Sarga 85

Verse 1

एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्।।2.85.1।।

Nang masabi ito, si Bharata na lubhang marunong ay sumagot kay Guha, pinuno ng mga Niṣāda, sa mga salitang hitik sa katuwiran at kahulugan.

Verse 2

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि।।2.85.2।।

O kaibigan ng aking nakatatandang kapatid, tunay na marangal ang iyong hangarin—sapagkat nais mong mag-isa na maghandog ng pagtanggap sa napakalaking hukbo ko.

Verse 3

इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्।अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः।।2.85.3।।

Pagkasabi nito ng maringal na si Bharata ng marangal na pananalita kay Guha, muli niyang hinarap ang pinuno ng mga Niṣāda at nagsalita.

Verse 4

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः।।2.85.4।।

O Guha, saang daan ako makararating sa ashram ni Bharadvāja? Masinsin ang lupang ito sa latian sa pampang ng Gaṅgā, at lubhang mahirap tawirin.

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः।।2.85.5।।

Nang marinig ni Guha—na sanay sa masinsing gubat—ang mga salita ng matalinong prinsipe, siya’y sumagot nang magkasalikop ang mga kamay sa paggalang.

Verse 6

दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः।अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः।।2.85.6।।

O prinsipe na dakila ang dangal, sasama sa iyo ang mga mangingisdang ito, handang-handa at may mga pana; at ako man ay susunod na kasama mo.

Verse 7

कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे।।2.85.7।।

Hindi ka naman marahil patungo kay Rama—na di napapagod sa gawa—na may masamang hangarin? Ang napakalaking hukbo mo’y tila nagbubunsod ng pag-aalinlangan sa akin.

Verse 8

तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः।भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्।।2.85.8।।

Nang magsalita nang gayon si Guha, si Bharata—malinaw at payapa na wari’y langit—ay sumagot sa kanya sa banayad na pananalita.

Verse 9

माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि।राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः।।2.85.9।।

Huwag nawang dumating ang kakila-kilabot na panahong iyon; hindi mo ako dapat pagdudahan. Sapagkat si Rama, aking panganay na kapatid, ay itinuring ko kailanman na kapantay ng aking ama.

Verse 10

तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते।।2.85.10।।

Ako’y paroroon upang ibalik ang Kakutstha na nananahan sa gubat. Huwag kang mag-isip ng iba, O Guha—katotohanan ang sinasabi ko sa iyo.

Verse 11

स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम्।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः।।2.85.11।।

Ngunit si Guha, nang marinig ang sinabi ni Bharata, ay nagliwanag ang mukha sa tuwa; at sa galak ay muling nagsalita, hinarap si Bharata.

Verse 12

धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि।।2.85.12।।

Mapalad ka; sa balat ng lupa’y wala akong nakikitang katulad mo—sapagkat nais mong talikdan ang kahariang dumating sa iyo nang walang hirap.

Verse 13

शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि।।2.85.13।।

Tunay ngang ang iyong walang-hanggang karangalan ay lalaganap sa buong daigdig, sapagkat nais mong ibalik si Rama na napasailalim sa matinding paghihirap.

Verse 14

एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा।बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.85.14।।

Samantalang gayon ang pakikipag-usap ni Guha kay Bharata, humina ang liwanag ng araw at sumapit ang gabi.

Verse 15

सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः।शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत्।।2.85.15।।

Matapos ipahimpil ang hukbong iyon, si Bharata—nalugod kay Guha—ay nagtungo sa pamamahinga kasama si Śatrughna.

Verse 16

रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः।उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः।।2.85.16।।

Ngunit ang dalamhating punô ng pag-alaala kay Rama ay dumatal sa dakilang Bharata—bagaman di nararapat sa kanya, na tumitingin sa dharma, ang gayong pighati.

Verse 17

अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम्।वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्।।2.85.17।।

Ang apoy ng dalamhati ay sumunog kay Bharata sa kalooban—gaya ng nakatagong liyab na tumutupok sa punong kahoy na dati nang tinupok ng sunog sa gubat.

Verse 18

प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम्।यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम्।।2.85.18।।

Mula sa apoy ng dalamhati, umagos ang pawis sa lahat niyang mga sangkap—gaya ng Himalaya na, kapag pinainit ng sinag ng araw, ay pinatutunaw at pinapadaloy ang yelo.

Verse 19

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

Nilamon si Bharata, anak ni Kaikeyī, ng napakalaking bundok ng pighati: ang batong di-nababasag ay ang kanyang malalim na pagninilay, ang mga mineral ay ang mabibigat na buntong-hininga, ang masukal na punò ay ang kanyang pagkapanglaw, ang matatayog na tuktok ay dalamhati at pagod, ang di-mabilang na nilalang ay pagkahilo ng diwa, at ang kawayan at mga halamang-gamot ay ang naglalagablab na hapdi ng pagdurusa.

Verse 20

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

Nilamon si Bharata, anak ni Kaikeyī, ng napakalaking bundok ng pighati: ang batong di-nababasag ay ang kanyang malalim na pagninilay, ang mga mineral ay ang mabibigat na buntong-hininga, ang masukal na punò ay ang kanyang pagkapanglaw, ang matatayog na tuktok ay dalamhati at pagod, ang di-mabilang na nilalang ay pagkahilo ng diwa, at ang kawayan at mga halamang-gamot ay ang naglalagablab na hapdi ng pagdurusa.

Verse 21

विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसंज्ञः परमापदं गतः।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः।।2.85.21।।

Pagkaraan, si Bharata—pinakamainam sa mga tao—ay humihingal sa malalalim na buntong-hininga, labis na nababagabag; nalilito ang kanyang diwa, nahulog sa sukdulang kapahamakan, at sinusunog ng lagnat sa puso, kaya’t di siya nakatagpo ng kapayapaan, gaya ng torong nahiwalay sa kawan.

Verse 22

गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।

Si Bharata, marangal ang diwa, ay nakipagtagpo kay Guha kasama ang kanyang mga tao, pinatatatag ang isip; at si Guha, bagaman lubhang nababalisa, ay muling umaliw kay Bharata hinggil sa kanyang nakatatandang kapatid na si Rāma.