Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।

Ngunit si Mantharā, sa paninibugho at poot sa kanya, ay itinapon ang gayong palamuti; at saka, puno ng galit at dalamhati, ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।

O hangal na babae, bakit ka nagagalak sa di-nararapat na sandali? Hindi mo ba nauunawaan na ikaw ay nakatindig sa gitna ng dagat ng dalamhati?

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।

O Reyna, bagaman ako’y dinadaganan ng dalamhati, sa aking isipan ay tinatawanan kita: sapagkat sa dapat mong ikalungkot, ikaw ay nagagalak, kahit dumating na ang malaking kapahamakan na ito.

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।

Ipinagdadalamhati ko ang iyong maling pag-iisip. Sinong marunong na babae ang magagalak sa pag-angat ng anak ng karibal na asawa—na wari’y kaaway—kung ang pag-angat na yaon ay dumarating na parang paglapit ng kamatayan?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।

Kay Bharata lamang nagmumula ang pangamba para kay Rāma, sapagkat ang karapatan sa kaharian ay pinaghahatian. Sa pagninilay nito, ako’y nalulumbay—sapagkat ang panganib ay isinilang mula sa taong natatakot.

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

Si Lakṣmaṇa, ang dakilang mamamana, ay buong pagkataong nakatalaga kay Rāma; at si Śatrughna naman ay gayon ding nakatalaga kay Bharata—gaya ng pagtalima ni Lakṣmaṇa sa Kakutstha na si Rāma.

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।

O marikit na ginang, kahit sa pagkakasunod ng kapanganakan, si Bharata ang pinakamalapit sa pagmamana ng kaharian; sapagkat para sa dalawang nakababatang iyon, malayo pa ang pagkakataon.

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।

Si Rāma ay dalubhasa sa asal ng isang kṣatriya, marunong at kumikilos sa tamang panahon; kaya’t kapag iniisip ko ang iyong anak, ako’y nanginginig sa takot sa kanya.

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।

Tunay na mapalad si Kauśalyā; ang kaniyang anak ay itatalaga bukas, sa ilalim ng bituing Puṣya, ng mga dakilang brāhmaṇa, sa marangal na katungkulan ng yuvārāja.

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

Maglilingkod ka kay Kausalyā—na bantog at ngayo’y nag-uumapaw sa galak, at napasuko na ang mga kaaway—na parang isang alilang babae, nakatiklop ang mga kamay sa pagpapasakop.

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।

Kung magkagayon, ikaw ay magiging alipin niya kasama namin; at maging ang iyong anak ay mahuhulog sa pagkaalipin kay Rāma.

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।

Tunay na magagalak ang lahat ng kababaihan sa panig ni Rāma; ngunit sa pagbagsak ni Bharata, ang iyong mga manugang ay mananatiling walang tuwa.

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।

Nang makita niyang lubhang nalulugod si Mantharā at nagsasalita nang gayon, pinuri ni Reyna Kaikeyī, ang maharlikang ginang, ang mga kabutihan ni Rāma lamang.

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।

Si Rāma ay nakaaalam ng dharma; sinanay ng mga nakatatanda, siya’y mapagpigil sa sarili; siya’y marunong tumanaw ng utang na loob, tapat sa pananalita, at dalisay. Bilang panganay na anak ng hari, nararapat sa kanya ang pagka-yuvarāja, ang pagiging tagapagmana.

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।

Siya, na may mahabang buhay, ay kakalinga sa kanyang mga kapatid at mga lingkod na parang ama. O kuba, bakit ka nagdadalamhati sa pagkarinig ng pagpuputong kay Rāma?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।

At si Bharata rin, tunay nga—pagkaraan ng mahigit sandaang taon ng paghahari ni Rāma—ay magmamana ng kahariang minana pa sa ama at lolo, ang dakilang lalaki sa mga tao.

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।

O Mantharā, naabot mo na ang kasaganaan, taglay mo ito ngayon, at ang kagalingan ay magpapatuloy pa—bakit ka nagdadalamhati?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

Kung paanong si Bharata ay mahal at karapat-dapat igalang sa akin, gayon din—lalo pa—si Rāghava; tunay, siya’y naglilingkod at nag-aasikaso sa akin nang higit pa kaysa sa paglilingkod niya kay Kauśalyā.

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।

Kung ang kaharian ay para kay Rāma, gayon din ito para kay Bharata; sapagkat itinuturing ni Rāghava ang kanyang mga kapatid gaya ng pagtingin niya sa sarili.

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।

Nang marinig ang mga salita ni Kaikeyī, si Mantharā ay labis na nabagabag; huminga siya nang mahaba at mainit, at saka nagsalita ng ganito kay Kaikeyī.

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।

Dahil sa kamangmangan, hindi mo nauunawaan ang sarili mong kalagayan; lumulubog ka sa malawak na dagat ng pighati na pinalawak ng dalamhati at kapahamakan, at hindi mo nakikita ang darating na pinsala.

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।

Si Rāghava ang magiging hari, at pagkaraan ni Rāghava ay ang sarili niyang anak ang magmamana; ngunit, O Kaikeyī, si Bharata’y itataboy mula sa angkan ng mga hari at gagawing tampulan ng panlilibak.

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।

Hindi maaaring lahat ng anak ng hari ay maupo sa trono, O marubdob na ginang; kung lahat ay itatalaga bilang mga pinuno, lilitaw ang napakalaking kaguluhan.

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।

Kaya nga, O Kaikeyī—O ganap na marangal at walang kapintasan—ipinagkakatiwala ng mga hari ang pamamahala sa panganay, o kaya’y sa ibang anak na may mga dakilang katangian.

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।

Ang iyong anak ay lubusang madudurog, O minamahal—gaya ng isang ulila, mapuputol sa mga ginhawa at sa pagmamana ng angkan ng mga hari.

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।

Ako’y naparito alang-alang sa iyo; ngunit hindi mo ako nauunawaan. Sa panahong umuunlad ang iyong karibal na asawa, ibig mo pang ibigay sa akin ang kaloob na para bang ako’y may ‘dapat tanggapin’.

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।

Tiyak na kapag nakamit ni Rāma ang kaharian na walang tinik—walang karibal—tiyak na itataboy niya si Bharata sa pagkatapon, o kaya’y ipadadala pa sa kabilang daigdig.

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।

Sapagkat si Bharata, bata pa lamang, ay ipinadala mo sa tahanan ng kanyang tiyuhing ina. At ang paglalapit ay nagbubunga ng pag-ibig—maging sa mga bagay na walang buhay.

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

At si Śatrughna man, masunurin kay Bharata, ay sumama rin sa kanya. Kung paanong si Lakṣmaṇa ay laging kasama ni Rāma, gayon din si Śatrughna kay Bharata.

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।

Sinasabi na may isang punong itinakdang putulin ng mga naninirahan sa gubat; ngunit dahil sa matinik na damong iṣīkā na tumutubo sa paligid nito, ito’y nakaliligtas sa matinding panganib.

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।

Si Lakṣmaṇa na anak ni Sumitrā ang tagapagtanggol ni Rāma, at si Rāma na Rāghava nama’y tagapagtanggol din ni Lakṣmaṇa; ang kanilang pagkakapatiran ay bantog sa mga daigdig, gaya ng sa mga Aśvin.

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।

Kaya’t si Rāma ay hindi gagawa ng kahit munting kasamaan kay Lakṣmaṇa; ngunit tungkol kay Bharata, walang alinlangan—si Rāma’y gagawa ng pinsala sa kanya.

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।

Kaya mula mismo sa Rājagṛha, papuntahin mo na sa gubat ang iyong anak. Ito ang lubos na nakalulugod sa akin—at tunay na lubhang kapaki-pakinabang din para sa iyo.

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।

Sa gayon, magkakaroon ng kapakanan para sa iyo at sa buong panig ng iyong mga kamag-anak—kung si Bharata ay makakamtan, sa pamamagitan ng dharma, ang minanang kaharian ng ama.

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।

Ang batang iyon—si Bharata mo—na sanay sa ginhawa, ay likás na karibal ni Rāma. Kapag naagawan ng lahat ng yaman at sandigan, paano siya mabubuhay sa ilalim ng kapangyarihan ng masaganang Rāma?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।

Gaya ng pinunong elepante sa gubat na sinasalakay ng leon, gayon si Bharata’y madadaig ni Rāma; nararapat na iligtas mo siya.

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।

Noon, dahil sa pagmamataas at sa iyong pagiging pinagpala, hinamak mo ang iyong kabiyak—ang ina ni Rāma. Paano nga ba siya hindi hahanap ng ganti sa alitang iyon?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।

O marikit na ginang, kapag natamo ni Rāma ang daigdig na hitik sa karagatan, bundok, at mga lungsod, ikaw—kasama si Bharata—ay mahuhulog sa kasawian, pagdurusa, at kahihiyan.

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।

Sapagkat kapag natamo ni Rāma ang daigdig, tiyak na mapapahamak si Bharata. Kaya pag-isipan mo ngayon din ang kaharian para sa iyong anak, at ang paraan upang ipatapon ang iyong karibal—si Rāma.