Shloka 5

Primordial Creation: From Brahman to the Cosmic Egg

Devanagari script

सर्गकाले तु संप्राप्ते ज्ञात्वा तं ज्ञानरूपकम् । आत्मलीनं विकारं च तत्स्रष्टुमुपचक्रमे

Transliteration

sargakāle tu saṃprāpte jñātvā taṃ jñānarūpakam | ātmalīnaṃ vikāraṃ ca tatsraṣṭumupacakrame

Translation

Nang dumating ang panahon ng paglikha, matapos makilala ang prinsipyong iyon bilang likas na kamalayan, at ang pagbabago na nakalubog sa Sarili, saka niya sinimulang likhain iyon.

Word by Word

• सर्गकाले: at the time of creation
• सर्गकाले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्ग + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः: सर्गस्य कालः

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)

• संप्राप्ते: when (it) had arrived/occurred
• संप्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• तम्: him/that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• ज्ञानरूपकम्: of the nature/form of knowledge
• ज्ञानरूपकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + रूपक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः: ज्ञानं रूपं यस्य/ज्ञानरूपम् (अर्थे विशेषण)

• आत्मलीनम्: merged in the Self
• आत्मलीनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् + लीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः: आत्मनि लीनम्

• विकारम्: modification; transformation
• विकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• स्रष्टुम्: to create
• स्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: सृज् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive)

• उपचक्रमे: began; undertook
• उपचक्रमे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-क्रम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; specific dialogue speaker not explicit in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्स्रष्टुमुपचक्रमे = तत् + स्रष्टुम् + उपचक्रमे (त् + स्; म् + उ).

FAQs

What is meant by “jñānarūpaka” in this verse?

It indicates that the underlying principle is understood as consciousness/knowledge in essence, not merely a material entity.

How can a “vikāra” (modification) be “ātmalīna” (absorbed in the Self)?

The verse suggests a pre-manifest state where potential transformations remain latent within the Self/principle until the moment of creation.

What is the main teaching of this shloka in the creation context?

Creation is portrayed as the manifestation of what is already known and latent—consciousness-principle and its potential modifications—unfolding at the appointed time.