali ayon sa atas ng hari, kaagad nilang tinipon mula sa lahat ng dako ang limang daang bangka.

Verse 11

अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघंटाधरा वराः।शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः।।।।

“Dinala rin ang iba pang mahuhusay na bangka—na tinatawag na ‘Svastika’—matitibay ang pagkakayari, maringal sa mga watawat, may layag na nakakabit, at may nakasabit na malalaking kampana.”

Verse 12

तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम्।सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत्।।।।

Pagkaraan, iniharap ni Guha ang isang mapalad na bangkang kilala bilang ‘Svastika’, natatakpan ng puting lona at umaalingawngaw sa kaaya-ayang tunog.

Verse 13

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।।।

Nauna munang sumakay ang punong pari ng angkan at ang matatandang guro—mga ācārya at mga Brāhmaṇa. Pagkaraan nila, sumampa si Bharata at ang makapangyarihang Śatrughna, kasama sina Kauśalyā, Sumitrā, at iba pang maharlikang kababaihan; saka sumunod ang mga asawa ng hari at ang mga karitong may mga panustos.

Verse 14

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।2.89.13।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।2.89.14।।

Nauna munang sumakay ang punong pari ng angkan at ang matatandang guro—mga ācārya at mga Brāhmaṇa. Pagkaraan nila, sumampa si Bharata at ang makapangyarihang Śatrughna, kasama sina Kauśalyā, Sumitrā, at iba pang maharlikang kababaihan; saka sumunod ang mga asawa ng hari at ang mga karitong may mga panustos.

Verse 15

आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम्।भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्।।।।

Habang ang ilan ay nagsisindi ng apoy sa mga pansamantalang tuluyan, ang iba’y lumulusong sa tawiran, at ang iba nama’y nagbubuhat ng mga kagamitan; ang ingay ng kanilang pagkilos ay umakyat na wari’y sumasayad sa langit.

Verse 16

पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः।वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः।।।।

Ang mga bangkang yaon, pinalamutian ng mga watawat at pinamamahalaan mismo ng mga mangingisda, ay mabilis na lumarga noon, kargá ang mga taong nakasakay na.

Verse 17

नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम्।काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्।।।।

May ilang bangka na punô ng mga babae; may ilang punô ng mga kabayo; at may ilan dito na naglulan ng mga hayop na panghila ng sasakyan, kasama ang malaking kayamanan.

Verse 18

ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः।।।।

Nakarating sila sa kabilang pampang at ibinaba ang mga tao; pagkaraan ay nagbalik ang mga bangka, at ang mga mangingisda’y nagpakita ng bihasang pagmaniobra, na waring gumuguhit ng mga anyo at padron sa tubig.

Verse 19

सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः।तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः।।।।

Ang mga elepante, may mga watawat na nakapalamuti at hinihimok ng mga sakay, ay tumawid sa tubig na nagniningning na wari’y mga bundok na may koronang bandila.

Verse 20

नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे।अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः।।।।

Ang ilan ay nakasakay sa mga bangka; ang iba nama’y tumawid sa mga balsang palutang; ang iba’y kumapit sa malalaking banga; at ang iba pa’y tumawid sa paglangoy, gamit ang sariling mga bisig.

Verse 21

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम्।मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्।।।।

Ang mapalad na hukbong iyon, na naitawid sa Gaṅgā ng mga bangkero, ay nagpatuloy at sa Maitra muhūrta ay narating ang dakilang kagubatan ng Prayāga.

Verse 22

आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम्।द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे।।।।

Matapos paginhawahin ang hukbo at patirahin ito ayon sa kanilang nais, ang marangal na Bharata—kasama ang mga pari at mga saserdote—ay naglakbay upang makita ang pinakadakilang rishi, si Bharadvāja.

Verse 23

स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्।।।।

Paglapit niya sa āśrama ng dakilang brahmin—si Bharadvāja, ang banal na punong-pari—namasdan ni Bharata ang isang kaakit-akit na malawak na gubat, pinalamutian ng magagandang kubo at mga pangkat ng punò.