Adhyaya 94

Verse 1

कुंजल उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ

Wika ni Kuṃjala: “Makinig ka, anak—isasalaysay ko ang buong sanhi kung bakit silang dalawa’y isinilang sa gayong kalagayan, na kumakain ng sarili nilang laman.”

Verse 2

सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति

Sa lahat ng bagay, ang sanhi ay ang karma—mabuti man o masama—walang pag-aalinlangan. Sa pamamagitan ng mapagpalang gawa, anak, tinatamasa ng tao ang kaligayahan.

Verse 3

दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा

Dito, tinatamasa ng mga nilalang ang bunga ng kanilang masasamang gawa sa pamamagitan ng mga kilos na nadungisan ng kasalanan; kaya dapat siyasatin ang maselang landas ng karma sa mata ng kaalamang pang-śāstra.

Verse 4

स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च

Matapos munang makita ang lantad na mga tungkuling panlabas, at pagnilayan ito nang paulit-ulit, saka dapat magsimula ang tao ng gawain, taglay ang matalas at bihasang isip.

Verse 5

समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः

Kung paanong ang isang eskultor na humuhubog ng anyo ay inuuga at pinaiikot ang tunaw na metal, gayon din, anak, sa ningning ng apoy at sa mga liyab nito sa magkabilang panig, ito’y pinaiinit at hinuhubog.

Verse 6

द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते

Kapag ang metal ay dahan-dahang pinainit ng apoy, ito’y natutunaw. Gayundin, mahal na anak, ang pagkaing naluto nang wasto at naging ‘katas’ ay karapat-dapat kainin at tanggapin ng katawan.

Verse 7

तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

Ganyan nga, mahal na anak, ang anyo ay lumilitaw—walang pag-aalinlangan. Kung paano ginagawa ang gawa, gayon din tinatamasa ang bunga.

Verse 8

कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः

Ang karma lamang ang pangunahing naghahari, na kumikilos sa anyo ng mga bunga (gaya ng ulan). Sa bukirin, anumang binhing itanim ng magsasaka, ayon doon ang sisibol at magiging ani.

Verse 9

तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

Tiyak na tinatamasa, mahal na anak, ang gayong bunga—walang pag-aalinlangan. Kung paano ginagawa ang karma, gayon din ang kahihinatnang mararanasan.

Verse 10

विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः

Ang karma ang sanhi ng pagbagsak ng tao; tayong lahat ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng karma. Sa mundong ito, karma ang ating mana, at karma rin ang ugnayang-kamag-anak at tali ng pagkakaugnay.

Verse 11

कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते

Dito, ang sariling mga gawa ang nagtutulak sa tao sa ligaya at dalamhati; gaya ng ginto o pilak na ibinubuhos sa hulmahan at nagkakawangis ayon sa anyo nito.

Verse 12

तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः

Gayon din, ang may-katawang nilalang ay nalilihi, sumusunod sa puwersa ng dating karma. Dito, limang gayong kalagayan ang nakikita sa kaluluwang nananahan sa sinapupunan.

Verse 13

आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति

Haba ng buhay, mga gawa, yaman, kaalaman, at mga ari-ariang materyal—gaya ng magpapalayok na humuhubog sa tipak ng luwad ayon sa nais niya, gayon din hinuhubog ng Maylikha ang mga ito ayon sa Kanyang kalooban.

Verse 14

तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा

Gayon din, ang nagawang karma ay tiyak na bumabalik sa gumawa nito—nagbubunga ng pagka-diyos, o kapanganakang tao, o pagka-hayop, at gayundin ng kalagayang ibon.

Verse 15

तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

Sa sariling mga gawa, ang nilalang ay maaaring mahulog sa kapanganakang hayop o maging isang di-makagalaw na nilalang; at ang siya ring iyon ay di-maiiwasang tumatanggap, sa takdang paraan, ng itinakda para sa sarili.

Verse 16

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्

Ang dalamhati ay hinuhubog ng sarili, at ang ligaya ay hinuhubog din ng sarili. Ginagawang higaan ang sinapupunan, tinatamasa ng mga nilalang ang bunga ng dating katawan (nakaraang buhay).

Verse 17

पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

O Puruṣottama, ang karmang ginawa sa dating katawan ay walang sinumang makapagpapabago ng kahihinatnan—ni sa lakas, ni sa talino man.

Verse 18

स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते

Tanging sariling gawa lamang ang tinatamasa ng mga nilalang—kapwa pagdurusa at ligaya. Mula man sa layon o sa iba pang sanhi, ako man ay napipigil ng puwersa ng gawa (karma).

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति

Gaya ng guya na sa libu-libong baka ay natatagpuan ang sariling ina, gayon din ang mabuti o masamang gawa ay di nagkukulang na sumusunod at dumarating sa gumawa nito.

Verse 20

उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति

Yaong bunga (ng karma) na hindi nawawasak hangga’t hindi nararanasan—sino ang makapagpapabago sa nagbubuklod na karmang mula pa sa nakaraan?

Verse 21

सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्

Mabilis na sumusunod ang kautusan ng tadhana sa tumatakbo; at pag nagtagpo sila, nahahayag ito ayon sa mga gawang nagawa noon.

Verse 22

उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते

Dumadalo ito sa nakatayo, sumusunod sa lumalakad, at kumikilos ayon sa kumikilos—gaya ng anino, di-maiiwasang kasunod ng mga gawa ng tao.

Verse 23

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः

Kung paanong ang lilim at sikat ng araw ay laging magkaugnay, gayon din ang mga bagay sa mundo’y di-maihihiwalay sa mga pagdurusa—gaya ng katandaan at iba pa.

Verse 24

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं दुःखं वा सुखमेव च

Pagkaraan, pinahihirapan nila ang tao—na dati nang nabibigatan ng dating karma—upang saan man at paano man, maranasan niya ang dapat pagdaanan: dusa o tunay na ligaya.

Verse 25

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वेव बलाद्दैवेन नीयते । दैवं प्राहुश्च भूतानां सुखदुःखोपपादनम्

Doon, na parang nakagapos sa lubid, hinihila siya ng tadhana at dinadala nang sapilitan. Sapagkat ang ‘tadhana’ ang sinasabing nagdudulot ng ligaya at dusa sa mga nilalang.

Verse 26

अन्यथा कर्मतच्चिंत्यं जाग्रतः स्वपतोपि वा । अन्यथा ह्युद्यते दैवं बध्यते च जिघांसति

Kung ang gawa ay pagninilayan nang baluktot—gising man o kahit sa panaginip—ang daiva (tadhana) ay bumabangon sa ibang anyo: iginagapos ang tao at naghahangad ng pagkapuksa.

Verse 27

शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षितव्यं सुरक्षति । यथा पृथिव्यां बीजानि वृक्षगुल्मतृणान्यपि

Dapat mag-ingat at mapangalagaan laban sa sandata, apoy, lason, at mapanganib na kalagayan; ang mapagbantay na pag-iingat ang tunay na pananggalang. Gaya ng mga binhi sa lupa, na naliligtas bilang mga puno, palumpong, at damo.

Verse 28

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

Gayon din, sa loob ng Sarili, ang mga karma ay nananatili at muling sumisibol; tulad ng ilawan na, kapag naubos ang langis, ay dumarating sa pagkapawi at namamatay ang apoy.

Verse 29

कर्मक्षयात्तथा जंतोः शरीरं नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतम्

Kapag naubos ang karma ng isang nilalang, ang katawan ay dumarating sa pagkawasak. Gayon din, ang kamatayan ay ipinahahayag ng mga nakakabatid ng katotohanan na nagmumula sa pagkaubos ng karma.

Verse 30

विविधाः प्राणिनां रोगाः स्मृतास्तेषां च हेतवः । तस्मात्तत्त्वप्रधानस्तु कर्म एव हि प्राणिनाम्

Maraming uri ng karamdaman ang dumarating sa mga nilalang, at ang kanilang mga sanhi ay inaalala rin. Kaya nga, para sa mga nilalang, ang karma lamang ang tunay na namumunong prinsipyo—ang pangunahing tagapagpasya sa katotohanan.

Verse 31

यत्पुरा क्रियते कर्म तदिहैव प्रभुज्यते । यत्त्वया दृष्टमेवापि पृच्छितं तात सांप्रतम्

Anumang gawaing nagawa noon ay dito rin sa buhay na ito tinatamasa. At ang mismong nakita mo—iyan ang itinatanong mo ngayon, anak.

Verse 32

तस्यार्थं तु मया प्रोक्तं भुंजाते तौ हि सांप्रतम् । आनंदे कानने दृष्टं तयोः कर्मसुदारुणम्

Ang kahulugan niyon ay ipinaliwanag ko na. Yaong dalawa ay ngayo’y tinatamasa ang bunga. Sa gubat ng Ānanda, nahayag ang kanilang lubhang kakila-kilabot na gawa.

Verse 33

तयोश्चेष्टां प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स प्रभाषतः । कर्मभूमिरियं तात अन्या भोगार्थभूमयः

Ipapahayag ko ang kanilang kani-kaniyang pamumuhay—makinig ka, anak, habang nagsasalita ako. Ang daigdig na ito ang larangan ng gawa (karma-bhūmi); ang ibang daigdig ay pook ng pagtatamasa (bhoga).

Verse 34

सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच । चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः

O lubhang marunong, pagdating sa mga kalagayang yaon—mula sa paglikha at iba pa—doon ay masaganang tinatamasa. Sūta ang nagsalita: Sa lupain ng Cōḻa ay may isang napakatalinong haring nagngangalang Subāhu.

Verse 35

रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः

Marikit ang anyo, hitik sa kabutihan, at matatag ang loob—sa daigdig ay wala nang katulad niya. Siya’y deboto ni Viṣṇu, dakilang marunong, at minamahal ng mga Vaiṣṇava.

Verse 36

कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप

O hari, sa tatlong uri ng gawa, kapag taimtim na pinagninilayan si Madhusūdana (Viṣṇu), nakakamtan ang ganap na bunga ng lahat ng yajña, mula sa Aśvamedha pataas.

Verse 37

पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्

Mayroon din siyang punong pari ng angkan, isang brāhmaṇa na ang pangalan ay Jaimini. Ipinatawag niya si Subāhu at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 38

राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः

O hari, magbigay ng mararangal na dāna, upang tunay na matamasa ang ligaya; sapagkat sa kawanggawa, ang tao pagpanaw ay nakakatawid sa mahihirap na daigdig ng kabilang-buhay.

Verse 39

दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले

Sa pagbibigay, nakakamtan ang ligaya at natatamo ang walang-hanggang karangalan; at sa pagbibigay, sumisilang ang di-masukat na katanyagan sa mundong ito ng kamatayan.

Verse 40

यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते

Hangga’t nananatili rito ang kanyang katanyagan, gayon din katagal nananahan sa langit ang nagkaloob. Ang gayong dāna, wika nila, ay napakahirap—hindi nga lubos na maibibigay.

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच । दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्

Kaya sa buong pagsisikap, ang mga tao ay laging dapat magbigay ng kawanggawa. Wika ni Subāhu: sa pagitan ng dāna at tapas, ang tunay na pagbibigay ang higit na mahirap.

Verse 42

किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच । दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन

“O pinakadakila sa mga dvija, alin ang may pinakadakilang bunga pagkalipas ng kamatayan? Ipagpaliwanag mo sa akin.” Wika ni Jaimini: “Sa lupa, wala nang higit na mahirap kaysa sa pagbibigay.”

Verse 43

राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः

O hari, iisa lamang ang tuwirang nakikita, na saksi ang buong daigdig: nalilinlang ng kasakiman, iniiwan ng mga tao maging ang minamahal nilang buhay alang-alang sa yaman.

Verse 44

प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता

Sa daigdig, may mga taong sumusuong sa dagat at sa gubat; ang iba nama’y kumakapit sa paglilingkod—ito ang kinikilalang paraan ng kabuhayan na tinatawag na aśva-vṛtti.

Verse 45

हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः

Ang pagsasaka noong unang panahon ay halos laging may kasamang pananakit at maraming paghihirap; gayunman, maging ang ani na natamo sa gayong pagdurusa ay itinuturing na higit na mahalaga kaysa sa sariling buhay.

Verse 46

अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च

O tigre sa mga tao, napakahirap talikdan ang yaman—lalo na, O dakilang hari, kung ito’y natamo sa makatarungang paraan.

Verse 47

श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी

Ang handog na ibinigay nang may pananampalataya, ayon sa wastong paraan, sa karapat-dapat na tatanggap ay walang hanggan ang bunga. Ang Pananampalataya ay ang diyosa, anak ni Dharma—tagapaglinis at tagapagligtas ng buong daigdig.

Verse 48

सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः

Siya si Sāvitrī, at siya rin si Prasavitṛ—yaong tumatawid sa atin sa karagatan ng pag-iral sa sansinukob. Sa pananampalataya natutupad ang Dharma, hindi sa malalaking bunton ng kayamanan.

Verse 49

निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम

Ang mga muni, walang pag-aari at nakatuon sa pananampalataya at matuwid na pamumuhay, ay nakaabot sa langit. O pinakamainam sa mga hari, maraming uri ng pag-aalay at kawanggawa, na nahahati sa iba’t ibang anyo.

Verse 50

अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदाकयम् । तस्मादन्नंप्रदातव्यंपयसाचसमन्वितम्

Sa mga nilalang, walang handog na hihigit sa pag-aalay ng pagkain, sapagkat ito’y nagbibigay ng tamang landas at kagalingan. Kaya’t dapat magbigay ng pagkain, na sinasamahan din ng gatas.

Verse 51

मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च

Kahit samahan ng matatamis at banal na salita, walang handog na hihigit sa pag-aalay ng pagkain—sa mundong ito man o sa kabilang-buhay.

Verse 52

तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा

Para sa pagliligtas, sa tunay na kapakanan, at bilang sanhi ng ligaya at kasaganaan, dapat—may pananampalataya at ayon sa wastong paraan—maghandog sa karapat-dapat na tumatanggap, kahit may pusong dalisay.

Verse 53

अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः

Tinatamo ng tao ang bunga ng pag-aalay kahit isang bahagi lamang ng pagkain. Kaya dapat magbigay ng pagkain, subo sa subo—sa dakot at sa sukat—walang pag-aalinlangan.

Verse 54

अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्

Mula sa gayong handog ay sumisilang ang di-nauubos na gantimpala at napakadakilang bunga. Sapagkat sa tao, hindi maaaring wala man lamang sukat na prastha o kahit isang dakot na maibibigay.

Verse 55

अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्

Kapag dahil sa impluwensiya ng kawalan ng pananampalataya ay dumating ang tao sa araw ng banal na pagtalima (parvan), dapat pa rin—taglay ang pananampalataya—pakainin kahit isang brāhmaṇa nang may debosyon.

Verse 56

एकस्यापिप्रधानस्यअन्नस्यापिप्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति

O Panginoon ng mga nilalang, kahit sa bisa ng iisang dakilang handog ng pagkain, ang tao’y nagkakamit ng panibagong mapalad na kapanganakan at laging nagtatamasa ng saganang pagkain.

Verse 57

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च

Anumang ibinigay ng tao kahit minsan lamang, nang may debosyon, sa karapat-dapat na tumanggap sa nakaraang kapanganakan—pagkamit ng panibagong buhay, lagi niyang tinatamasa ang bunga nito.

Verse 58

अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः

Yaong mga taong palagiang nagkakaloob ng pagkain bilang dāna sa mga Brāhmaṇa, tunay na nakikibahagi sa matatamis na pagkain at inumin; sila ang mga nagbibigay ng pagkain.

Verse 59

अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्

Ang mga ṛṣi na ganap sa Veda ay nagsasabi: ang pagkain lamang ang mismong buhay; walang alinlangan, sapagkat ito’y nagmumula sa amṛta, ang walang-kamatayang diwa.

Verse 60

प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः

Sapagkat ang mismong hininga ng buhay ay ipinagkakaloob ng nag-aalay ng pagkain. Kaya, O dakilang hari, ibigay mo ang dāna ng pagkain nang buong pagsisikap.

Verse 61

एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्

Pagkarinig nang ganito sa dakilang-loob na si Jaimini, muling nagtanong ang hari sa brahmanang iyon—kay Jaimini, pantas at dalubhasa sa karunungan.

Verse 94

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ika-siyamnapu’t apat na kabanata ng Bhūmi-khaṇḍa ng Śrī Padma Purāṇa—sa salaysay ni Vena, sa pagpupuri sa Guru-tīrtha, at sa kasaysayan ni Cyavana.