Sarga 115

Verse 1

ततो निक्षिप्य मातृ़ स्स अयोध्यायां दृढ व्रतः।भरत श्शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत्।।।।

Pagkaraan, si Bharata—matatag sa kanyang panata—nang mailagak ang mga ina sa Ayodhyā, at nililiyab sa dalamhati, ay nagsalita ng ganitong mga salita sa mga nakatatanda.

Verse 2

नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः।तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना।।।।

Ngayon ay nagpapaalam ako sa inyong lahat; tutungo ako sa Nandigrāma. Doon, kung wala si Rāghava, titiisin ko ang lahat ng dalamhating ito.

Verse 3

गतश्च वा दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम।रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः।।।।

Ang hari ay pumanaw na sa langit, at ang aking nakatatandang kapatid—ang aking iginagalang na guro—ay nananahan sa gubat. Hihintayin ko si Rama na magmana ng kaharian, sapagkat siya lamang ang dakilang haring bantog.

Verse 4

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः।अब्रुवन्मन्त्रिणस्सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः।।।।

Nang marinig ang mapalad na pananalitang ito ng dakilang-loob na Bharata, sumagot ang lahat ng mga ministro, pati si Vasishtha, ang punong pari ng hari.

Verse 5

सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया।वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत्।।।।

O Bharata, ang iyong sinabi—isinilang mula sa malalim na pagmamahal sa kapatid—ay lubhang kapuri-puri; at ang gayong asal ay tunay na angkop sa iyo.

Verse 6

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे।आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान्।।।।

Sapagkat ikaw ay laging tapat sa iyong mga kaanak, matatag sa mabuting kalooban sa iyong mga kapatid, at nakatindig sa marangal na landas—sinong tao ang hindi sasang-ayon sa iyong pasiya?

Verse 7

मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम्।अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति।।।।

Nang marinig niya ang kaaya-ayang salita ng mga ministro, na ayon sa kanyang ninanais, sinabi niya sa kutsero: “Ihanda at ikabit ang aking karwahe.”

Verse 8

प्रहृष्टवदन स्सर्वा मातृ़ स्समभिवाद्य सः।आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः।।।।

May masayang mukha, ang maringal na Bharata ay magalang na yumukod sa lahat ng kaniyang mga ina; at saka, kasama si Śatrughna, siya’y sumakay sa karuwahe.

Verse 9

आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ।ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः।।।।

Pagkasakay nang mabilis sa karuwahe, sina Bharata at Śatrughna—kapwa lubhang nagagalak—ay umalis, napaliligiran ng mga ministro at mga pari.

Verse 10

अग्रतो गुरव: सर्वे वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः।प्रययुः प्राङ्ग्मुखा स्सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत्।।।।

Sa unahan ay nagsitungo ang lahat ng mga guro—mga brāhmaṇa na pinangungunahan ni Vasiṣṭha—lahat ay nakaharap sa silangan, patungo sa dako kung saan naroon ang Nandigrāma.

Verse 11

बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम्।प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः।।।।

At nang umalis si Bharata, ang hukbo—siksik sa mga elepante, kabayo, at mga karwahe—ay sumunod kahit hindi tinawag; gayundin ang lahat ng mamamayan ng lungsod.

Verse 12

रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः।नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्यादाय पादुके।।।।

Sakay ng karwahe, ang matuwid na si Bharata—mapagmahal sa kapatid—ay nagmadaling tumungo sa Nandigrāma, pasan sa kanyang ulo ang mga sandalyas ni Rāma.

Verse 13

ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः।अवतीर्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह।।।।

Pagkatapos, si Bharata ay mabilis na pumasok sa Nandigrāma; agad siyang bumaba sa karwahe at nagsalita sa mga guro ng ganitong mga salita.

Verse 14

एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं सन्नयासवत्स्वयम्।योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते।।।।

Ang kahariang ito’y ipinagkatiwala sa akin ng aking kapatid, na parang banal na panata at deposito. At ang mga sandalyas na pinalamutian ng ginto—tagapasan ng kapayapaan at kagalingan ng kaharian—ay ibinigay din sa akin.

Verse 15

भरत श्शिरसा कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः।अब्रवीद्धुःखसंतप्त स्सर्वं प्रकृतिमण्डलम्।।।।

Pagkatapos, inilagay ni Bharata sa kanyang ulo ang mga sandalyas na ipinagkatiwala; at sa tindi ng dalamhati, nagsalita siya sa buong kapulungan ng kaharian.

Verse 16

छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ।आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम।।।।

Itaas agad ang maharlikang payong. Ang dalawang ito’y kinikilalang kagalang-galang na mga paa ng aking kapatid; sa pamamagitan ng mga sandalyas ng aking iginagalang na nakatatanda, mananatiling matatag ang dharma sa kaharian.

Verse 17

भ्रात्रा हि मयि संन्यासो निक्षिप्त स्सौहृदादयम्।तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति।।।।

Tunay nga, dahil sa pag-ibig, inilagak ng aking kapatid sa akin ang pagtitiwalang ito. Aalagaan ko ang banal na deposito hanggang sa pagbabalik ni Rāghava.

Verse 18

क्षिप्रं संयोजयित्वातु राघवस्य पुनस्स्वयम्।चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ।।।।

At di magtatagal, ako mismo ang muling mag-uugnay nito kay Rāghava; masisilayan ko ang mismong mga paa ni Rama, kasama ang mga sandalyas na ito.

Verse 19

ततो निक्षिप्तभारोऽहं राघवेण समागतः।निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम्।।।।

Pagkatapos, sa muling pagkikita ko kay Rāghava at napawi ang bigat na ito, isasauli ko sa iginagalang kong nakatatanda ang kaharian at mamumuhay sa disiplina ng paglilingkod sa kanya.

Verse 20

राघवाय च सन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके।राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च।।।।

Kapag naisauli ko kay Rāghava ang ipinagkatiwalang tungkuling ito—ang mararangal na sandalyas na ito, ang kahariang ito, at ang lungsod ng Ayodhyā—saka ako magiging malaya sa kasalanan.

Verse 21

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने।प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम्।।।।

Kapag si Kakutstha (Rāma) ay naitalaga na at ang mga tao’y nagagalak sa tuwa, ang aking ligaya at mabuting pangalan ay magiging apat na ulit kaysa anumang ligayang dulot ng paghahari.

Verse 22

एवं तु विलपन्दीनो भरत स्समहायशाः।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिस्सह।।।।

Sa gayon, habang nananaghoy at wasak ang loob, ang dakilang si Bharata—lugmok sa dalamhati—ay ginawang luklukan ang Nandigrāma at pinamahalaan ang kaharian kasama ng kanyang mga ministro.

Verse 23

स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः।नन्दिग्रामेऽवसद्वीर स्ससैन्यो भरतस्तदा।।।।

Noon, si Bharata—marangal at bayani—na may suot na kasuotang balat ng punò at may buhók na nakapulupot na parang mga jata, na nag-anyong muni, ay nanirahan sa Nandigrāma kasama ang kaniyang hukbo.

Verse 24

रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतो भ्रातृवत्सलः।भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा।।।।पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा।

Nananabik sa pagdating ni Rama, si Bharata—mapagmahal sa kapatid, masunurin sa salita ng kapatid, at matatag sa kaniyang panata—ay pinabanal ang mga sandalyas at saka nanirahan sa Nandigrāma.

Verse 25

स वालव्यजनं छत्रं धारयामास स स्वयं।भरत श्शासनं सर्वं पादुकाभ्यां निवेदयन्।।।।

Siya mismo ang humawak ng payong na panghari at ng pamaypay na buntot-yak; at si Bharata, sa bawat utos ng pamamahala, ay unang inihahandog iyon sa pares ng sandalyas.

Verse 26

ततस्तु भरत शश्रीमानभिषिच्याऽऽर्यपादुके।तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा।।।।

Pagkaraan, ang maringal na si Bharata, matapos pabanalin ang mararangal na sandalyas, ay namahala sa kaharian sa lahat ng panahon bilang lubos na nasa ilalim ng kanilang kapangyarihan.

Verse 27

तदा हि यत्कार्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम्।स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत्।।।।

Tunay nga, tuwing may anumang gawain—kahit gaano kaliit—o may inihahandog na mamahaling alay, una itong inihaharap ni Bharata sa mga sandalyas, at saka lamang kumikilos nang wasto at nararapat.