
The Legend of Hemakuṇḍala: Charity, Decline of the Sons, and Yama’s Judgment
Ipinakikilala ni Nārada ang sinaunang salaysay noong Kṛta-yuga sa Niṣadha tungkol sa mayamang Vaiśya na si Hemakuṇḍala, na nagtipon ng napakaraming ginto sa kalakalan at pagsasaka. Sa kanyang katandaan, ibinaling niya ang yaman sa dharma: nagpatayo ng mga dambana para kina Viṣṇu at Śiva, nagpagawa ng mga lawa at balon na may hagdan, nagtanim ng mga punlaan at kakahuyan, araw-araw na nagpakain ng mga tao at tumulong sa mga manlalakbay, at nagparangal sa mga panauhin habang nagsasagawa ng mga pag-aalis-sala. Pagkaraan, tinalikuran niya ang tahanan at nagtungo sa gubat, sumamba kay Govinda, at nakamit ang daigdig ng mga Vaiṣṇava. Ngunit ang kanyang mga anak na sina Śrīkuṇḍala at Vikuṇḍala ay naging palalo at masama, nilustay ang ari-arian sa bisyo; nang maghirap, napilitang magnakaw at ipinatapon ang sarili bilang mga mangangaso. Nang mamatay sila nang marahas, dinala sila sa harap ni Yama; matapos sumangguni kay Citragupta, ang isa’y ipinadala sa impiyernong Raurava at ang isa nama’y pinagkalooban ng langit.
Verse 1
नारद उवाच । अत्र ते वर्णयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । पुरा कृतयुगे राजन्निषधे नगरे वरे
Sinabi ni Nārada: Dito’y isasalaysay ko sa iyo ang isang sinaunang kasaysayan. Noong unang panahon, sa Kṛta Yuga, O hari, sa marangal na lungsod ng Niṣadha,
Verse 2
आसीद्वैश्यः कुबेराभो नामतो हेमकुंडलः । कुलीनः सत्क्रियो देवद्विजपावकपूजकः
May isang Vaiśya noon, maningning na gaya ni Kubera, na ang pangalan ay Hemakuṇḍala. Siya’y mula sa marangal na angkan, may mabuting asal, at debotong sumasamba sa mga deva, sa mga dvija, at sa sagradong apoy.
Verse 3
कृषिवाणिज्यकर्त्तासौ विविधक्रयविक्रयी । गोघोटकमहिष्यादि पशुपोषणतत्परः
Siya’y gumagawa ng pagsasaka at pangangalakal, bumibili at nagbebenta sa sari-saring paraan, at masigasig sa pag-aalaga ng mga hayop—gaya ng mga baka, kabayo, at kalabaw.
Verse 4
पयो दधीनि तक्राणि गोमयानि तृणानि च । काष्ठानि फलमूलानि लवणाद्रा र्दिपिप्पली
Gatas, namuong gatas, buttermilk, dumi ng baka, at mga damo; gayundin ang panggatong, mga prutas at ugat, kasama ang asin, luya, at mahabang paminta.
Verse 5
धान्यानि शाकतैलानि वस्त्राणि विविधानि च । धातूनिक्षुविकारांश्च विक्रीणीते स सर्वदा
Lagi rin siyang nagtitinda ng mga butil, mga langis na mula sa gulay, iba’t ibang kasuotan, mga metal, at mga produktong mula sa tubo.
Verse 6
इत्थं नानाविधैर्वैश्य उपायैरपरैस्तथा । उपार्जयामास सदा अष्टौ हाटककोटयः
Sa ganitong paraan, sa iba’t ibang pamamaraan ng isang Vaiśya, patuloy niyang naipon ang walong krore ng ginto.
Verse 7
एवं महाधनः सोथ हाकर्णपलितोभवत् । पश्चाद्विचार्य संसारक्षणिकत्वं स्वचेतसि
Kaya bagaman siya’y naging lubhang mayaman, siya’y nagkulay-abo ang buhok hanggang sa tainga. Pagkaraan, sa sariling diwa’y pinagbulayan niya ang panandaliang likas ng sanlibutan at muling itinuwid ang kanyang landas.
Verse 8
तद्धनस्य षडंशेन धर्मकार्यं चकार सः । विष्णोरायतनं चक्रे गृहं चक्रे शिवस्य च
Sa ikaanim na bahagi ng yaman na iyon, nagsagawa siya ng mga gawaing-dharma. Nagtayo siya ng dambana para kay Viṣṇu, at nagpagawa rin ng tahanan para kay Śiva.
Verse 9
तडागं खानयामास विपुलं सागरोपमम् । वाप्यश्च पुष्करिण्यश्च बहुधा तेन कारिताः
Nagpahukay siya ng isang malawak na lawa, na wari’y karagatan. At nagpagawa rin siya ng maraming balon-hagdang (step-wells) at mga puskarini, sa iba’t ibang pook.
Verse 10
वटाश्वत्थाम्रकंकोल जंबू निंबादि काननम् । स्वसत्वेन तदा चक्रे तथा पुष्पवनं शुभम्
Noon, sa sariling lakas na taglay niya, nilikha niya ang mga kakahuyan ng balete, aśvattha, mangga, kankola, jambu, neem, at iba pang punò; gayundin ang isang mapalad at marikit na hardin ng mga bulaklak.
Verse 11
उदयास्तमनं यावदन्नपानं चकार सः । पुराद्बहिश्चतुर्दिक्षु प्रपां चक्रेऽतिशोभनाम्
Mula pagsikat hanggang paglubog ng araw, nagkaloob siya ng pagkain at inumin. At sa labas ng lungsod, sa apat na panig, nagtayo siya ng napakagarbong pahingahan na may tubig para sa mga manlalakbay.
Verse 12
पुराणेषु प्रसिद्धानि यानि दानानि भूपते । ददौ तानि सधर्म्मात्मा नित्यं दानपरस्तदा
O hari, anuman ang mga kaloob na tanyag sa mga Purāṇa—yaon ding mga handog ang ibinigay ng matuwid ang diwa, laging nakatuon sa pag-aalay noon.
Verse 13
यावज्जीवकृते पापे प्रायाश्चित्तमथाकरोत् । देवपूजापरो नित्यं नित्यं चातिथिपूजकः
Sa mga kasalanang nagawa sa buong buhay, nagsagawa siya ng mga pag-aalis-sala; lagi siyang nakatuon sa pagsamba sa mga deva, at araw-araw ay pinararangalan ang mga panauhin.
Verse 14
तस्येत्थं वर्त्तमानस्य संजातौ द्वौ सुतौ नृप । तौ सुप्रसिद्ध नामानौ श्रीकुंडल विकुंडलौ
O hari, habang namumuhay siya nang gayon, dalawang anak na lalaki ang isinilang sa kanya; kapwa may tanyag na pangalan: Śrīkuṇḍala at Vikuṇḍala.
Verse 15
तयोर्मूर्ध्नि गृहं त्यक्त्वा जगाम तपसे वनम् । तत्राराध्य परं देवं गोविंदं वरदं प्रभुम्
Iniwan niya ang tahanang nakaatang sa ulo ng dalawang iyon, at nagtungo sa gubat upang magsagawa ng tapas. Doon, sinamba niya ang Kataas-taasang Diyos—si Govinda, ang Panginoong nagbibigay ng biyaya.
Verse 16
तपःक्लिष्ट शरीरोऽसौ वासुदेवमनाः सदा । प्राप्तः स वैष्णवं लोकं यत्र गत्वा न शोचति
Napagod ang kanyang katawan sa mga austeridad, at ang isip niya’y laging nakatuon kay Vāsudeva. Naabot niya ang daigdig na Vaiṣṇava; pagdating doon, hindi na nagdadalamhati.
Verse 17
अथ तस्य सुतौ राजन्महामान समन्वितौ । तरुणौ रूपसंपन्नौ धनगर्वेण गर्वितौ
Pagkaraan, O Hari, ang kaniyang dalawang anak na lalaki—puspos ng malaking pagmamataas—ay mga binatang marikit, at namamaga sa kayabangang isinilang sa yaman.
Verse 18
दुःशीलौ व्यसनासक्तौ धर्मकर्माद्यदर्शकौ । न वाक्यं चागतौ मातुर्वृद्धानां वचनं तथा
Sila’y masasama ang asal at alipin ng bisyo, bulag sa dharma at wastong gawi. Hindi nila pinakinggan ang salita ng ina, ni tinanggap ang payo ng matatanda.
Verse 19
कुमार्गगौ दुरात्मानौ पितृमित्रनिषेधकौ । अधर्मनिरतौ दुष्टौ परदाराभिगामिनौ
Sila’y lumalakad sa masamang landas, may pusong masama, humahadlang sa ama at mga kaibigan; nakatuon sa adharma, tiwali, at nakikipagsiping sa asawa ng iba.
Verse 20
गीतवादित्रनिरतौ वीणावेणुविनोदिनौ । वारस्त्रीशतसंयुक्तौ गायंतौ चेरतुस्तदा
Nahumaling sa awit at tugtugin, nalulugod sa vīṇā at plauta; kasama ang daan-daang kurtisana, ang dalawa’y gumala noon, umaawit.
Verse 21
चाटुकारजनैर्युक्तौ बिंबोष्ठीषु विशारदौ । सुवेषौ चारुवसनौ चारुचंदनरूषितौ
Kasama ang mga mapagpuring tao, bihasa sa mapang-akit na pananalita; ang mga labi’y tila hinog na bungang bimba; maringal ang ayos at kasuotan, at pinahiran ng mabangong paste ng sandalwood.
Verse 22
तथा सुगंधिमालाढ्यौ कस्तूरीलक्ष्मलक्षितौ । नानालंकारशोभाढ्यौ मौक्तिकाहारहारिणौ
Gayundin, ang dalawa’y pinalamutian ng mababangong kuwintas ng bulaklak, tinatakan ng ganda ng kasturi, kumikislap sa sari-saring alahas, at nakabibighani sa kanilang mga kuwintas na perlas.
Verse 23
गजवाजिरथौघेन क्रीडंतौ तावितस्तदा । मधुपानसमायुक्तौ परस्त्रीरतिमोहितौ
Pagkaraan, ang dalawa’y naglaro roon sa gitna ng dagsa ng mga elepante, kabayo, at mga karwahe—nalululong sa pag-inom ng nakalalasing na alak at nalilinlang ng pita sa asawa ng iba.
Verse 24
नाशयंतौ पितृद्रव्यं सहस्रं ददतुः शतम् । तस्थतुः स्वगृहे रम्ये नित्यं भोगपरायणौ
Habang winawaldas nila ang minanang yaman, sandaang bahagi lamang ang ibinigay sa sanlibo. Nanatili sila sa sarili nilang marikit na tahanan, laging nakatuon sa pagkalugod at pag-enjoy.
Verse 25
इत्थं तु तद्धनं ताभ्यां विनियुक्तमसद्व्ययैः । वारस्त्री विट शैलूष मल्ल चारण बंदिषु
Sa ganitong paraan, ang yaman ay ginugol ng dalawang iyon sa masasamang paggasta—sa mga bayarang babae, mga bugaw, mga artista, mga mandirigmang manlalaban, mga makata-bard, at mga tagapuri.
Verse 26
अपात्रे तद्धनं दत्तं क्षिप्तं बीजमिवोषरे । न सत्पात्रे च तद्दत्तं न ब्राह्मणमुखे हुतम्
Ang yaman na ibinigay sa di-karapat-dapat ay tulad ng binhing inihagis sa tigang na lupa; para bang hindi ito naibigay sa karapat-dapat, at para bang hindi naihandog bilang banal na alay sa bibig ng isang Brahmin.
Verse 27
नार्चितो भूतभृद्विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । उभयोरेव तद्द्रव्यमचिरेण क्षयं ययौ
Sapagkat si Viṣṇu—ang tagapagtaguyod ng lahat ng nilalang at tagapuksa ng bawat kasalanan—ay hindi sinamba, ang yaman ng magkabilang panig ay di-nagtagal na naglaho.
Verse 28
ततस्तौ दुःखमापन्नौ कार्पण्यं परमं गतौ । शोचमानौ तु मुह्यंतौ क्षुत्पीडादुःखपीडितौ
Pagkaraan, ang dalawang iyon ay nalugmok sa dalamhati at umabot sa sukdulang karukhaan; nananangis at nalilito, sila’y pinahirapan ng pagdurusang dulot ng gutom.
Verse 29
तयोस्तु तिष्ठतोर्गेहे नास्ति यद्भुज्यते तदा । स्वजनैर्बांधवैस्सर्वैः सेवकैरुपजीविभिः
Ngunit kapag nananatili ang dalawang iyon sa bahay, wala nang makain noon—sapagkat nauubos ng lahat nilang sariling kamag-anak at kaanak, pati ng mga alipin at umaasa sa kanila.
Verse 30
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे त्रिंशोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ikatatlumpung kabanata sa Svarga-khaṇḍa ng maluwalhating Padma Mahāpurāṇa.
Verse 31
राजतो लोकतो भीतौ स्वपुरान्निःसृतौ तदा । चक्रतुर्वनवासं तौ सर्वेषामुपपीडितौ
Pagkaraan, sa takot sa hari at sa mga tao, lumisan ang dalawa sa sarili nilang lungsod; pinahihirapan ng lahat, tinahak nila ang pamumuhay ng pagkatapon sa gubat.
Verse 32
जघ्नतुः सततं मूढौ शितैर्बाणैर्विषार्पितैः । नानापक्षिवराहांश्च हरिणान्रोहितांस्तथा
Ang dalawang hangal ay walang tigil na pumapatay, gamit ang matutulis na palasong may lason—iba’t ibang ibon, mga baboy-ramo, at gayundin mga usa at rohitā.
Verse 33
शशकाञ्छल्लकान्गोधान्श्वापदांश्चेतरान्बहून् । महाबलौ भिल्लसंगावाखेटकभुजौ सदा
Lagi silang nangangaso ng maraming nilalang—mga kuneho, porcupine, bayawak, mababangis na hayop, at marami pang iba—malalakas na magkaparis na Bhilla, laging tangan ang pana ng pangangaso.
Verse 34
एवं मांसमयाहारौ पापाहारौ परंतप । कदाचिद्भूधरं प्राप्तो ह्येकोऽन्यश्च वनं गतः
Sa gayon, silang dalawa—nabubuhay sa laman at kumakain ng kasalanan—O tagapagsunog ng mga kaaway, minsan ay nangyari: ang isa’y nakarating sa bundok, at ang isa nama’y nagtungo sa gubat.
Verse 35
शार्दूलेन हतो ज्येष्ठः कनिष्ठः सर्पदंशितः । एकस्मिन्दिवसे राजन्पापिष्ठौ निधनं गतौ
Ang nakatatanda ay napatay ng tigre, at ang nakababata ay nakagat ng ahas. Sa iisang araw, O Hari, ang dalawang pinakamasasamang makasalanan ay namatay.
Verse 36
यमदूतैस्ततोबद्ध्वा पापैर्नीतौ यमालयम् । गत्वाभिजगदुःसर्वे ते दूताः पापिनावुभौ
Pagkaraan, iginapos sila ng mga yamadūta, ang mga sugo ni Yama, at dinala ang dalawang makasalanan sa tahanan ni Yama. Pagdating doon, nagsalita ang lahat ng mga tagapaglingkod sa dalawang masamang tao.
Verse 37
धर्मराज नरावेतावानीतौ तव शासनात् । आज्ञां देहि स्वभृत्येषु प्रसीद करवाम किम्
O Dharmarāja, ang dalawang lalaking ito’y dinala rito sa iyong utos. Ipag-utos mo sa iyong mga lingkod; mahabag ka—ano ang aming gagawin ngayon?
Verse 38
आलोच्य चित्रगुप्तेन तदा दूताञ्जगौ यमः । एकस्तु नीयतां वीर निरयं तीव्रवेदनम्
Matapos sumangguni kay Citragupta, saka nagsalita si Yama sa kanyang mga sugo: “Dalhin ang isang ito, O magiting, sa impiyernong may matinding pagdurusa.”
Verse 39
अपरः स्थाप्यतां स्वर्गेयत्र भोगा ह्यनुत्तमाः । कृतांताज्ञां ततः श्रुत्वा दूतैश्च क्षिप्रकारिभिः
“Ang isa nama’y ilagak sa langit, doon sa mga kaligayahang walang kapantay.” Nang marinig ang utos ni Kṛtānta (Yama), ang mga sugong mabilis kumilos ay agad tumalima.
Verse 40
निक्षिप्तो रौरवे घोरे यो ज्येष्ठो हि नराधिप । तेषां दूतवरः कश्चिदुवाच मधुरं वचः
O hari, ang panganay sa kanila’y inihagis sa nakatatakot na Raurava na impiyerno. Pagkaraan, isang dakilang sugo sa kanila ang nagsalita ng banayad at matamis na pananalita.
Verse 41
विकुंडल मया सार्द्धमेहि स्वर्गं ददामि ते । भुंक्ष्व भोगान्सुदिव्यांस्त्वमर्जितान्स्वेन कर्मणा
“O Vikuṇḍala, sumama ka sa akin; ipinagkakaloob ko sa iyo ang langit. Tamasa mo ang lubhang dibinong kaligayahang iyong inani sa sarili mong gawa.”