Sarga 22

Verse 1

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।

Pagkaraan, si Rāma—may pagpipigil sa sarili at pinatatatag ang loob sa tibay—ay lumapit sa kanyang mahal na kapatid at matalik na kaibigang si Lakṣmaṇa, na lugmok sa dalamhati, sumisingasing na tila hari ng mga ahas at nakadilat ang mga mata sa galit; at nagsalita siya sa kanya nang ganito.

Verse 2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।

Pagdaka’y nilapitan ni Rāma si Saumitri—minamahal na kapatid at tapat na kaibigan—na lugmok sa dalamhati at nag-aalab sa poot, na wari’y dakilang ahas na sumisingasing at nakadilat ang mga mata sa galit; at si Rāma, may tibay at pagpipigil-sa-sarili, ay nagsalita sa kanya nang may katatagan.

Verse 3

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।

Pigilin ang galit at lungkot; sa katatagan lamang manalig. Itakwil ang paghamak na ito at panghawakan ang mas mataas na kagalakan.

Verse 4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

Anumang paghahandang nagawa ngayon para sa aking paghirang—iwaksi mo ang lahat. Kumilos ka agad at gawin ang nararapat nang walang kapahamakan.

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।

O Saumitra, ang masiglang pagsisikap na inukol sa paghahanda ng aking paghirang, siya ring ilaan ngayon sa pagpapatigil ng mga paghahandang iyon.

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।

Kumilos ka upang ang aking ina—na ang puso’y nag-alab sa pag-asang ako’y mahirang—ay hindi manatiling nababalisa sa pag-aalinlangan.

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।

O Saumitra, hindi ko kayang ipagwalang-bahala—kahit sandali—ang dalamhating may hinalang sumibol sa kanyang puso.

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

Hindi ko maalala kailanman—sadyang ginawa man o dahil sa pagkukulang—na nakagawa ako rito ng kahit munting bagay na nakasama ng loob ng aking mga ina o ng aking ama.

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

Nawa’y maging walang takot ang aking ama—tapat sa katotohanan, laging nakatuon sa katotohanan, at tunay na matatag sa kagitingan—na, dahil sa pangamba sa kabilang daigdig at sa bunga ng dharma, ay natakot noon.

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।

Sapagkat kung ang gawang ito—ang paghahanda sa aking pagluklok—ay hindi bawiin, masusunog din ang aking ama sa dalamhating, “Hindi natupad ang aking katotohanan,” at ang gayong pagdurusa niya’y siya ring magpapahirap sa akin.

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।

Kaya nga, O Lakṣmaṇa, bawiin mo ang mga paghahanda sa pagluklok; matapos lamang iyon ko nanaising umalis mula rito at tumungo sa gubat.

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।

Kapag ako’y lumisan ngayong araw tungo sa pagkatapon, ang anak na babae ng hari—na natamo na ang kanyang layon—ay saka, nang walang pag-aatubili, ipaluluklok ang kanyang anak na si Bharata.

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

Kapag ako, na nakabihis ng balat-kahoy at balat ng usa at may putong ng buhol-buhol na buhok, ay nakarating na sa gubat, saka si Kaikeyī ay magkakaroon ng kapayapaan ng loob.

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

Yamang nabuo na ang pasyang ito at ang aking isip ay ganap na payapa, hindi ko nararapat na pahirapan siya; ako’y lalakad sa pagkatapon nang hindi magtatagal.

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

O Saumitri, sa aking pagkatapon—at sa pagbawi sa kahariang naipagkaloob—tadhana lamang ang dapat kilalaning sanhi, at wala nang iba.

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।

Sapagkat paano magkakaroon si Kaikeyī ng gayong pasiya na saktan ako, kung ang ganitong pag-iisip at kapahamakan ay hindi itinakda ng tadhana?

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

Alam mo, mahal na kaibigan, na wala akong itinangi sa aking mga ina; at noon pa man, hindi rin niya ako itinuring na iba sa sarili niyang anak.

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

Tungkol sa mabagsik at mararahas niyang mga salita—upang hadlangan ang aking paghirang at itaboy ako sa pagkatapon—wala akong maipaliwanag kundi ang tadhana lamang.

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।

Kung hindi kumikilos ang tadhana, paano makapagsasalita si Kaikeyī—isang marangal na prinsesa, likás na dakila at may gayong mga katangian—ng mga salitang sumasakit sa akin, at iyon pa sa harap ng kanyang asawa, na parang karaniwang babae?

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।

Ang tadhana’y tunay na di-maaarok, at ang lakas nito’y di-mapipigil sa alinmang nilalang. Maliwanag na ang kapighatian ay bumagsak—sa akin, at sa kanya rin.

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।

O Saumitri, sinong tao ang tunay na makikipaglaban sa tadhana—na ang pagkakahawak ay di tuwirang nakikita, kundi nakikilala lamang sa daloy at bunga ng mga pangyayari, at wala nang iba?

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

Ligaya at lumbay, takot at poot, pakinabang at kawalan, pagsilang at pagpanaw—anumang nagaganap nang gayon, tunay ngang gawa ng tadhana iyon.

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।

Maging ang mga rishi na may mabibigat na tapasya, kapag pinipighati ng tadhana, ay iniiwan ang mahihigpit na panata at nadudulas—napapanaig ng pagnanasa at poot.

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

Kapag may di-inaasahang hadlang na biglang sumulpot at pumipigil sa sinimulang gawain, tunay ngang iyon ay gawa ng tadhana.

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।

Sa ganitong makatuwirang pagkaunawa, pinatatag ko ang aking sarili sa pamamagitan ng aking sarili; at kahit napigil ang aking pagluklok, wala akong dalamhati.

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।

Kaya, gaya ko, maging walang dalamhati ka rin; sumunod sa aking pasiya, at agad na bawiin ang mga ritwal at paghahandang ukol sa pagluklok.

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।

Sa mismong mga banga ng tubig na inihanda para sa pagluklok, O Lakshmana, isasagawa ko ang panatang paliligo para sa darating na buhay ng pagtalima at pag-aayuno.

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।

O kung gayon, ano ang pakinabang ko sa tubig na ito na nakalagak sa mga sisidlang pag-aari ng hari? Ang tubig na ako mismo ang iigib sa aking mga kamay ang magsisilbi sa mga pagtalima ng aking mga panata.

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।

Huwag kang magdalamhati, O Lakṣmaṇa, sa pagbaligtad ng kapalaran. Kaharian man o paninirahan sa gubat—ang paninirahan sa gubat ang higit na dakilang karangalan.

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।

O Lakṣmaṇa, sa hadlang na ito sa ating nilalayong gawain, hindi dapat labis na pagdudahan ang ating nakababatang ina. Sapagkat nadaraig siya ng tadhana kaya nagsasalita ng di-kaaya-aya—alam mo kung gaano kalakas ang kapangyarihan ng tadhana.