Sarga 56

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।

Nang lumipas ang gabi, marahang ginising ng Raghunandana na si Rāma si Lakṣmaṇa, na noon ay mahimbing na natutulog.

Verse 2

सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम्।सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप।।।।

O Saumitri, pakinggan mo ang matatamis na huni ng mga ibon sa gubat. O manlulupig ng mga kaaway—ngayon na ang oras upang tayo’y lumisan.

Verse 3

स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः।जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम्।।।।

Sa takdang oras, ginising siya ng kanyang kapatid; si Lakṣmaṇa’y itinaboy ang antok at pag-aantok, pati ang pagod sa paglalakbay na kumapit sa kanya sa daan.

Verse 4

तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम्।पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः।।।।

Pagkatapos ay bumangon silang lahat, hinipo ang mapalad na tubig ng ilog, at tinahak ang landas patungong Citrakūṭa na itinuro ng pantas.

Verse 5

ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह।सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Pagkatapos, sa takdang oras ng paglalakbay, si Rāma ay lumakad kasama si Saumitrī (Lakṣmaṇa) at nagsalita ng ganitong mga salita kay Sītā, na ang mga mata’y tulad ng talulot ng lotus.

Verse 6

आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान्।स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये।।।।

O Vaidehī, masdan mo ang mga punòng kiṃśuka—sa lahat ng dako’y namumulaklak sa pagwawakas ng taglamig—wari’y nagliliyab, na para bang ginagapusan ng mga kuwintas na bulaklak na sila rin ang nagluwal.

Verse 7

पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान्।फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम्।।।।

Masdan mo ang mga punong bhallātaka na namumulaklak, hindi dinadalaw ng mga tao; nakayukod sa bigat ng bunga at dahon—tiyak na makapamumuhay tayo rito.

Verse 8

पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण।मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे।।।।

O Lakṣmaṇa, masdan mo—mga pulot-pukyutan na kasinlaki ng sukat na droṇa, nakabiting nakalaylay; inipon ng mga bubuyog sa bawat punò, sa bawat punò.

Verse 9

एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति।रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे।।।।

Dito’y humihiyaw ang ibong natyūha, at ang paboreal ay tumutugon sa kanya sa tawag at sagot, sa kaaya-ayang gubat na ang lupa’y siksik sa nalaglag na mga bulaklak.

Verse 10

मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम्।चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।।।।

Masdan mo itong bundok na Citrakūṭa, kapatid—matatayog ang mga tuktok; sinusundan ng mga kawan ng elepante at umaalingawngaw sa huni ng mga pangkat ng ibon.

Verse 11

समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते।पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने।।।।

Mahal kong kapatid, sa banal na gubat ng Citrakūṭa—kaaya-aya, patag ang lupa, at natatakpan ng maraming punò—manahan tayo nang may galak.

Verse 12

ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया।रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम्।।।।

Pagkaraan, silang dalawa, na naglalakad kasama si Sītā, ay nakarating sa marikit at kaibig-ibig na bundok na Citrakūṭa.

Verse 13

तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम्।बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम्।।।।

Nang marating nila ang bundok na yaon—punô ng sari-saring kawan ng mga ibon—mayaman sa mga ugat at bunga, kaaya-ayang pagmasdan, at sagana sa malinaw at masarap na tubig ng mga lawa, nagpatuloy si Rama sa pagsasalita.

Verse 14

मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः।बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे।।।।

O mahinahong kaibigan, ang bundok na ito’y nakalulugod sa puso—punô ng iba’t ibang punò at baging, sagana sa mga ugat at bunga; wari ko’y isang payapang pook na mainam tirhan.

Verse 15

मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये।अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि।।।।

Dito sa batuhing taluktok na ito naninirahan ang mga dakilang-makaluluwang na muni. Hayaan nating ito muna ang ating tahanan; dito, O mahinahon, mamuhay tayo nang may kapanatagan.

Verse 16

इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्।।।।

Sa gayon, sina Sita at Rama, at si Lakshmana na magkadikit ang mga palad sa pagdarasal, ay lumapit sa ashram; silang lahat ay nagbigay-galang kay rishi Valmiki.

Verse 17

तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित्।अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च।।।।

Nagalak ang dakilang rishi, ang nakaaalam ng dharma; pinarangalan niya sila, malugod na tinanggap, at nagsabi, “Maupo kayo.”

Verse 18

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः।।।।

Pagkaraan, ang makapangyarihang bisig—ang nakatatandang kapatid ni Lakshmana—matapos magpakilala nang nararapat sa rishi, ay nagsalita kay Lakshmana.

Verse 19

लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।

Lakshmana, magdala ka ng matitibay at mainam na mga kahoy. O maamong kapatid, magtayo ka ng tirahan; ang aking isip ay nakatuon sa pananatili rito.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान्।आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः।।।।

Nang marinig ang kanyang salita, si Saumitri—ang manlulupig ng mga kaaway—ay nagdala ng sari-saring mga punong-kahoy, at saka gumawa ng kubong pawid-dahon.

Verse 21

तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Nang makita ni Rama ang kubong iyon na ganap na natapos—maganda, matatag ang pagkakatindig at napalibutan ng mga banig na nakatali—sinabi niya ito kay Lakshmana na nakatuon at handang maglingkod.

Verse 22

ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम्।कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः।।।।

O Lakṣmaṇa, kung mananatili tayo rito nang matagal, kailangan muna nating payapain ang espiritung nagbabantay sa tahanang ito; kaya magdadala tayo ng karne ng itim na usa at gaganapin ang nararapat na handog para sa kubong ito.

Verse 23

मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण।कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर।।।।

O Lakṣmaṇa na may mapalad na titig, pumatay ka ng usa at dalhin mo rito agad; ang ritong itinuro ng mga śāstra ay dapat ganapin—alalahanin mo ang landas ng dharma.

Verse 24

भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा।चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत्।।।।

Nang maunawaan ang salita ng kanyang kapatid, si Lakṣmaṇa—tagapagpabagsak ng mga bayani ng kaaway—ay ginawa ang lahat ayon sa ipinag-utos; at muling nagsalita sa kanya si Rāma.

Verse 25

ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।

Lutuin mo itong karne ng itim na usa, O mahinahon; tayo’y mag-aalay para sa kubong ito. Magmadali, Soumitra—ang sandaling ito’y tiyak, at ang araw na ito man ay itinakda para sa ritwal.

Verse 26

स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान्।अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि।।।।

Kaya’t si Lakṣmaṇa, ang makapangyarihang anak ni Sumitrā, ay pumatay ng dalisay na itim na usa na karapat-dapat ihandog; at inihulog niya iyon bilang oblation sa naglalagablab na apoy na mahusay na pinasiklab.

Verse 27

तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम्।लक्ष्मण: पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत्।।।।

Nang matiyak niyang ito’y lubusang naluto—mahusay na inihaw at naubos ang dugo—si Lakṣmaṇa ay nagsalita kay Rāghava, ang tigre sa mga tao.

Verse 28

अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।

Ang itim na usa na ito, buo ang lahat ng sangkap, ay maayos kong naluto. O ikaw na kumikislap na tulad ng isang diyos, ihandog mo ito sa Diyos—sanay ka sa banal na ritwal.

Verse 29

राम: स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः।सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान्।।।।

Si Rāma—mabuti ang asal, mapagpigil, at bihasa sa pagbigkas ng mga mantra—ay naligo, nagtipon ng loob, at saka maikli ngunit ganap na inusal ang lahat ng mantrang ukol sa pagtatapos ng ritwal.

Verse 30

इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः।।।।

Matapos sambahin ang lahat ng pangkat ng mga diyos at maging dalisay, pumasok si Rāma sa tahanan; at sa puso ni Rāma na may di-masukat na ningning, sumibol ang malalim na kagalakan.

Verse 31

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।।।

Matapos ihandog ang bali para sa mga Viśvedevas, gayundin ang mga handog kay Rudra at kay Viṣṇu, pinasimulan ni Rāma ang mga mapalad na ritwal na nagpapayapa sa diyos ng Vāstu ng tahanan.

Verse 32

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।2.56.31।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।2.56.32।।

At matapos isagawa ang japa ayon sa wastong tuntunin, at maligo sa ilog gaya ng itinakda, si Rāma ay naghandog ng pinakamainam na bali na nag-aalis at nagpapayapa ng kasalanan.

Verse 33

वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः।।।।

Itinatag ni Rāghava, na angkop sa isang āśrama, ang mga wastong kaayusan para sa mga pook-altar, mga dambana ng pagsamba, at mga banal na pook na nakalaan sa pagninilay.

Verse 34

वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि।अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः।।।।तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया।तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ।।।।

Gamit ang mga kuwintas na bulaklak mula sa gubat, mga prutas at ugat, mga karne na inihanda ayon sa tuntunin, at kasama ang tubig, mga dasal na itinuro ng Veda, damong darbha, at mga panggatong na may damong kuśa—ayon sa ritwal—

Verse 35

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।2.56.36।।

Sa gayon, matapos nilang bigyang-kasiyahan ang mga nilalang ng pook, ang dalawang Rāghava—kasama si Sītā—ay pumasok sa napakagandang kubo, kapwa may mapalad na mga tanda.

Verse 36

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।

Silang lahat, na nagkakatipon, ay pumasok sa kubong natatakpan ng mga dahon ng punò—kaaya-aya, mahusay ang pagkakayari, nasa angkop na pook at kanlungan sa hangin—gaya ng pagpasok ng mga pangkat ng mga diyos sa bulwagang Sudharmā.

Verse 37

अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते।वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः।।।।

Pagkaraan, sila na may pagpipigil-sa-sarili at ganap na naghahari sa mga pandama, ay naglibot nang lubhang magaan ang loob sa dakilang gubat na yaon—hitik sa sari-saring hayop at ibon, sagana sa mga punòng may makukulay na kumpol ng mga dahon, at umaalingawngaw sa mga tinig ng mababangis na nilalang.

Verse 38

सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।

Nang marating niya ang labis na marikit na Citrakūṭa at ang ilog na Mālyavatī na may mabubuting tawiran, nagalak si Rāma; sa lupang dinadalaw ng mga hayop at ibon, iniwan niya ang dalamhating dulot ng pagkatapon mula sa lungsod.