Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 23

The Narrative of Suvrata: Tapas, Surrender-Prayer, and Cyclical Time

संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष

saṃsāravṛkṣamatijīrṇamapīha uccaṃ māyāsukaṃdakaruṇā bahuduḥkhaśākham | jāyādisaṃgacchadanaṃ phalitaṃ murāre tatrādhirūḍhapatitaṃ bhagavanhi rakṣa

O Murāri, ang matayog na punò ng pag-iral sa sanlibutan—bagama’t lipas at ubod ng tanda—ay may pandaraya bilang punòng-kahoy at hitik sa maraming sanga ng dalamhati. Ang lilim nito’y mga pagkakapit gaya ng asawa at iba pa, at namumunga. Inakyatan ko ito at nahulog—O Panginoon, iligtas Mo ako mula roon.

संसार-वृक्षम्the tree of worldly existence
संसार-वृक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य वृक्षः)
अति-जीर्णम्very old, decayed
अति-जीर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + जीर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वृक्षम्)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपवाद/समुच्चयार्थ (even/also)
इहhere
इह:
Desha (Locative adverb/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: here/in this world)
उच्चम्tall
उच्चम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउच्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वृक्षम्)
माया-सु-काण्ड-करुणा(having) a trunk of māyā, (and) pitilessness
माया-सु-काण्ड-करुणा:
Visheshana (Appositional descriptor/विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक) + सु (अव्यय/उपसर्ग) + काण्ड (प्रातिपदिक) + करुणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (मायारूपं सुकाण्डं, करुणा इव/करुणारहितत्व-व्यञ्जना)
बहु-दुःख-शाखम्having branches of many sorrows
बहु-दुःख-शाखम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + शाखा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वृक्षम्); समासः (बहुदुःखाः शाखाः यस्य)
जाया-आदि-सङ्ग-च्छदनम्whose covering is attachment to wife and others
जाया-आदि-सङ्ग-च्छदनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाया (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक) + छदन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वृक्षम्); समासः (जायादिसङ्गः छदनं यस्य)
फलितम्fruit-bearing, laden with fruit
फलितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootफल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वृक्षम्)
मुरारेO Murāri
मुरारे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुरारि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
तत्रtherein
तत्र:
Desha (Locative adverb/देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: there/in it)
अधिरूढ-पतितम्one who has climbed up and fallen (there)
अधिरूढ-पतितम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअधि+रुह् (धातु) + क्त (कृदन्त) + पतित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formक्तान्त/प्रातिपदिक-समाहार; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (माम्)
भगवन्O Lord
भगवन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle: indeed)
रक्षprotect
रक्ष:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Unknown (verse is a direct supplication to Vishnu as Murāri; surrounding dialogue not provided)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Sandhi Resolution Notes: संसारवृक्षम्+अतिजीर्णम्+अपि+इह → संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह; जाया+आदि → जायादि; सङ्ग+च्छदनम् → संगच्छदनम्; तत्र+अधिरूढपतितम् → तत्राधिरूढपतितम्; भगवन्+हि → भगवन्हि

V
Vishnu
M
Murari
M
Maya
S
Samsara

FAQs

It portrays saṃsāra (worldly existence) as a tall tree: māyā is its trunk, many sorrows are its branches, and attachments like spouse and family form its canopy—showing how entanglement leads to downfall.

The speaker directly appeals to Vishnu (Murāri) for rescue, expressing helplessness after falling into saṃsāra—an archetypal bhakti posture of surrender and reliance on divine grace.

It warns against being overpowered by māyā and binding attachments, urging vigilance and spiritual refuge in God when one recognizes suffering and instability in worldly pursuits.