Padma Purana — Srishti Khanda, Shloka 148

The Origin of the Daṇḍaka Forest and Rāma’s Dharma-Judgment

Vulture vs. Owl

Devanagari script

अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थः पद्भ्यां कक्षामवातरत् । ततो विसृज्य रुचिरं पुष्पकं कामवाहितं

Transliteration

ayodhyāṃ prāpya kākutsthaḥ padbhyāṃ kakṣāmavātarat | tato visṛjya ruciraṃ puṣpakaṃ kāmavāhitaṃ

Translation

Nang marating ang Ayodhyā, si Kakutstha ay bumaba at naglakad patungo sa mga silid ng palasyo; saka niya pinauwi ang marikit na Puṣpaka, na gumagalaw ayon sa kalooban.

Word by Word

• अयोध्याम्: Ayodhya
• अयोध्याम्: Karma (कर्म) / Gati (गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य कुलनाम (epithet)

• पद्भ्याम्: with (his) feet
• पद्भ्याम्: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Dual)

• कक्षाम्: the palace enclosure / courtyard / precinct
• कक्षाम्: Karma (कर्म) / Gati (गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: कक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवातरात्: descended
• अवातरात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमसूचक (thereupon)

• विसृज्य: having dismissed / released
• विसृज्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-सृज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया

• रुचिरम्: beautiful
• रुचिरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• पुष्पकम्: Puṣpaka (aerial car)
• पुष्पकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्पक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कामवाहितम्: moved at will
• कामवाहितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: काम + वाहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (moved/borne by will)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific dialogue-pair not explicit in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: kakṣāmavātarat = कक्षाम् + अवातरात् (म् + अ → मा); अन्यत्र स्पष्टसन्धिः न।

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Kakutstha (Rāma)
• Puṣpaka (vimāna)

FAQs

Who is called “Kakutstha” in this verse?

“Kakutstha” is an epithet of Rāma, pointing to his Ikṣvāku lineage through the ancestor Kakutstha.

What is the “Puṣpaka” described here as “kāmavāhita”?

Puṣpaka is the famed vimāna (aerial chariot). “Kāmavāhita” indicates it moves according to the rider’s will—going wherever desired.

What ethical or devotional nuance can be drawn from Rāma alighting on foot?

The detail highlights humility and propriety: despite possessing a wondrous vehicle, he enters the city and inner quarters in a grounded, respectful manner, emphasizing self-restraint over display.