Adhyaya 50

Verse 1

भीष्म उवाच । यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम् । तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः

Sinabi ni Bhīṣma: O brāhmaṇa, ipahayag mo nang malaya kung alin ang pinakadakilang gawaing-punya sa daigdig—laging at pangkalahatang sinasang-ayunan—at alin ang isinagawa ng pinakamatatandang ninuno.

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात् । व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्

Sinabi ni Pulastya: Minsan, ang lahat ng mga dvija—mga alagad ni Vyāsa—ay magalang na yumukod kay Vyāsa at nagtanong sa kanya tungkol sa dharma at tungkol din sa akin, gaya ng iyong pagtatanong ngayon.

Verse 3

द्विजा ऊचुः । पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम् । किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद

Sinabi ng mga dvija: “Sa lahat ng mga gawaing-punya sa daigdig, at sa lahat ng dharma, alin ang pinakadakila? Sa paggawa ng ano nagtatamasa ang tao ng langit na may gantimpalang di-nauubos? Ipagbadya mo sa amin.”

Verse 4

लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम् । गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद

Ipahayag mo ang isang dalisay na ritwal—madaling makamtan at di-mabigat—para sa mga taong nananahan sa mundong-mortal, sa lahat ng varṇa, maging dakila man o hamak, na maaaring maisagawa nang ganap.

Verse 5

यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः । तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः

O Brahman, sabihin mo sa amin kung anong mga gawain ang dapat gawin ng tao upang siya’y maging karapat-dapat sambahin ng mga deva sa langit. Maging mahabagin ka at magsalita ayon sa dharma.

Verse 6

व्यास उवाच । पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः । पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः

Sinabi ni Vyāsa: “Isasalaysay ko ang limang-bahaging salaysay—makinig muna nang taimtim. Sa pag-iisa ng lima (sa pagsasabuhay ng iisang diwa), nakakamit ang mokṣa, ang langit, at ang mabuting pangalan.”

Verse 7

पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च । मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः

Pagsamba sa mga magulang, at gayundin sa asawa; pagkakapantay ng loob sa lahat ng tao; hindi pagtataksil sa mga kaibigan; at debosyon kay Viṣṇu—ito ang limang dakilang paghahandog (mahāyajña).

Verse 8

प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः । न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि

O mga brāhmaṇa, ang anumang kabutihang-dharma na nakakamit ng tao sa unang pagsamba sa mga magulang—hindi iyon matatamo sa lupa kahit sa daan-daang paghahandog, ni sa mga paglalakbay sa mga banal na pook at iba pa.

Verse 9

पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः

Ang ama ang dharma; ang ama ang langit; tunay ngang ang ama ang pinakamataas na tapas. Kapag nalugod ang ama, nalulugod ang lahat ng mga diyos.

Verse 10

पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते

Yaong ang mga ninuno ay nasisiyahan sa tapat na paglilingkod at sa mabuting asal—para sa kanya, ang pagligo sa Bhāgīrathī (Gaṅgā) ay wari’y nagaganap araw-araw.

Verse 11

सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता । मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्

Ang ina ay taglay ang lahat ng banal na tīrtha, at ang ama ay taglay ang lahat ng mga diyos. Sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā sa ina at ama ay tunay na nagpaparangal sa kanila, na wari’y umiikot sa lahat ng pook-paglalakbay at mga diyos.

Verse 12

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा । जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः

Sa kanya, na wari’y napalibutan ang daigdig na may pitong kontinente; sapagkat nang siya’y yumukod sa kanyang mga magulang, dumampi sa lupa ang kanyang mga tuhod at mga kamay, at ang kanyang ulo’y bumagsak sa pagpupugay.

Verse 13

निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं । तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके

Sa pagbagsak at pagpapatirapa sa lupa, nakakamtan niya ang di-nasisirang langit; habang nananatili sa kanyang ulo ang bakas ng alikabok mula sa dalawang paa (ng mga magulang).

Verse 14

प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः । पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः

Hangga’t siya’y nakaugnay sa mga ritwal at paglilingkod para sa kanila, ang anak nila ay nalilinis—lalo na yaong anak na umiinom ng banal na tubig mula sa lotus-na-paa ng kanyang ama at ina.

Verse 15

तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं । धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्

Sa kanya, napapawi ang mga kasalanang naipon sa daan-daang milyong kapanganakan. Mapalad ang taong iyon sa mundo; siya’y nalilinis mula sa lahat ng dungis at karumihan.

Verse 16

विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः । पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः

Sa iisang kapanganakan, ang tao’y nagiging Vināyaka—tagapaglikha ng hadlang—kung siya, bilang pinakamasamang lalaki, ay lumalampas at lumalapastangan sa ama’t ina sa pamamagitan ng kanyang mga salita.

Verse 17

निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं । पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः

Ang pinakamasamang anak na kumakain nang hindi muna sumasamba at nagbibigay-galang sa ama’t ina ay mananahan sa impiyerno hanggang sa pagkalusaw ng sanlibutan, sa dakilang paggunaw ng mga nilalang.

Verse 18

क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति । रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्

Pagkaraan, sa impiyernong tinatawag na Krimikūpa, siya’y mananatili hanggang sa wakas ng isang kalpa—yaong nagpahirap sa kanyang ama, maging maysakit man o matanda, at nangayayat dahil sa kakulangan ng ikabubuhay.

Verse 19

विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम् । अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते

Ang tumatalikod sa isang pilay—walang paningin at pandinig—ay mapupunta sa impiyernong Raurava; at muling isisilang sa pinakamababang mga kapanganakan, sa mga mleccha, sa mga itinakwil, at maging sa mga Caṇḍāla.

Verse 20

पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत् । नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि

Kapag pinabayaan ang pag-aaruga at pagtustos sa mga magulang, nauubos ang lahat ng naipong kabutihang-gawa. Kahit sumamba pa ang anak sa mga banal na tīrtha at sa mga diyos, kung hindi niya pinararangalan ang kanyang mga magulang, wala siyang tunay na pakinabang.

Verse 21

तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम् । कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः

Sa dalawang iyon, ang isa’y hindi nakakamtan ang bunga; gaya ng uod, sa lupa lamang siya nalulugod. Isasalaysay ko ang sinaunang pangyayari—O mga brāhmaṇa, makinig kayong may pag-iingat.

Verse 22

यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि । पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः

Kapag ito’y napakinggan ninyo, hindi na kayo muling mahuhulog sa pagkalito sa mundong ito. Noong unang panahon, may isang brāhmaṇa na tinatawag na Narottama.

Verse 23

स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया । ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च

Hindi niya iginalang ang sariling mga magulang at umalis upang maglingkod sa pagdalaw sa mga banal na tīrtha. Pagkaraan, ang brāhmaṇang iyon ay patuloy na naglalakbay sa lahat ng mga tīrtha.

Verse 24

आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने । अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च

Araw-araw, sa himpapawid natutuyo ang kanyang mga telang panligo; at ang pagmamataas ay pumasok sa isipan ng brāhmaṇang iyon.

Verse 25

मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः । इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा

“Tunay ngang walang kapantay sa akin—ako’y gumagawa ng mga banal na gawa, dakila ang aking pangalan.” Nang masabi niya ito, saka siya tinuka ng tagak sa mukha.

Verse 26

क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम् । पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः

Dahil sa udyok ng poot, isinumpa ng brāhmaṇa ang tagak. Bumagsak ang tagak sa lupa, at ang katawan nito’y naging abo.

Verse 27

भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि । ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति

Pagkaraan, dahil sa takot, pumasok ang dakilang pagkalito sa pinunong brāhmaṇa sa oras ng huling ritwal. Dahil sa kasalanang iyon, ang damit ng brāhmaṇa’y hindi umakyat sa langit.

Verse 28

विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह । गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्

Agad siyang nalugmok sa dalamhati. Pagkaraan, sinabi sa kanya ni Kha: “Pumaroon ka sa Bāḍava-caṇḍāla—pipi man, ngunit lubhang matuwid.”

Verse 29

तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत् । खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्

Doon mo mauunawaan ang dharma, at ang payong iyon ay magiging kapakanan mo. At si Khā, nang marinig ang mga salitang iyon, ay nagtungo sa templo ni Mūka.

Verse 30

शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः । ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः

Nakita niya roon ang taong iyon na buong debosyon na naglilingkod sa kanyang mga magulang sa lahat ng gawain—at sa malamig na panahon ay nagbibigay sa kanila ng wastong pinainit na tubig.

Verse 31

तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम् । नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च

Maghandog din ng nguyang inihanda sa langis at maiinit na pampalasa, isang telang may bulak (damit o balabal), araw-araw na pagkain, matatamis na putahe, at gayundin mga kakaning gatas na pinatigas.

Verse 32

दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां । अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च

At sa panahon ng tagsibol, ipagkaloob sa pamamagitan ng iba ang mabangong kuwintas ng mga bulaklak na may pulot; at anumang iba pang kalugud-lugod na handog at sari-saring gawaing ritwal na nararapat isagawa.

Verse 33

उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि । ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा

Kahit sa matinding init, siya’y laging nagpapaypay sa kanila; at araw-araw ay naglilingkod din siya sa kanyang mga magulang. Pagkaraan, matapos magampanan ang paglilingkod sa kanila, saka siya palaging kumakain.

Verse 34

श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च । एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्

Dapat hadlangan ang pagod at gayundin ang dalamhati; sa pamamagitan ng mga banal na kabutihang ito, si Viṣṇu ay nananatiling matatag sa loob ng sambahayan ng taong iyon sa mahabang panahon.

Verse 35

अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते । तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं

At nakita niya ang Panginoon ng tatlong daigdig, na laging nananahan sa Kanyang sariling tahanan—naglalaro sa kalangitan, sa isang dako na walang anumang haliging sumusuporta.

Verse 36

विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम् । तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं

Taglay ang anyong brāhmaṇa—maningning at kaakit-akit—siya’y di tulad ng alinmang nilalang, lubhang banal; binubuo ng dalisay na liwanag at dakilang lakas-espirituwal, kanyang pinagliwanag at pinaganda ang templo.

Verse 37

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम् । विप्र उवाच । आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं

Nang makita iyon, napuno ng pagkamangha ang brāhmaṇa at nagsalita sa pipi. Sinabi ng brāhmaṇa: “Lumapit ka sa akin; ikaw lamang ang ninanais ko magpakailanman.”

Verse 38

हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि । मूक उवाच । पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं

“Dapat mong sabihin sa akin, ayon sa katotohanan, ang kapaki-pakinabang sa lahat ng mga daigdig.” Sinabi ni Mūka: “Ngayon ay isinasagawa ko ang pagsamba sa aking mga magulang; paano ako makalalapit sa iyo?”

Verse 39

अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै । तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्

Pagkatapos kong sambahin ang aking mga magulang, tiyak na gagawin ko ang nararapat para sa iyo. Tumigil ka muna sa may pintuan ko; aalayan kita ng pagkamapagpatuloy.

Verse 40

इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा । ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव

Nang masabi ito ng Caṇḍāla, nag-alab sa galit ang brāhmaṇa: “Ako’y isang brāhmaṇa—iiwan mo ako; ano pang higit na layunin ang mayroon ka?”

Verse 41

मूक उवाच । किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना । कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन

Wika ng Pipi: “Bakit ka nagagalit nang walang saysay, O brāhmaṇa? Hindi na ako tagak para sa iyo ngayon. Hindi magtatagumpay ang iyong poot; ilihis mo ito sa iba, kung mayroon man.”

Verse 42

गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति । वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्

Sa himpapawid, ang iyong telang panligo ay hindi natutuyo at hindi rin nananatili sa ayos. Nang marinig mo ang salitang ito mula sa ibon, ikaw ay naparito sa aking bahay.

Verse 43

तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां । तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति

“Manatili ka, manatili ka—sasaysayin ko sa iyo; kung hindi, pumaroon ka sa tapat na pativrata. At kapag nakita mo siya, O pinakadakila sa mga dvija, matutupad ang minimithi mong mahalaga.”

Verse 44

ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः । विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं

Pagkaraan, si Viṣṇu—ang Makapangyarihang Panginoon na nag-anyong brāhmaṇa—ay lumabas sa bahay ng taong iyon at sinabi sa brāhmaṇa: “Pupunta ako sa tahanan niya.”

Verse 45

स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह । गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः

Pag-isip-isip niya, ang pinakadakila sa mga dvija ay sumama at naglakad kasama niya. Nang paalis na si Hari, ang namamanghang brāhmaṇa ay nagsalita sa kanya nang ganito:

Verse 46

किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे । सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा

At bakit, O brāhmaṇa, lagi kang nananatili, mahal na ginoo, sa loob ng bahay ng isang caṇḍāla, na masayang napalilibutan ng mga kababaihan?

Verse 47

हरिरुवाच । इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम् । पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल

Sinabi ni Hari: “Tunay na ang iyong isipan ay hindi pa ganap na nalilinis. Kapag nasaksihan mo ang asal ng isang pativratā at ang gayong mga kabutihan, saka mo ako tunay na makikilala.”

Verse 48

विप्र उवाच । पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत् । येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज

Sinabi ng brāhmaṇa: “Mahal na giliw, sino ang pativratā na iyon, at anong dakilang salaysay ang iyong narinig tungkol sa kanya? Sabihin mo sa akin, O dalawang-ulit na isinilang, ang dahilan kung bakit ako dapat pumaroon.”

Verse 49

हरिरुवाच । नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता । मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः

Sinabi ni Hari: “Sa mga ilog, ang Jāhnavī (Gaṅgā) ang pinakadakila; sa mga babae, ang pativratā ang nangunguna; sa mga tao, ang tagapangalaga ng mga nasasakupan ang pinakamataas; at sa mga diyos, si Janārdana (Viṣṇu) ang kataas-taasan.”

Verse 50

पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता । कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं

Ang babaeng pativratā na laging nakatuon sa kapakanan ng kanyang asawa ay nag-aangat sa mga lalaki ng dalawang angkan—daan-daan, at muli pang daan-daan.

Verse 51

स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः

Tinatamasa niya ang langit hanggang sa dumating ang pagkalusaw ng sansinukob. Pagkahulog niya mula sa langit, siya’y nagiging sa lupa ang pangkalahatang naghahari—isang hari, isang asawa.

Verse 52

अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं । पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः

Bilang mismong maharlikang asawa ng haring iyon, makatatamo siya ng walang-putol na ligaya. At muli’t muli, matatamo niya ang paghahari sa langit—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 53

एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम् । विप्र उवाच । पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं

Sa ganitong paraan, matapos makamit ang sandaang kapanganakan, tiyak na darating sa wakas ang kalayaan (mokṣa). Wika ng brāhmaṇa: “Sino nga ba ang tinatawag na pativratā, at ano ang kanyang mga katangian?”

Verse 54

ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः । हरिरुवाच । पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ

Ipaliwanag mo sa akin, O tigre sa mga Brahmin, upang malaman ko ang katotohanan ayon sa tunay nitong anyo. Sabi ni Hari: Ang pagtingin sa hari ay may pag-ibig na sandaang ulit kaysa sa anak—ngunit ito’y nagmumula sa takot.

Verse 55

आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता । कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा

Ang babaeng sumasamba sa kanyang asawa bilang si Śauri (Viṣṇu) at tumitingin sa kanya sa gayong diwa—siya ang tunay na pativratā. Sa gawain ay gaya ng alipin, sa pag-ibig ay gaya ng isang dalagang-aliw, at sa pagkain ay tulad ng isang ina.

Verse 56

विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता । भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः

Sa oras ng kapahamakan, maging tagapayo siya ng kanyang asawa; at bilang asawang tapat na pativratā, huwag niyang suwayin ang utos ng asawa—sa isip, sa salita, at sa gawa ng katawan.

Verse 57

भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता । यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः

Kapag nakakain na ang asawa, saka rin siya kumakain; ang gayong asawa ay laging pativratā. At sa alinmang higaan na maingat piliin ng asawa upang matulog, doon din siya nahihiga at natutulog.

Verse 58

तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः । नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी

Saan man siya naroroon, araw-araw niyang isinasagawa ang pagsamba bilang paggalang sa kanyang asawa. Hindi siya dinadapuan ng inggit, ni ng maramot na kababawan, ni ng mapagmataas na pagmamataas.

Verse 59

मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता । सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं

Ang tunay na pativratā ay yaong tumitingin sa dangal at paghamak na magkapantay; at kapag nakakita ng lalaking magarang bihis, itinuturing niya itong gaya lamang ng kapatid, ama, o anak.

Verse 60

मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता । तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव

Itinuturing siyang lubhang banal at tunay na asawang tapat sa kanyang asawa. Lumapit ka sa kanya, O tigre sa mga Brahmin, at sabihin mo ang anumang nais mo, ayon sa iyong kalooban.

Verse 61

तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी । रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी

May walo siyang walong asawa. Sa gitna nila ay isang dalagang marikit—puspos ng ganda at kabataan, may habag sa puso, at bantog sa dangal.

Verse 62

शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं । एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत

“Siya’y tanyag sa pangalang Śubhā. Pumaroon ka at tanungin siya kung ano ang makabubuti sa iyo.” Pagkasabi nito, ang Mapalad na Panginoon ay naglaho sa mismong lugar na iyon.

Verse 63

तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा । स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां

Nang makita niyang siya’y naging di-nakikita, namangha ang brāhmaṇa. Pagkaraan, nagtungo siya sa bahay ng tapat na maybahay at tinanong ang asawang lubos na deboto sa kanyang esposo.

Verse 64

अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात् । दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्

Pagkarinig sa salita ng panauhin, nagmamadaling lumabas siya ng bahay sa pagkabalisa. At nang makita ang brāhmaṇa roon, ang mabuting ginang ay tumigil at tumayo sa may pintuan.

Verse 65

तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा । प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि

Nang makita siya, ang pinakadakila sa mga dvija ay masayang nagsalita: “Ipahayag mo sa akin ang minamahal at makabubuti sa akin—gaya ng iyong nakita, sapagkat ikaw lamang ang nakasaksi.”

Verse 66

पतिव्रतोवाच । सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता । पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै

Wika ng tapat na maybahay: “Sa ngayon, ang aking asawa’y nasa pagsamba, at wala akong kalayaang kumilos nang mag-isa. Pagkaraan ay gagawin ko ang nararapat; ngayo’y tanggapin mo ang aking pag-aanyaya at pag-aaruga sa panauhin.”

Verse 67

विप्र उवाच । मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः । अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते

Wika ng brāhmaṇa: “Sa aking katawan ay walang gutom, walang uhaw, ni pagod. Sabihin mo, O mapalad na ginang, ang iyong ninanais; kung hindi, bibigyan kita ng sumpa.”

Verse 68

तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम । गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज

At siya’y sumagot: “O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, hindi ako tagak. Pumaroon ka kay Dharmatūlādhāra at siya’y tanungin; siya ang magsasabi ng makabubuti sa iyo, O brāhmaṇa.”

Verse 69

इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम् । तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि

Pagkasabi nito, ang marangal na babae’y pumasok sa kaloob-looban ng bahay. Doon nakita ng dalawang-ulit na isinilang ang isang brāhmaṇa—na wari’y nasa tahanan ng isang caṇḍāla.

Verse 70

विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः । तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्

Pagkaraang pag-isipan, ang brāhmaṇa’y napuno ng pagkamangha at sumama sa kanya. Pagdaka’y nakita niya ang brāhmaṇang yaon na nakatayo roon, matatag ang loob at walang pangamba.

Verse 71

स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः । देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल

At siya, nang makita ang brāhmaṇa at ang banal na babae, ay nagsalita nang may galak; at isinalaysay rin niya ang naganap sa ibang lupain, gaya ng tunay na naikuwento niya sa kanya.

Verse 72

कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता । अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्

Paano nalalaman ng babaeng chāṇḍāla—bagaman tapat sa asawa—ang aking lihim na gawi? Kaya, mahal kong anak, ako’y namamangha; ano pa ang hihigit na kababalaghan dito?

Verse 73

हरिउवाच । ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः । अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः

Sinabi ni Hari: “Mahal kong anak, ang sanhi’y nalalaman ng lahat ng tagapag-alaga ng mga nilalang. Dahil sa iyong dakilang kabutihan at matuwid na asal kaya ikaw ay napasok sa pagkamangha.”

Verse 74

किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने । विप्र उवाच । प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्

“Ngayon, O pantas, sabihin mo—ano ang sinabi niya, at ano ang isinagot mo?” Wika ng brāhmaṇa: “Inutusan niya akong lumapit at magtanong sa mismong sandigan ng timbangan ng Dharma.”

Verse 75

हरिरुवाच । आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति । गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति

Sinabi ni Hari: “Halika, O tigre sa mga pantas; ako’y pupunta sa kanya.” Nang paalis na si Hari, sinabi ni Tulādhāra sa kanya: “Saan ka titigil, saan ka mananatili?”

Verse 76

हरिरुवाच । जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये । विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः

Sinabi ni Hari: “Yaong pook na pinagtitipunan ng maraming tao para sa pagbili at pagbenta ng sari-saring kalakal—doon sila nagtitinda at bumibili, at ang mga timbangan at panukat ay nakahanda rito at doon…”

Verse 77

जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं । सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि

Ang tao ay tumatanggap at nagbibigay ng lahat sa pamamagitan lamang ng kanyang bibig—sebada, mga lasa, mga taba (ghee o langis), at maging ang naimpok na pagkain na nakatago.

Verse 78

सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते । नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः

Kahit nang malapit na ang kamatayan, ang pinakadakila sa mga tao ay hindi iniwan ang katotohanan upang magsabi man lamang ng kaunting kasinungalingan; kaya siya’y tagapagdala ng timbangan ng Dharma, tagapagtindig ng katuwiran.

Verse 79

इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून् । मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्

Nang masabi ito, nakita niya ang mortal na iyon na nagtitinda ng maraming uri ng katas at inumin; ang kanyang katawan ay nababalutan ng maruming putik, at ang kanyang mga ngipin at gilagid ay nangingitim sa dumi.

Verse 80

तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम् । वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः

Doon, siya’y nagsasalita ng sari-saring pananalita na umuusbong mula sa mga bagay at kayamanan; at napalilibutan siya sa lahat ng dako ng iba’t ibang mortal—mga babae at mga lalaki.

Verse 81

कथं कथमिति प्राह स तं मधुरया गिरा । धर्मस्य मे समुद्देशं वद प्राप्तोंऽतिकं हि ते

At paulit-ulit niyang sinabi, “Paano? Paano nga?”, at kinausap siya sa matamis na tinig: “Ihayag mo sa akin ang balangkas ng dharma, sapagkat tunay na lumapit na ako sa iyo.”

Verse 82

तुलाधार उवाच । यावज्जनाः प्रतिष्ठंति ममैव सन्निधौ द्विज । तावन्मे स्वस्थता नास्ति यावच्च रात्रियामकः

Sinabi ni Tulādhāra: “O dalawang-ulit-isinilang, habang ang mga tao’y nananatili rito sa aking mismong harapan, wala akong kapahingahan o kaginhawahan—ni kahit sa isang pagbabantay ng gabi.”

Verse 83

तच्चोपदेशमादाय गच्छ धर्माकरं प्रति । बकस्य मरणे दोषं खे च वस्त्राविशोषणम्

Taglay ang aral na iyon, pumaroon ka kay Dharmākara. (Doon mo malalaman) ang kasalanang dulot ng pagkamatay ng tagak, at gayundin (ang tuntunin sa) pagpapatuyo ng mga kasuotan sa bukas na langit.

Verse 84

सर्वं तत्र च जानीषे सज्जनाद्रोहकं व्रज । तत्र तस्योपदेशेन तव कामः फलिष्यति

Doon mo malalaman ang lahat. Pumaroon ka kay Sajjanādrohaka; doon, sa pamamagitan ng kanyang turo, ang iyong ninanais ay mamumunga.

Verse 85

इत्युक्त्वा तुलाधारः करोति क्रयविक्रयौ । तथा तात गमिष्यामि सज्जनाद्रोहकं प्रति

Pagkasabi nito, si Tulādhāra ay nagpatuloy sa pagbili at pagbenta. Pagkaraan ay sinabi niya, “Mahal kong anak, tutungo ako kay Sajjanādrohaka.”

Verse 86

तुलाधारसमुद्देशान्न जानामि तदालयम् । हरिरुवाच । एह्यागच्छ गमिष्यामि त्वया सार्द्धं च तद्गृहम्

“Hindi ko nalalaman ang kinaroroonan ni Tulādhāra, ni ang kaniyang tahanan.” Wika ni Hari: “Halika—tayo’y yumaon; sasama ako sa iyo hanggang sa kaniyang bahay.”

Verse 87

अथ वर्त्मनि गच्छंतमुवाच ब्राह्मणो हरिं । विप्र उवाच । तुलाधारे च न स्नानं न देवपितृतर्पणम्

At habang si Hari’y naglalakad sa daan, kinausap siya ng isang brāhmaṇa. Wika ng brāhmaṇa: “Sa Tulādhāra, walang paliligo at walang pag-aalay ng tarpaṇa sa mga deva at sa mga pitṛ.”

Verse 88

मलदिग्धं च गात्रं तु सर्वं चेलमलक्षणम् । कथं जानाति मद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्

Ang aking katawan ay nababalutan ng dumi, at ang lahat ng aking kasuotan ay may bakas ng karumihan; paano malalaman ninuman ang aking salaysay—na nagmula pa sa malayong lupain?

Verse 89

अतो मे विस्मयस्तात सर्वं त्वं वद कारणम् । हरिरुवाच । सत्येन समभावेन जितं तेन जगत्त्रयम्

“Kaya nga, mahal na giliw, ako’y namamangha. Sabihin mo sa akin ang lahat—ang dahilan nito.” Sumagot si Hari: “Sa katotohanan at sa pagkakapantay ng loob, nalulupig niya ang tatlong daigdig.”

Verse 90

तेनातृप्यंत पितरो देवा मुनिगणैः सह । भूतभव्य प्रवृत्तं च तेन जानाति धार्मिकः

Sa pamamagitan niyon, nasisiyahan ang mga Pitṛ (mga ninuno), gayundin ang mga deva kasama ang mga pangkat ng mga muni; at sa pamamagitan niyon, nalalaman ng matuwid ang nagdaan, ang darating, at ang nagaganap ngayon.

Verse 91

नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् । विशेषे समभावस्य पुरुषस्यानघस्य च

Walang dharmang hihigit sa katotohanan, at walang kasalanang hihigit sa kasinungalingan—lalo na sa taong walang dungis na may pantay na pagtingin sa lahat.

Verse 92

अरौ मित्रेप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

Yaong ang isip ay nananatiling pantay sa kaaway, kaibigan, at di-kakampi—lubos na napapawi ang lahat niyang kasalanan, at nararating niya ang sāyujya, ang pakikiisa kay Viṣṇu.

Verse 93

एवं यो वर्तते नित्यं कुलकोटिं समुद्धरेत् । सत्यं दमः शमश्चैव धैर्यं स्थैर्यमलोभता

Ang namumuhay nang ganito araw-araw ay nag-aangat ng sampung milyong kasapi ng kanyang angkan. Katotohanan, pagpipigil-sa-sarili, kapayapaan ng isip, katatagan, paninindigan, at kawalan ng kasakiman—ito ang mga birtud na dapat linangin.

Verse 94

अनाश्चर्यमनालस्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् । तेन वै देवलोकस्य नरलोकस्य सर्वशः

Sa kalagayang iyon ay walang pagkabigla at walang katamaran; dito nakasalig ang lahat. Sa pamamagitan nito, sa lahat ng paraan, natitindig ang daigdig ng mga deva at ang daigdig ng mga tao.

Verse 95

वृत्तं जानाति धर्मज्ञस्तस्यदेहे स्थितो हरिः । लोके तस्य समो नास्ति समः सत्यार्जवेषु च

Nalalaman ng nakaaalam ng dharma ang wastong asal; sa kanyang sariling katawan nananahan si Hari. Sa mundong ito’y walang kapantay niya—lalo na sa katotohanan at tuwid na loob.

Verse 96

स च धर्ममयः साक्षात्तेनैव धारितं जगत् । द्विज उवाच । ज्ञातं मे त्वत्प्रसादाच्च तुलाधारस्य कारणम्

At siya nga ay tunay na sagisag ng Dharma; sa kanya lamang nananatiling nakatindig ang daigdig. Wika ng brāhmaṇa: “Sa iyong biyaya, naunawaan ko ang dahilan—ang tunay na sanhi—ni Tulādhāra.”

Verse 97

अद्रोहकस्य यद्वृत्तं तद्ब्रूहि त्वं यदीच्छसि । हरिरुवाच । पुरैव राजपुत्रस्य कुलस्त्रीनवयौवना

“Kung ibig mo, isalaysay mo ang nangyari kay Adrohaka.” Wika ni Hari: “Noon, sa sambahayan ng isang prinsipe, may isang marangal na ginang na bagong sumapit sa kabataan…”

Verse 98

पत्नीव कामदेवस्य शचीव वासवस्य च । तस्य प्राणसमा भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी

Gaya ng asawa ni Kāma-deva, at gaya ni Śacī na kabiyak ni Vāsava (Indra), ang kanyang kabiyak na kasinghalaga ng buhay ay ang asawang nagngangalang Sundarī—tunay na ‘Maganda’.

Verse 99

अकस्मात्पार्थिवस्यैव कार्ये गन्तुं समुद्यतः । मनसालोचितं तेन प्राणेभ्योपि गरीयसीम्

Bigla siyang tumindig upang tumungo sa mismong utos ng hari; sapagkat sa kanyang isip ay napagpasyahan niya ang isang bagay na itinuring niyang higit pa sa sariling buhay.

Verse 100

कस्मिन्स्थाने स्थापयामि यतो रक्षा भवेद्ध्रुवम् । इत्यालोच्यैव सहसा त्वागतोस्य गृहं प्रति

“Saang lugar ko ito ilalagak upang tiyak ang pag-iingat?”—sa pagninilay na ito, siya’y biglang nagmadaling tumungo sa bahay ng taong ito.

Verse 101

उक्तं च तादृशं वाक्यं श्रुत्वा स विस्मयंगतः । न तातस्ते न च भ्राता न चाहं तव बान्धवः

Pagkarinig sa gayong mga salita, siya’y napamangha: “Hindi ako ang iyong ama, ni ang iyong kapatid, ni ako man ay iyong kamag-anak.”

Verse 102

पितृमातृकुलस्यैव तस्या न हि सुहृज्जनः । कथं च मद्गृहे तात स्थित्या स्वस्थो भविष्यसि

Sa angkan ng kanyang ama at ina, tunay na walang mabuting kaibigang nagmamalasakit. Kaya paano, mahal na bata, kung mananatili ka sa aking bahay, magiging panatag at ligtas ka?

Verse 103

एतस्मिन्नन्तरे तेन चोक्तं वाक्यं यथोचितम् । लोके त्वत्सदृशो नास्ति धर्मज्ञो विजितेन्द्रियः

Samantala, nagsalita siya ng mga salitang nararapat: “Sa mundong ito, wala nang katulad mo—isang nakakabatid ng dharma at nagtagumpay sa mga pandama.”

Verse 104

स चाह तं च सर्वज्ञं वक्तुं नार्हसि दूषणम् । त्रैलोक्यमोहिनीं भार्यां कः पुमान्रक्षितुं क्षमः

At sinabi niya: “Hindi mo nararapat siraan ang yaong lubos na nakaaalam. Sapagkat sinong lalaki ang makapagtatanggol sa asawang kayang umakit sa tatlong daigdig?”

Verse 105

राजपुत्र उवाच । धरण्यां परिविज्ञाय त्वागतोहं तवान्तिकम् । एषा तिष्ठतु तेऽगारे व्रजामि निजमन्दिरम्

Ang prinsipe ay nagsabi: “Matapos kong hanapin sa buong daigdig, narito ako sa iyong harapan. Manatili siya sa iyong tahanan; ako’y babalik sa aking sariling palasyo.”

Verse 106

इत्युक्ते स पुनः प्राह नगरेऽस्मिन्प्रशोभने । बहुकामुक संपूर्णे कथं रक्षा भवेत्स्त्रियाः

Nang masabi ito, muli siyang nagsalita: “Sa maringal na lungsod na ito, na punô ng maraming mapagnasang lalaki, paano matitiyak ang pag-iingat sa isang babae?”

Verse 107

स चोवाच पुनस्तं च कुरु रक्षां व्रजाम्यहम् । गृहस्थस्सङ्कटादाह धर्मस्य राजपुत्रकम्

At muli niyang sinabi sa kanya: “Maglaan ka ng pag-iingat; ako’y aalis na.” Sa kagipitan, nagsalita ang maybahay sa prinsipe, ang anak ni Dharma.

Verse 108

करोम्यनुचितं कार्यं स्वदास्यमुचितं हितम् । सदा चैवेदृशी भार्या स्थातव्या मद्गृहे पितः

Gumagawa ako ng di nararapat, at ang nararapat at kapaki-pakinabang—ang wastong paglilingkod ko—ay aking pinababayaan. Kaya, Ama, ang gayong asawa’y dapat laging manatili sa aking tahanan.

Verse 109

अरक्षारक्षणे देव वदाभीष्टं कुरु प्रियम् । मम तल्पे मया सार्धं शयानं भार्यया सह

O diyos, tungkol sa pag-iingat at di-pag-iingat, sabihin mo ang ninanais; gawin mo ang nakalulugod. (Nakita ko) siyang nakahiga sa aking higaan, kasama ko, at kasama rin ang kanyang asawa.

Verse 110

मन्यसे दैवतं स्वं चेत्तिष्ठेन्नोचेत्तु गच्छतु । क्षणं विमृश्य तं प्राह राजपुत्रः पुनस्तदा

“Kung inaakala mong ang sarili mong sinasambang diyos ang pinakamataas, manatili; kung hindi, lumisan ka.” Pagkaraang magnilay sandali, muling nagsalita noon ang prinsipe sa kanya.

Verse 111

बाढमेतद्वचस्तात यथाभीष्टं तथा कुरु । ततो भार्यां जगादाथ अस्य वाक्याच्छिवाशिवम्

“Siyanga, mahal—gawin mo ang ayon sa iyong ninanais.” Pagkaraan, bilang tugon sa kanyang salita, nagsalita siya sa kanyang asawa, bumibigkas ng mga salitang mapalad at di-mapalad.

Verse 112

कर्तव्यं च न ते दोष आज्ञया मम सुंदरि । एतदुक्त्वा गतः सोपि भूपतेः शासनात्पितुः

“Ito’y dapat gawin, at wala kang kasalanang kakapit sa iyo, aking maganda, sapagkat ito’y ayon sa aking utos.” Pagkasabi nito, siya man ay umalis, alinsunod sa atas ng kanyang ama, ang hari.

Verse 113

अनंतरं क्षपायां च यदुक्तं च तथाकृतम् । योषितोर्मध्यगः सोपि नित्यं स्वपिति धार्मिकः

Pagkaraan, maging sa gabi, ang anumang sinabi ay ginawa ayon doon; at ang matuwid na lalaking iyon—nakahimlay sa pagitan ng dalawang babae—ay palaging natutulog.

Verse 114

धर्मान्न चलते सोपि स्वभार्यापरभार्ययोः । संस्पर्शात्स्वस्त्रियश्चास्य कामाभिलषितं मनः

Hindi rin siya lumilihis sa dharma hinggil sa sariling asawa o sa asawa ng iba; gayunman, sa pagdampi ng sariling kababaihan, ang kanyang isip ay nagigising sa pagnanasa.

Verse 115

तस्याः संसर्गतश्चैव दुहितैव प्रमन्यते । स्तनौ तस्यास्तु पृष्ठे च लगन्तौ च पुनःपुनः

Dahil sa kanyang malapit na pakikisama, siya’y itinuturing na parang sariling anak na babae; at ang kanyang mga dibdib ay paulit-ulit na dumidikit sa kanyang likod.

Verse 116

बालकस्येव पुत्रस्य स्तनौ मातुः समन्यते । तस्या अंगानि चांगेषु लगंति च पुनःपुनः

Tulad ng isang maliit na bata na kumakapit sa dibdib ng kanyang ina, paulit-ulit niyang idinidiin ang kanyang mga biyas sa kanya nang walang humpay.

Verse 117

ततो मातुस्सुतस्येव सोमन्यत दिने दिने । तस्य योषासुसंसर्गो निवृत्तस्त्वभवत्ततः

Pagkatapos, araw-araw, siya ay naging masunurin tulad ng isang anak sa kanyang ina; at mula noon, tumigil na ang kanyang pakikipag-ugnayan sa mga babae.

Verse 118

एवं संवत्सरस्यार्द्धे तत्पतिश्चागतः पुरं । अपृच्छत्तं च लोकेषु तस्या वृत्तमथोदितम्

Kaya, nang lumipas ang kalahating taon, dumating ang kanyang asawa sa lungsod. Nagtanong siya sa mga tao tungkol sa kanya, at isinalaysay ang kanyang kwento.

Verse 119

केचिद्भद्रं बोधयन्तो युवानोपि सुविस्मिताः । केचिदाहुस्त्वया दत्ता तया सार्द्धं स्वपित्यसौ

Ang ilan, bagaman mga bata pa, ay labis na namangha habang sinusubukang gisingin si Bhadra. Ang iba ay nagsabi, "Siya ay ibinigay mo sa kanya; kaya't siya ay natutulog kasama niya."

Verse 120

स्त्रीपुंसोरेकसंसर्गात्शांतता तु कथं भवेत् । तस्यां यस्याभिलाषोस्ति न पृष्टस्स वदेद्युवा

Paano magkakaroon ng kapayapaan mula sa malapit na pagsasama ng isang lalaki at babae? Ang isang binata na may pagnanasa sa kanya ay magsasalita kahit hindi tinatanong.

Verse 121

लोकानां कुश्रुतिर्वार्ता तेन पुण्यबलाच्छ्रुता । जनापवादमोक्षार्थं बुद्धिस्तस्याभवच्छुभा

Sa lakas ng kanyang kabutihang-naipon, narinig niya ang masamang usap-usapan at balitang kumakalat sa mga tao; at upang makalaya sa paninisi ng madla, sumibol sa kanya ang isang mapalad na pasiya.

Verse 122

दारूणि स्वयमाहृत्याजिज्वलत्स महानलम् । एतस्मिन्नंतरे तात राजपुत्रः प्रतापवान्

Siya mismo ang nagdala ng mga panggatong at pinagliyab ang isang napakalaking apoy. Sa sandaling iyon, mahal na giliw, dumating ang isang magiting na prinsipe.

Verse 123

आगमत्तद्गृहं सद्यः सोपश्यत्तं च योषितम् । प्रोत्फुल्लवदनां नारीं प्रविषादगतं नरं

Agad siyang nagtungo sa bahay na iyon; at doon niya nakita ang babae—nagniningning sa galak ang mukha—samantalang ang lalaki ay nalugmok sa matinding dalamhati.

Verse 124

अनयोर्मानसं ज्ञात्वा राजपुत्रोवदद्वचः । किं न संभाषसे मां च मित्रकं चिरमागतम्

Nang maunawaan ng prinsipe ang kalooban ng dalawa, nagsalita siya: “Bakit hindi mo ako kinakausap—ang iyong kaibigang matagal nang dumating?”

Verse 125

अब्रवीत्सोपि धर्मात्मा राजपुत्रमनष्टधीः । यत्कृतं दुष्करं कर्म मया त्वद्धितकारणात्

Pagkaraan, ang matuwid na lalaki, na malinaw ang pag-unawa, ay nagsalita sa prinsipe: “Ang mahirap na gawaing aking ginawa ay ginawa ko alang-alang sa iyong kapakanan.”

Verse 126

सर्वं व्यर्थमहं मन्ये जनानां च प्रवादतः । अद्य वह्निमहं यास्ये प्रपश्यंतु नरास्सुराः

Itinuturing kong walang kabuluhan ang lahat dahil sa mapanirang pananalita ng mga tao. Ngayon ay papasok ako sa apoy—masdan nawa ito ng mga tao at ng mga deva.

Verse 127

इत्युक्त्वा स महाभागः प्रविवेश हुताशनम् । विशतस्तस्य वह्नौ न कुसुमं चिकुरालये

Pagkasabi nito, ang mapalad na dakila ay pumasok sa nagliliyab na apoy. Nang siya’y lumulusong sa apoy, ni isang bulaklak man sa tirintas ng buhok ay hindi nasunog.

Verse 128

नांगमस्यानलोधाक्षीन्न च वस्त्रं न कुंतलम् । खे च देवा मुदा सर्वेसाधुसाध्विति चाब्रुवन्

Walang bahagi ng kanyang katawan ang napaso ng apoy, ni ang kanyang mga mata; ni ang kanyang kasuotan o buhok ay napinsala. At ang lahat ng mga deva sa kalangitan, sa galak, ay sumigaw: “Sadhu! Sadhu!”

Verse 129

अपतन्पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि समंततः । यैर्यैश्च दुष्कृतं वाक्यं गदितं तावुभौ प्रति

Bumuhos ang ulang-bulaklak sa paligid, sa ibabaw ng kanyang ulo—mula sa mismong mga taong dati’y nagsalita ng masama at di-matuwid laban sa kanilang dalawa.

Verse 130

तेषां मुखे प्रजायंते कुष्ठानि विविधानि च । तत्रागत्य च देवाश्च वह्नेराकृष्यतं मुदा

Sa kanilang mga bibig ay lumitaw ang iba’t ibang uri ng ketong at iba pang sakit sa balat. Pagkaraan, dumating ang mga deva at, sa galak, hinila sila palayo mula sa apoy.

Verse 131

अपूजयन्सुपुष्पैश्च मुनयो विस्मयं गताः । सर्वैर्मुनिवरैरेवं मनुष्यैर्विविधैस्तदा

Pagkaraan, ang mga muni—punô ng pagkamangha—ay sumamba sa kanya sa pamamagitan ng maririkit na bulaklak; at gayon din noon ang lahat ng pinakadakilang mga rishi, kasama ang mga taong sari-saring uri.

Verse 132

अर्च्यते तु महातेजाः स च सर्वानपूजयत् । सज्जनाद्रोहकं नाम कृतं देवासुरैर्नृभिः

Ang makapangyarihan at maningning na iyon ay marapat na sinamba, at siya nama’y nagparangal sa lahat. At sa mga deva, asura, at tao ay naganap ang tinatawag na “sajjanādrohaka”—pagtataksil sa mabubuti.

Verse 133

तस्य पादरजः पूता सस्यपूर्णा धराभवत् । सुराश्चाहुश्च तं तत्र भार्या ते संप्रगृह्यताम्

Dahil sa alikabok ng kanyang mga paa, ang lupa ay nalinis at napuspos ng masaganang ani. Pagkaraan, sinabi roon ng mga deva at mga rishi sa kanya: “Tanggapin mong muli nang marapat ang iyong asawa.”

Verse 134

एतस्य सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति । नास्तीति सांप्रतं पृथ्व्यां कामलोभाजितः पुमान्

Sa daigdig na ito, wala pang naging katulad niya, ni magkakaroon pa. Tunay, sa kasalukuyan sa lupa ay wala nang lalaking lubos na dinaig ng pagnanasa at kasakiman.

Verse 135

देवासुरमनुष्याणां रक्षसां मृगपक्षिणाम् । कीटादीनां च सर्वेषां काम एष सुदुर्जयः

Sa mga deva, asura, tao, rākṣasa, sa mga hayop at ibon—at sa lahat ng nilalang, mula sa mga insekto pataas—ang pagnanasa (kāma) na ito ay napakahirap daigin.

Verse 136

कामाल्लोभात्तथाक्रोधान्नित्यं सत्त्वेषु जायते । संसारबंधकः कामो ह्यकामो न क्वचिद्भवेत्

Mula sa pagnanasa, sa kasakiman, at gayundin sa galit, ito’y laging sumisibol sa mga nilalang. Ang pagnanasa ang tanikalang nagbubuklod sa saṃsāra; at ang kawalan ng pagnanasa ay hindi natatagpuan saanman sa daigdig na pag-iral.

Verse 137

अनेनैव जितं सर्वं भुवनानि चतुर्दश । अमुष्य हृदये नित्यं वासुदेवो मुदास्थितः

Sa pamamagitan nito lamang, nalupig ang lahat—ang labing-apat na daigdig. Sa kanyang puso, si Vāsudeva ay laging nananahan, nananatili sa kagalakan.

Verse 138

एवं स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा तं मनुष्याः सर्वकल्मषात् । पूयंते ह्यनघाश्चैव लभंते चाक्षयां दिवम्

Kaya, sa paghipo at saka pagtanaw sa kanya, ang mga tao’y nalilinis mula sa lahat ng kasalanan; nagiging walang dungis, at nakakamtan din nila ang di-nasisirang makalangit na kaharian.

Verse 139

एवमुक्त्वा गता देवा विमानैश्च दिवं मुदा । मनुष्याः प्रययुस्तुष्टा दंपती स्वगृहं तथा

Pagkasabi nito, ang mga diyos ay masayang nagtungo sa langit sakay ng kanilang mga sasakyang panghimpapawid; ang mga tao, nasiyahan, ay nagsialis, at ang mag-asawa nama’y nagbalik din sa sarili nilang tahanan.

Verse 140

दिव्यं चक्षुस्तदा तस्य चासीद्देवान्स पश्यति । त्रैलोक्यस्य च वार्त्तां च जानाति लीलया भृशम्

Noon, nagkamit siya ng banal na paningin; nakita niya ang mga diyos, at nalaman niya—nang walang hirap at ganap—ang mga pangyayari sa tatlong daigdig.

Verse 141

ततस्तस्य च वीथ्यां च दृष्टस्तेन सहैव सः । स पप्रच्छ मुदा तं च धर्मोद्देशं हितं वद

Pagkaraan, sa mismong lansangang iyon, nakita siyang kasama niya. Sa galak ay nagtanong siya: “Ipahayag mo sa akin ang kapaki-pakinabang na aral ukol sa dharma.”

Verse 142

सज्जनाद्रोह उवाच । गच्छ बाडव धर्मज्ञ वैष्णवं पुरुषोत्तमम् । तं च दृष्ट्वा त्वभीष्टं ते सांप्रतं च फलिष्यति

Sinabi ni Sajjanādroha: “Humayo ka, O Bāḍava—nakaaalam ng dharma—sa kataas-taasang Vaiṣṇava, ang pinakadakila sa mga tao. Pagkakita mo sa kanya, ang minimithi mo ay mamumunga na ngayon.”

Verse 143

बकस्य निधनं यद्वा वस्त्रस्याशोषणं तथा । जानीषे चापरो यश्च कामस्तेऽस्ति हृदिस्थितः

Maging ang pagkamatay ng tagak, o ang pagkatuyo ng kasuotan—nalalaman mo ang mga ito; at nalalaman mo rin ang iba pang pagnanasang nakatago at nananahan sa iyong puso.

Verse 144

एतच्छ्रुत्वा तु वचनमागतो वैष्णवं प्रति । विष्णुरूपद्विजेनैव सार्द्धं तेन मुदा ययौ

Nang marinig niya ang mga salitang ito, lumapit siya sa Vaiṣṇava; at kasama ang brāhmaṇang nag-anyong Viṣṇu, siya’y umalis na may galak.

Verse 145

अपश्यत्पुरुषं शुद्धं ज्वलंतं च पुरःस्थितम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं दीप्यमानं स्वतेजसा

Nakita niya ang isang dalisay na Persona, nagliliyab at nakatayo sa harap niya—ganap sa lahat ng mapalad na tanda, nagniningning sa sariling liwanag.

Verse 146

अब्रवीत्स च धर्मात्मा ध्यानस्थं च हरेः प्रियम् । वदनो यद्यद्वृत्तं वै दूरात्त्वां चागतो ह्यहम्

Pagdaka, nagsalita ang matuwid na may banal na diwa sa minamahal ni Hari na nakaluklok sa pagninilay: “Isalaysay mo nang tapat ang naganap; sapagkat mula sa malayo’y lumapit ako sa iyo.”

Verse 147

वैष्णव उवाच । प्रसन्नस्ते सुरश्रेष्ठो दानवारीश्वरः सदा । दृष्ट्वा त्वां च मनोऽस्माकं हृष्यतीवाधुना द्विज

Ang Vaiṣṇava ay nagsabi: “Ang panginoon ng mga Dānava, ang pinakadakila sa mga deva, ay laging nalulugod sa iyo. At ngayon, sa pagkakita sa iyo, ang aming isipan ay labis na nagagalak, O brāhmaṇa.”

Verse 148

कल्याणं चातुलं तेद्य फलिष्यति मनोरथः । सुरवर्त्मनि ते नित्यं चेलं शुष्यति नान्यथा

Walang kapantay na pagpapala ang darating sa iyo, at ngayong araw ang minimithing hangarin mo’y mamumunga. Sa landas ng mga deva, ang iyong kasuotan ay laging mananatiling tuyo—walang iba pang mangyayari.

Verse 149

दृष्ट्वा देवं सुरश्रेष्ठं मम गेहे हरिं स्थितम् । इत्युक्ते वैष्णवेनाथ स तु तं पुनब्रवीत्

Nang makita si Hari—ang Diyos, ang pinakadakila sa mga deva—na nakatayo sa aking tahanan, gayon nagsalita ang Vaiṣṇava; at pagkasabi nito, muling kinausap siya ng panginoon.

Verse 150

क्वासौ विष्णुः स्थितो नित्यं दर्शयाद्य प्रसादतः । वैष्णव उवाच । अस्मिन्देवगृहे रम्ये प्रविश्य परमेश्वरम्

“Saan naroon si Viṣṇu, ang walang hanggang nananahan? Sa iyong biyaya, ipakita mo Siya sa akin ngayon.” Sinabi ng Vaiṣṇava: “Pumasok ka sa marikit na templong ito ng Diyos, at masdan ang Kataas-taasang Panginoon.”

Verse 151

तं दृष्ट्वा किल्बिषाद्धोरान्मुच्यसे जन्मबंधानत् । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रविश्य सदनं प्रति

“Sa pagtanaw sa Kanya, mapapalaya ka sa kakila-kilabot na mga kasalanan at sa gapos ng paulit-ulit na kapanganakan.” Nang marinig niya ang mga salitang iyon, siya’y pumasok sa tahanan.

Verse 152

अपश्यत्तं द्विजं विष्णुं तिष्ठंतं पद्मतल्पके । शिरसैव प्रवंद्याथ जग्राह चरणौ मुदा

Nakita niya ang dalawang-ulit-na-isinilang—si Viṣṇu—na nakatayo sa ibabaw ng higaan na gaya ng lotus. Yumukod siya, ulo lamang ang inihandog, at masayang hinawakan ang mga paa ng Panginoon.

Verse 153

प्रसादी भव देवेश न ज्ञातस्त्वं पुरा मया । इहामुत्र च देवेश तवाहं किंकरः प्रभो

Magpala ka sa akin, O Panginoon ng mga diyos; noon ay hindi kita nakilala. Dito at sa kabilang buhay, O Devēśa, ako’y iyong lingkod, O Mahārāja.

Verse 154

अनुग्रहश्च मे दृष्टो भवतो मधुसूदन । रूपं ते द्रष्टुमिच्छामि यदि चास्ति कृपा मयि

Nasaksihan ko ang iyong biyaya, O Madhusūdana. Kung may habag ka sa akin, nais kong makita ang iyong anyo.

Verse 155

विष्णुरुवाच । अस्ति मे त्वयि भूदेव प्रियत्वं च सदैव हि । स्नेहात्पुण्यवतामेव दर्शनं कारितं मया

Sinabi ni Viṣṇu: “O bhūdeva (iginagalang na brāhmaṇa), lagi kang mahalaga sa akin. Dahil sa pagmamahal, ipinagkaloob ko ang pagdulog na ito sa mga may kabutihang-loob at may bisa ng kabanalan.”

Verse 156

दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाद्भाषणात्तथा । सकृत्पुण्यवतामेव स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

Sa pagtanaw, paghipo, pagninilay, pag-awit ng papuri, o kahit pagbanggit man lamang nito, ang taong may kabutihang-loob—kahit minsan—ay nagkakamit ng langit na di-nagwawakas.

Verse 157

नित्यमेव तु संसर्गात्सर्वपापक्षयो भवेत् । भुक्त्वा सुखमनंत च मद्देहे प्रविलीयते

Tunay nga, sa palagiang pakikipag-ugnay (sa Akin), nagaganap ang pagkapawi ng lahat ng kasalanan. Matapos tamasahin ang walang-hanggang ligaya, siya’y nalulusaw sa Aking mismong katauhan.

Verse 158

स्नात्वा च पुण्यतीर्थेषु दृष्ट्वा मां चैव सर्वतः । दृष्ट्वा पुण्यवतां देशान्मम देहे विलीयते

Pagkaligo sa mga banal na tīrtha at pagkakita sa Akin sa lahat ng dako; pagkamasdan ang mga lupang pinabanal ng mga taong may kabutihan—(ang gayong kabutihan) ay nalulusaw sa Aking katawan.

Verse 159

कथयित्वा कथां पुण्यां लोकानामग्रतः सदा । स चैव नरशार्दूल मद्देहे प्रविलीयते

Laging isinasalaysay sa harap ng mga tao ang banal at mapagkawanggawang kuwentong ito; ang taong yaon—O tigre sa mga tao—ay nalulusaw sa Aking katawan.

Verse 160

उपोष्य वासरेस्माकं श्रुत्वा मच्चरितं ध्रुवम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मद्देहे प्रविलीयते

Pag-aayuno sa aming banal na araw, at tiyak na pakikinig sa salaysay ng Aking mga gawa; ang nagbabantay-puyat sa gabi ay napapaloob at nalulusaw sa Aking anyo.

Verse 161

अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा । नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang laging masiglang sumisigaw—sumasayaw, umaawit, at tumutugtog—habang inaalaala ang Banal na Pangalan, ay natutunaw sa aking sariling katawan.

Verse 162

मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात् । यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह

“Ikaw ay aking deboto, at dahil sa pagpatay mo sa dambuhalang tagak, ikaw mismo’y naging isang banal na tīrtha. Upang mapalaya sa kasalanang iyon, kaibigan,”—at nakatayo roon, siya’y nagsalita.

Verse 163

गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम् । मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः

Pumaroon ka kay Mūka—ang dakilang banal na tīrtha, ang pinakamainam sa mga pook na banal ng mga may kabutihang-loob. Mahal ko, sa pagtanaw lamang kay Mūka, wari’y nakita na ang lahat ng dakilang santo.

Verse 164

तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम । ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्

Sa pagtanaw lamang sa kanila, at sa pakikipag-usap mo rin sa akin—at dahil sa iyong ugnayan at pakikisama sa akin—nakarating ka rin sa aking tahanan.

Verse 165

जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत् । स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता

Ang taong ang mga kasalanan ay napapawi—kahit yaong naipon sa libu-libong krore ng mga kapanganakan—ay tunay na nakakakita sa akin; ang nakaaalam ng dharma ay tumatanaw sa akin, at sa gayong pangitain ako’y nalulugod.

Verse 166

ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ । तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते

O mahal kong anak, O walang bahid-sala—sa aking biyaya lamang ako’y iyong nasilayan. Kaya tumanggap ka ng isang biyaya; piliin mo ang anumang nasa iyong puso.

Verse 167

विप्र उवाच । अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु । त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्

Ang brāhmaṇa ay nagsabi: “O Panginoon, nawa’y ang aking isip ay manahan sa Iyo sa lahat ng panahon. Kung wala Ka, O Panginoon ng lahat ng daigdig, nawa’y wala nang maging kaaya-aya sa akin.”

Verse 168

माधव उवाच । यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ । तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे

Si Mādhava ay nagsabi: “Yamang ang ganitong pagkaunawa ay nagniningning sa iyo, O laging walang sala, kaya’t tatamasahin mo ang mga kaligayahang tulad ng sa akin, at mananahan sa aking tahanan.”

Verse 169

किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ । पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्

Ngunit, O walang sala, ang iyong mga magulang ay hindi pa nakatatanggap ng pagsamba mula sa iyo. Pagkatapos mong sambahin ang iyong mga magulang, saka ka darating sa aking harapan at makakamtan ako.

Verse 170

तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः । तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज

Sa hangin ng kanilang paghinga, at muli sa tindi ng kanilang galit, ang iyong pag-aayuno at pagsasagawa ng tapas ay patuloy na nauubos araw-araw; kaya, O dalawang-ulit na isinilang, sambahin at igalang mo silang dalawa.

Verse 171

मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः । तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः

Ang anak na laging dinadapuan ng galit ng mga magulang—walang makapipigil sa impiyernong yaon para sa kanya: ni Dhātā (Brahmā), ni Śaṅkara (Śiva).

Verse 172

तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः । ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज

Kaya’t lumapit ka sa iyong mga magulang at sambahin sila nang buong pagsisikap. Pagkaraan, sa biyaya ng dalawang tagapagkalingang iyon, mararating mo ang Aking tahanan.

Verse 173

इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम् । प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत

Nang masabi ito, muling nagsalita ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang sa Guro ng sanlibutan: “O Panginoon, kung ikaw ay nalulugod sa akin, ipakita Mo ang Iyong sariling anyo, O Acyuta.”

Verse 174

ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी । रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे

Pagkaraan, dahil sa pagmamahal sa brāhmaṇa, ang mapagpigil-sa-sarili—na may pusong nalulugod—ay ipinakita ang Kanyang sariling anyo sa gumaganap ng mga ritong Brahmaniko, Siya na laging deboto sa mga brāhmaṇa.

Verse 175

शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम् । कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्

Ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona, na may hawak na kabibe, diskos, pamalo, at lotus—Siya ang sanhi ng lahat ng daigdig, at pinupuno Niya ang sansinukob ng Kanyang liwanag.

Verse 176

प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम् । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे

Pagyukod na parang tungkod, muling nagsalita ang brāhmaṇa kay Acyuta: “Ngayong araw, naging mabunga ang aking kapanganakan; ngayon, O mapalad, pinagpala ang aking mga mata.”

Verse 177

अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर । अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्

Ngayong araw, ang aking mga kamay ay tunay na karapat-dapat purihin; pinagpala ako, O Panginoon ng sanlibutan. Ngayon, ang aking mga tao’y tutungo sa walang hanggang Brahmaloka.

Verse 178

नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन । इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः

Ngayong araw, nagagalak ang aking mga kamag-anak, O Janārdana, dahil sa iyong biyaya; at ngayon, ang lahat kong minimithing hangarin ay tunay nang natupad.

Verse 179

किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम् । कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्

Ngunit labis ang aking pagkamangha, O Panginoon: paano nalalaman ng mga pantas—kahit yaong mga pipi at iba pa—ang aking salaysay, gayong ako’y dumating mula sa ibang lupain?

Verse 180

तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः । तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि

Sa bukás na puwang sa loob ng kanyang bahay ay nakatayo ang isang maringal na brāhmaṇa. Gayundin, sa bahay ay naroon ang isang tapat na asawang pativrata, na wari’y nasa tuktok mismo ni Tulādhāra, ang tagapasan ng timbangan.

Verse 181

तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे । अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि

Gayundin, tungkol sa nagtaksil sa kaibigan—at tungkol din sa (mga bagay na ukol sa) templo ng mga Vaiṣṇava—sa iyong habag sa akin, O brāhmaṇa, ipaliwanag mo ang katotohanan ayon sa tunay nitong anyo.

Verse 182

श्रीभगवानुवाच । पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा । सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च

Sinabi ng Mapagpalang Panginoon: “Siya’y tapat sa kanyang mga magulang, laging tahimik; at siya nama’y isang mabuting asawa, mapalad at tapat sa kanyang asawa. Siya’y nagsasabi ng katotohanan, matatag at pantay ang loob, at walang kinikilingan sa lahat ng tao.”

Verse 183

लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः । संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा

Ang nagtagumpay sa kasakiman at pita, walang poot, at deboto sa Akin ay kinikilalang isang Vaiṣṇava. Nalulugod Ako sa kanilang mga kabutihan, at masayang nananahan sa kanilang tahanan.

Verse 184

भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम । विप्र उवाच । महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, kasama sina Bhāratī at Kamalā, sinabi ng brāhmaṇa: “Sa pakikisama sa mga dakilang makasalanan, ang mga tao man ay nagiging lubhang makasalanan.”

Verse 185

इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा । पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे

Ganyan ang laging ipinahahayag ng mga nakaaalam ng dharma sa mga Smṛti-śāstra, at sa mga Purāṇa, Āgama, at Veda: “Paano ka nananatili sa iyong tahanan?”

Verse 186

श्रीभगवानुवाच । कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये । वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: Kahit ang isang pipi, kung siya ang gumagawa ng lahat ng uri ng kabutihan sa tatlong daigdig—bagaman siya’y caṇḍāla sa kapanganakan—kung matatag siya sa wastong asal, kinikilala siya ng mga deva bilang isang brāhmaṇa.

Verse 187

मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः । पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्

Sa lahat ng mga daigdig, walang kapantay ang pipi sa paggawa ng banal na gawa; sapagkat ang laging nakatuon sa debosyon sa kanyang mga magulang ay, sa pamamagitan niyon, nagtagumpay sa tatlong daigdig.

Verse 188

तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह । तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे

Dahil sa debosyon ng dalawang iyon, ako’y nalulugod kasama ng lahat ng pangkat ng mga deva; nananatili ako, taglay ang anyo ng isang dvija (brāhmaṇa), sa loob ng kanyang bahay, at gayundin sa kalangitan.

Verse 189

तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे । अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि

Gayundin, (Ako’y nananahan) sa tahanan ng tapat na pativrata; sa dambana ni Tulādhāra; sa tirahan ni Adrohaka; at sa bahay ng isang Vaiṣṇava.

Verse 190

सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम् । तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः

“Lagi akong nananatili rito, O nakaaalam ng dharma; hindi ako lumilisan kahit isang muhūrta. Kaya yaong ibang taong gumagawa ng kasalanan ay palagi akong nakikita.”

Verse 191

पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात् । पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः

Dahil sa iyong kabutihang-loob at bisa ng iyong kabutihan, nakita mo ito sa dahilan ng aking biyaya. Ang Cāṇḍāla—dalisay at tapat sa pagsamba at paglilingkod sa ama’t ina—ay nakaabot sa kalagayan ng isang diyos.

Verse 193

तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः । स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः

Siya’y laging nananahan sa isipan ng taong ang kalooban ay hindi nasugatan—dalisay at walang dungis. Nalalaman niya ang iyong asal; gayundin ang mga pativratā, ang mga tapat na asawang mapagkandili, at ang iba pa.

Verse 194

तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः । यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्

Isasalaysay ko ang kanilang kasaysayan; makinig ka, ayon sa wastong pagkakasunod-sunod. Sapagkat sa pagdinig nito, ang isang mortal ay ganap na napapalaya sa gapos ng muling pagsilang.

Verse 195

पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि । पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः

Walang hihigit na banal na tīrtha kaysa sa ama at ina—kahit sa hanay ng mga diyos ay wala. Ang sinumang sumamba at naghandog-pugay sa kanyang mga magulang, siya nga ang tunay na puruṣottama, ang pinakadakila sa mga tao.

Verse 196

पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं । आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्

Ang pagsunod sa utos ng mga magulang at ang pagsunod sa Diyos ay iisa ang bunga; gayundin, ang pagsunod sa utos ng guro ay kapantay ang gantimpala. Sa paggalang at paglilingkod sa kanila, nakakamit ang paghahari sa langit; ngunit sa pag-api o pananakit sa kanila, napapasa-Raurava, ang impiyernong Raurava.

Verse 197

स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः । आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः

Bagaman Siya’y nananahan sa aming mga puso, ako rin ay nananahan sa Kanyang puso. Sa pagitan naming dalawa’y walang paghihiwalay—dito man o sa kabilang-buhay—at walang kapantay sa Akin.

Verse 198

मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह । सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते

Sa Aking harapan, sa Aking marikit na tahanan, kasama ang lahat niyang mga kamag-anak, tinatamasa niya ang di-nauubos na kaligayahan; at sa wakas, siya man ay nalulusaw sa Akin.

Verse 199

अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम् । जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः

Kaya nga, kahit siya’y pipi, nalalaman niya ang mga balitang lumaganap sa tatlong daigdig. O tigre sa mga tao, bakit ka pa nagtataka?

Verse 200

द्विज उवाच । मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं । ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर

Ang brāhmaṇa ay nagsabi: “Kung dahil sa pagkalito o kamangmangan ay hindi nagawa ang pagsamba sa ama—o kahit matapos itong maunawaan—ano ang nararapat gawin, O Panginoon ng sansinukob, na lampas sa tunay at di-tunay?”

Verse 201

श्रीभगवानुवाच । दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं । पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: Maging isang araw, isang buwan o kalahating buwan, kalahati ng kalahating buwan, o maging isang taon—sinumang naglilingkod at may debosyon sa kanyang mga magulang, siya man ay makararaos sa Aking tahanan.