Sarga 51

Verse 1

तं जाग्रतमदम्भेन भ्रातुरर्थाय लक्ष्मणम्।गुहः सन्तापसन्तप्तो राघवं वाक्यमब्रवीत्।।।।

Nang makita ni Guha si Lakṣmaṇa na gising na nagbabantay, walang pagpapakitang-tao, tanging para sa kapakanan ng kanyang kapatid, si Guha—nasusunog sa dalamhati—ay nagsalita ng mga salitang ito kay Rāghava.

Verse 2

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि साध्वस्यां राजपुत्र यथासुखम्।।।।

Mahal na prinsipe, ang marikit at maginhawang higaan na ito’y inihanda para sa iyo; magpahinga ka rito nang payapa, ayon sa iyong nais.

Verse 3

उचितोऽयं जनस्सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः।गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।।।।

Ang lahat ng mga taong ito’y sanay sa hirap, samantalang ikaw ay sanay sa ginhawa. Kaya, alang-alang sa pag-iingat kay Kakutstha Rama, magbabantay kami sa buong magdamag.

Verse 4

न हि रामात्प्रियतमो ममास्ति भुवि कश्चन।ब्रवीम्येतदहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे।।।।

Walang sinuman sa daigdig na higit na mahal sa akin kaysa kay Rama. Ito’y sinasabi kong katotohanan—at sa katotohanan mismo, isinusumpa ko ito sa iyo.

Verse 5

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेस्मिन् सुमुहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थावाप्तिं च केवलम्।।।।

Sa biyaya ni Rama lamang, inaasahan kong magkamit sa mundong ito ng dakilang karangalan—kasama ang masaganang pag-abot sa dharma at ang pagkuha rin ng artha.

Verse 6

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वतो ज्ञातिभि स्सह।।।।

Kaya ako, tangan ang busog, kasama ng aking mga kamag-anak, ay babantayan ang aking minamahal na kaibigang si Rama habang siya’y nagpapahinga kasama si Sita—iniingatan sila sa lahat ng panig.

Verse 7

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरतस्सदा।चतुरङ्गं ह्यपिबलं सुमहत्प्रसहेमहि।।।।

Walang anumang bagay sa gubat na ito ang di ko nalalaman, sapagkat lagi akong gumagala rito. Kaya naming salagin kahit ang napakalaking hukbong may apat na sangay.

Verse 8

लक्ष्मणस्तं तदोवाच रक्ष्यमाणास्त्वयानघ।नात्र भीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।।।।

At sinabi ni Lakshmana sa kanya noon: “O walang kapintasan, yamang ikaw ang aming tagapangalaga—na laging nakatanaw sa dharma—hindi kami natatakot dito, kaming lahat.”

Verse 9

कथं दशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

Kung si Rama, anak ni Dasaratha, ay nakahiga sa hubad na lupa kasama si Sita, paano ko pa makakamtan ang tulog—o ituring mang mahalaga ang buhay o ligaya?

Verse 10

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

Masdan—siya na hindi kayang labanan sa digmaan ng lahat ng mga deva at asura, narito ngayon, payapang nakahimlay sa damo, kasama si Sītā.

Verse 11

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

Ang anak na iyon—ang tanging minamahal ni Daśaratha, na may mga katangiang kahawig ng ama—ay nakamtan sa pamamagitan ng mga mantra at banal na pagtitika, at sa sari-saring mabibigat na pagsisikap. Kung siya’y ipinatapon, hindi magtatagal ang hari; tunay na ang daigdig ay agad na magiging gaya ng isang balo.

Verse 12

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।2.51.11।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.51.12।।

Muli niyang ipinapanaghoy: si Rāma, na nakamtan sa banal na pagtitika at mga mantra, ang minamahal ni Daśaratha at kanyang kawangis; kung ang gayong tao’y ipinatapon, hindi magtatagal ang hari, at ang kaharian ay madaling magiging ulila—gaya ng isang balo.

Verse 13

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषोपरतं चातो मन्ये राजनिवेशनम्।।।।

Matapos magtaas ng napakalakas na panaghoy, ang mga babae’y marahil tumahimik na dahil sa matinding pagod; kaya iniisip kong ang palasyo ng hari ay naging payapa rin, at napawi ang ingay.

Verse 14

कौशल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

Hindi ko inaasahang malalampasan nilang lahat ang gabing ito—si Kausalyā, ang hari, at gayundin ang aking sariling ina.

Verse 15

जीवेदपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।तद्दुःखं यत्तु कौशल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

Maaaring mabuhay pa ang aking ina, sapagkat may masasandalan siyang si Śatrughna; ngunit tunay na dalamhati kung si Kausalyā—ina ng isang bayani—ay mapapahamak.

Verse 16

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा।राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति।।।।

Ang lunsod na yaon—punô ng tapat na mga tao, nagdudulot ng ligaya at minamahal ng mga mamamayan—ay mapapahamak din, sapagkat lulunod sa kapahamakan na bunga ng pagdurusa ng hari.

Verse 17

कथं पुत्रं महात्मानं ज्येष्ठं प्रियमपश्यतः।शरीरं धारयिष्यन्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः।।।।

Paano magtatagal ang hininga ng buhay ng marangal na hari, kung hindi niya makita ang kanyang dakilang-loob, minamahal, at panganay na anak?

Verse 18

विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति।अनन्तरं च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति।।।।

Kapag pumanaw na ang hari, mamamatay rin si Kausalyā; at kasunod niya, ang aking sariling ina ay daranas din ng pagkapahamak.

Verse 19

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

Ang lumipas ay lumipas na; ngunit kung hindi matutupad ang kanyang hangarin—kung hindi mailuluklok si Rāma sa kaharian—mapapahamak ang aking ama.

Verse 20

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्कालेऽप्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

Yaong mga naroroon noon sa piling ng aking ama, ang hari at panginoon ng lupain, at magsasagawa ng lahat ng banal na ritong panglibing para sa kanya—sila’y magkakamit ng ganap na layon.

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

Masaya silang lalakad sa kabiserang lungsod ng aking ama—may kaakit-akit na mga liwasan at maayos na malalapad na lansangan; sagana sa mga mansiyon at palasyo; pinalalamutian ng mararangal na ganikā; siksik sa mga karwahe, kabayo, at elepante; umaalingawngaw sa tugtugin ng mga instrumento; ganap sa bawat pagpapala; punô ng mga taong masigla at busog; may mga hardin at luntiang pasyalan; at nagniningning sa mga pagtitipon at pagdiriwang.

Verse 22

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

Muli nitong inilalarawan ang masaganang kabisera: may kaakit-akit na mga liwasan at maayos na malalapad na lansangan, sagana sa mga palasyo at mansiyon, umaalingawngaw sa tugtugin, at nagniningning sa mga pagtitipon at pagdiriwang—kaya’t ang mga tao’y masayang naglalakad doon.

Verse 23

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

Muli ring pinananatili ng talatang ito ang mahabang paglalarawan sa masiglang buhay-sibil ng Ayodhyā: isang mapalad at maayos na kabisera, sagana sa yaman, tugtugin, at mga pagdiriwang, na doo’y masayang naglalagalag ang mga tao.

Verse 24

अपि जीवेद्दशरथो वनवासात्पुनर्वयम्।प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम्।।।।

Baka buhay pa si Daśaratha? At kapag kami’y nagbalik mula sa pagkatapon sa gubat, nawa’y makita naming muli ang dakilang hari—matatag sa kanyang mga panata.

Verse 25

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्।निवृत्ते वनवासेऽस्मिन्नयोध्यां प्रविशेमहि।।।।

Makapapasok pa kaya kami muli sa Ayodhya, kapag natapos na ang pagkatapon sa gubat na ito, kasama si Rama—ligtas at matatag sa kanyang panatang katotohanan?

Verse 26

परिदेवयमानस्य दुखार्तस्य महात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

Habang ang dakilang prinsipe ay nakatayo roon, nananaghoy at pinahihirapan ng dalamhati, lumipas ang gabing yaon.

Verse 27

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहितेनरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद्गुहः।मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितोज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः।।।।

Nang magsalita nang gayon ng katotohanan ang anak ng hari—na laging nakatuon sa kapakanan ng mga tao—si Guha, dahil sa malalim na pagkakaibigang parang sa guro, ay nadurog sa dalamhati at pumatak ang luha, na wari’y elepanteng nilalagnat at pinahihirapan ng kirot.