Adhyaya 12

Verse 1

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । ऋणं यस्य गृहीत्वा यः प्रयाति मरणं किल

Sinabi ni Sumana: “Ipapaliwanag ko sa iyo, sa harap mo, ang anak na may kaugnayan sa utang—kapag ang isang tao’y tumanggap ng utang ng iba at saka, tunay nga, pumanaw.”

Verse 2

अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्राता चाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्त्तेत अतिदुष्टः सदैव सः

Nagiging anak na nagbibigay-yaman, kapatid, at maging minamahal na ama; kumikilos siya na wari’y kaibigang anyo—ngunit siya’y laging sukdulang masama.

Verse 3

गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च

Wala siyang nakikitang kabutihan; siya’y malupit at likás na matigas ang puso. Lagi siyang bumibigkas ng mababangis na salita, lalo na sa sarili niyang mga kamag-anak.

Verse 4

मिष्टंमिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः

Paulit-ulit siyang kumakain ng masasarap na pagkain at laging nagpapakalunod sa mga layaw; palagi siyang nahuhumaling sa sugal at sakim na naaakit sa gawa ng pagnanakaw.

Verse 5

गृहद्रव्यं बलाद्भुंक्ते वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने

Sa lakas ay inaangkin at ginagasta niya ang yaman ng tahanan; kapag pinipigilan, siya’y nagngangalit. At araw-araw ay nilalait din niya ang ama at ina.

Verse 6

द्रावकस्त्रासकश्चैव बहुनिष्ठुरजल्पकः । एवं भुक्त्वाथ तद्द्रव्यं सुखेन परितिष्ठति

Yaong nangingikil, nananakot, at maraming binibigkas na mabibigat na salita—pagkatapos lamunin ang gayong masamang yaman, siya’y namumuhay nang maginhawa.

Verse 7

जातकर्मादिभिर्बाल्ये द्रव्यं गृह्णाति दारुणः । पुनर्विवाहसंबंधान्नानाभेदैरनेकधा

Maging sa pagkabata, ang malupit na taong iyon ay kumukuha ng yaman sa pagkukunwaring may mga ritwal gaya ng seremonya ng kapanganakan; at sa mga ugnayang dulot ng muling pag-aasawa, ginagawa niya ito sa sari-saring paraan at maraming pakana.

Verse 8

एवं संजायते द्रव्यमेवमेतद्ददात्यपि । गृहक्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः

Sa gayon nagkakamit ng yaman; at kahit ito’y ipinamamahagi, iniisip pa rin niya: ‘Ang bahay, ang bukirin, at lahat ng ito ay akin lamang—walang pag-aalinlangan.’

Verse 9

पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिनेदिने । सुखंडैर्मुशलैश्चैव सर्वघातैः सुदारुणैः

Araw-araw, tunay ngang sinasaktan niya ang ama at ina—hinahampas ng mga putol na kahoy, ng mga pambayo, at ng iba pang ubod-lupit na hagupit.

Verse 10

मृते तु तस्मिन्पितरि मातर्येवातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चश्चैव जायते नात्र संशयः

Ngunit kapag namatay na ang ama, nagiging labis siyang malupit maging sa ina; nawawalan siya ng pagmamahal at nagiging mabagsik—walang alinlangan dito.

Verse 11

श्राद्धकर्माणि दानानि न करोति कदैव सः । एवंविधाश्च वै पुत्राः प्रभवंति महीतले

Kailanman ay hindi niya isinasagawa ang mga ritwal ng Śrāddha, ni nagbibigay ng kawanggawa. Tunay, ang ganitong uri ng mga anak na lalaki ay isinisilang sa daigdig.

Verse 12

रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजपुंगव । बाल्ये वयसि संप्राप्ते रिपुत्वे वर्तते सदा

O pinakadakila sa mga dvija, ilalarawan ko sa harap mo ang ‘kaaway’ na tinatawag na anak: pagdating ng kabataan matapos ang pagkabata, lagi siyang namamalagi sa pagkapoot.

Verse 13

पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येव प्रहस्यैव पुनःपुनः

Habang naglalaro, hinahampas pa niya ang ama at ina; matapos silang hampasin, umaalis siya, tumatawa nang paulit-ulit.

Verse 14

पुनरायाति संत्रस्तः पितरं मातरं प्रति । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च पुनःपुनः

Sa takót na muling bumabalik sa kaniyang ama at ina. Laging nag-aalab sa poot, paulit-ulit niya silang nilalait.

Verse 15

एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि सर्वदा । पितरं मारयित्वा च मातरं च ततः पुनः

Ganyan siya laging namumuhay, palaging abala sa gawaing may poot at alitan—pinatay ang ama, at muli ring bumaling upang patayin ang ina.

Verse 16

प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यस्माल्लभ्यं भवेत्प्रियम्

Sa gayon, ang masamang-loob ay napapahamak, hinahatak ng bigat ng dating alitan. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang daan upang makamtan ang minamahal.

Verse 17

जातमात्रः प्रियं कुर्याद्बाल्ये लालनक्रीडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनन्तरम्

Mula sa sandaling isilang, dapat pasayahin ang sanggol; sa pagkabata, sa pag-aaruga at mapagmahal na paglalaro. Pagdating sa gulang, saka naman bigyang-lugod ang ina at ama.

Verse 18

भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च

Dapat silang laging pasayahin nang may debosyon—ang dalawang iyon ay kapwa bigyang-kasiyahan—sa mapagmahal na pananalita at sa banayad, nakalulugod na pakikipag-usap.

Verse 19

मृते गुरौ समाज्ञाय स्नेहेन रुदते पुनः । श्राद्धकर्माणि सर्वाणि पिंडदानादिकां क्रियाम्

Nang malaman na pumanaw na ang guro, muli’t muli siyang tumatangis sa pag-ibig; gayunman, dapat isagawa ang lahat ng ritong śrāddha—gaya ng mga gawaing nagsisimula sa pag-aalay ng mga piṇḍa (bilog na kanin para sa yumao).

Verse 20

करोत्येव सुदुःखार्तस्तेभ्यो यात्रां प्रयच्छति । ऋणत्रयान्वितः स्नेहाद्भुंजापयति नित्यशः

Kahit siya’y pinahihirapan ng matinding dalamhati, ipinagkakaloob pa rin niya sa kanila ang paglalakbay-pananampalataya; at, dahil sa tatlong utang (ṛṇa-traya), sa pag-ibig ay palagi niyang ipinakakain sila araw-araw.

Verse 21

यस्माल्लभ्यं भवेत्कांत प्रयच्छति न संशयः । पुत्रो भूत्वा महाप्राज्ञ अनेन विधिना किल

O minamahal, anumang ninanais ay nagiging maaabot—walang pag-aalinlangan. Tunay, sa pamamaraang ito, ang isa’y nagiging anak na lubhang marunong.

Verse 22

उदासीनं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे प्रिय सांप्रतम् । उदासीनेन भावेन सदैव परिवर्तते

Minamahal, ngayon ay ipaliliwanag ko sa harap mo ang kalagayan ng pagkapitaw (pagkawalang-kapit); sapagkat ang nananatili sa di-makapit na diwa ay laging nababago sa loob.

Verse 23

ददाति नैव गृह्णाति न च कुप्यति तुष्यति । नो वा ददाति संत्यज्य उदासीनो द्विजोत्तम

Hindi siya nagbibigay ni tumatanggap; hindi rin siya nagagalit ni natutuwa. Tinalikdan na ang lahat, hindi siya nagbibigay ni nagkakait—ganyan ang walang-kapit, ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 24

तवाग्रे कथितं सर्वं पुत्राणां गतिरीदृशी । यथा पुत्रस्तथा भार्या पिता माताथ बांधवाः

Naipahayag na sa iyo ang lahat tungkol sa mga anak—kung ano ang kanilang kapalaran. Gaya ng sa anak, gayon din sa asawa, sa ama, sa ina, at sa iba pang mga kamag-anak.

Verse 25

भृत्याश्चान्ये समाख्याताः पशवस्तुरगास्तथा । गजा महिष्यो दासाश्च ऋणसंबंधिनस्त्वमी

Kabilang din ang mga lingkod at iba pang umaasa; gayundin ang mga baka at mga kabayo; pati mga elepante, mga kalabaw, at mga alipin—lahat ng ito’y itinuturing na kaugnay ng utang at pananagutan.

Verse 26

गृहीतं न ऋणं तेन आवाभ्यां तु न कस्यचित् । न्यासमेवं न कस्यापि कृतं वै पूर्वजन्मनि

Walang utang na kinuha niya; ni kami dalawa’y hindi nangutang kaninuman. Gayundin, walang sinumang nag-iwan sa amin ng anumang ipinagkatiwalang bagay sa nakaraang kapanganakan.

Verse 27

धारयावो न कस्यापि ऋणं कांत शृणुष्वहि । न वैरमस्ति केनापि पूर्वजन्मनि वै कृतम्

O minamahal, makinig ka: wala tayong utang kaninuman. Wala rin tayong alitan sa sinuman na nalikha sa nakaraang kapanganakan.

Verse 28

आवाभ्यां हि न विप्रेंद्र न त्यक्तं हि तथापते । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज चिंतामनर्थकीम्

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, tunay na hindi ka namin iniwan—ni ng iyong asawa. Ito’y pagkaalam mo, lumakad ka sa kapayapaan at talikdan ang walang saysay na pag-aalala.

Verse 29

कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । हृतं न चैव कस्यापि नैव दत्तं त्वया पुनः

Kanino ang mga anak, kanino ang minamahal na asawa, at kanino ang sariling kamag‑anak at kaanak? Tunay, wala kang ninakaw kaninuman—ni wala ka ring tunay na naipamigay muli.

Verse 30

कथं हि धनमायाति विस्मयं व्रज माधव । प्राप्तव्यमेव यत्रैव भवेद्द्रव्यं द्विजोत्तम

Paano nga ba dumarating ang yaman? Huwag kang magtaka, O Mādhava. Ang yamang itinakdang makamtan ay tiyak na lilitaw doon mismo, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa.

Verse 31

अनायासेन हस्ते हि तस्यैव परिजायते । यत्नेन महता चैव द्रव्यं रक्षति मानवः

Tunay, nang walang pagsisikap ay dumarating ito sa kaniyang kamay; ngunit ang tao’y nag-iingat sa kaniyang yaman sa pamamagitan lamang ng napakalaking pagpupunyagi.

Verse 32

व्रजमानो व्रजत्येव धनं तत्रैव तिष्ठति । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ जहि चिंतामनर्थकीम्

Ang umaalis ay umaalis ngang mag-isa; ang yaman ay nananatili roon din. Ito’y pagkaunawa, lumapit ka sa kapayapaan ng isip at talikdan ang walang saysay at mapaminsalang pag-aalala.

Verse 33

कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । कः कस्य नास्ति संसारे असंबंधाद्द्विजोत्तम

Kanino ang mga anak, kanino ang minamahal na asawa, at kanino ang mga kamag‑anak at kaanak? Sa mundong ito, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sino ang hindi nagiging walang kaugnayan sa iba sa paglipas ng panahon—sapagkat di permanente ang ugnayan?

Verse 34

महामोहेन संमूढा मानवाः पापचेतसः । इदं गृहमयं पुत्र इमा नार्यो ममैव हि

Lubhang nalinlang ng dakilang pagkalulong, ang mga taong may makasalanang isip ay nag-aakala: “Akin ang bahay na ito; akin ang anak na ito; at ang mga babaeng ito ay tunay na akin.”

Verse 35

अनृतं दृश्यते कांत संसारस्य हि बंधनम् । एवं संबोधितो देव्या भार्यया प्रियया तदा

“O minamahal, ang kasinungalingan ay nakikitang tanikala ng pag-iral sa sanlibutan.” Sa gayon, noon ay kinausap siya ng diyosa—ang kanyang mahal na asawa.

Verse 36

पुनः प्राह प्रियां भार्यां सुमनां ज्ञानवादिनीम् । सोमशर्मोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे सर्वसंदेहनाशनम्

Muli niyang kinausap ang minamahal na asawa, si Sumanā, na may mabuting puso at nagsasalita ng karunungan. Sinabi ni Somaśarmā: “Mahal, tunay ang iyong sinabi, at winawasak nito ang lahat ng pag-aalinlangan.”

Verse 37

तथापि वंशमिच्छंति साधवः सत्यपंडिताः । यथा पुत्रस्य मे चिंता धनस्य च तथा प्रिये

Gayunman, ang mga banal at marurunong sa katotohanan ay naghahangad pa rin ng angkan. Kung paanong may pag-aalala ako sa isang anak, gayon din, minamahal, ang pag-aalala ko sa kayamanan.

Verse 38

येनकेनाप्युपायेन पुत्रमुत्पादयाम्यहम् । सुमनोवाच । पुत्रेण लोकाञ्जयति पुत्रस्तारयते कुलम्

“Sa anumang paraan, mag-aanak ako ng isang lalaki.” Sinabi ni Sumanā: “Sa pamamagitan ng anak, napagwawagian ang mga daigdig; ang anak ang nagliligtas sa angkan.”

Verse 39

सत्पुत्रेण महाभाग पिता माता च जंतवः । एकः पुत्रो वरो विद्वान्बहुभिर्निर्गुणैस्तु किम्

O mapalad, sa isang mabuting anak, ang ama at ina ay tunay na natutupad. Isang dakila at marunong na anak ang pinakamainam—ano ang silbi ng maraming anak na walang kabutihan?

Verse 40

एकस्तारयते वंशमन्ये संतापकारकाः । पूर्वमेव मया प्रोक्तमन्ये संबंधगामिनः

May isang nagliligtas at nag-aangat sa angkan, samantalang ang iba’y nagiging sanhi ng pighati. Naipahayag ko na noon pa: may iba ring sumusunod lamang dahil sa ugnayan at pakikisama.

Verse 41

पुण्येन प्राप्यते पुत्रः पुण्येन प्राप्यते कुलम् । सुगर्भः प्राप्यते पुण्यैस्तस्मात्पुण्यं समाचर

Sa bisa ng kabutihang-gawa (puṇya) nakakamit ang anak; sa puṇya rin natatamo ang marangal na angkan. Sa puṇya nagkakaroon ng mabuting pagdadalang-tao at malusog na supling; kaya magsagawa ka ng puṇya.

Verse 42

जातस्य मृतिरेवास्ति जन्म एव मृतस्य च । सुजन्म प्राप्यते पुण्यैर्मरणं तु तथैव च

Sa isinilang, tiyak ang kamatayan; at sa namatay, tiyak din ang muling pagsilang. Sa puṇya nakakamit ang mabuting kapanganakan—at gayundin, ang paraan ng kamatayan ay umaayon sa sariling gawa.

Verse 43

सुखं धनचयः कांत भुज्यते पुण्यकर्मभिः । सोमशर्मोवाच । पुण्यस्याचरणं ब्रूहि तथा जन्मान्यपि प्रिये

‘Minamahal, ang kaligayahan at pag-iimpok ng yaman ay tinatamasa sa pamamagitan ng mga gawaing may puṇya.’ Wika ni Somaśarmā: ‘O mahal ko, ipaliwanag mo ang pagsasagawa ng puṇya, at pati ang bunga nito sa iba pang mga kapanganakan.’

Verse 44

सुपुण्यः कीदृशो भद्रे वद पुण्यस्य लक्षणम् । सुमनोवाच । आदौ पुण्यं प्रवक्ष्यामि यथा पुण्यं श्रुतं मया

“O mapalad na ginang, ano ang anyo ng taong hitik sa kabutihang-loob? Iwika mo ang tanda ng puṇya.” Sabi ni Sumanā: “Sa pasimula, ipaliliwanag ko ang puṇya, ayon sa aking napakinggan.”

Verse 45

पुरुषो वाथवा नारी यथा नित्यं च वर्तते । यथा पुण्यैः समाप्नोति कीर्तिं पुत्रान्प्रियान्धनम्

Maging lalaki man o babae, ayon sa araw-araw na pamumuhay—sa pamamagitan ng mga gawaing may puṇya, nakakamit ang dangal, mga anak na minamahal, at kayamanan.

Verse 46

पुण्यस्य लक्षणं कांत सर्वमेव वदाम्यहम् । ब्रह्मचर्येण सत्येन मखपंचकवर्तनैः

O minamahal, sasabihin ko nang buo ang mga tanda ng puṇya: sa brahmacarya (banal na pagpipigil), sa katotohanan, at sa pagsunod sa limang tungkuling pangyajña.

Verse 47

दानेन नियमैश्चापि क्षमाशौचेन वल्लभ । अहिंसया सुशक्त्या च अस्तेयेनापि वर्तनैः

Sa pamamagitan ng dāna (pagkakawanggawa) at mga niyama (disiplinang panata), sa pamamagitan ng pagpapatawad at kalinisan, O sinta; sa pamamagitan ng ahiṃsā (di-karahasan) at matatag na lakas, at sa pamumuhay na walang pagnanakaw—

Verse 48

एतैर्दशभिरंगैस्तु धर्ममेवं प्रपूरयेत् । संपूर्णो जायते धर्मो ग्रासैर्भोगो यथोदरे

Sa sampung sangkap na ito, dapat ganap na pagyamanin ang dharma. Nagiging buo ang dharma, gaya ng pagkabusog sa tiyan sa bawat subo ng pagkain.

Verse 49

धर्मं सृजति धर्मात्मा त्रिविधेनैव कर्मणा । तस्य धर्मः प्रसन्नात्मा पुण्यमेवं तु प्रापयेत्

Ang may-dharmang puso ay lumilikha ng Dharma sa tatlong uri ng gawa; at sa payapa at malinaw na diwa, ang Dharma ring iyon ang nagkakaloob sa kanya ng banal na kabutihan.

Verse 50

यं यं चिंतयते प्राज्ञस्तं तं प्राप्नोति दुर्लभम् । सोमशर्मोवाच । कीदृङ्मूर्तिस्तु धर्मस्य कान्यंगानि च भामिनि

Anumang layunin ang pagnilayan ng marunong, iyon din ang kanyang nakakamtan—kahit mahirap abutin. Wika ni Somaśarmā: “O marikit na ginang, ano ang anyo ni Dharma, at anu-ano ang kanyang mga sangkap?”

Verse 51

प्रीत्या कथय मे कांते श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते । सुमनोवाच । लोके धर्मस्य वै मूर्तिः कैर्दृष्टा न द्विजोत्तम

“Isalaysay mo sa akin nang may pag-ibig, o minamahal; nagigising ang aking pananampalataya upang makinig.” Sabi ni Sumanā: “Sa mundong ito, sino ang nakakita sa mismong katawang-anyo ni Dharma, O pinakadakila sa mga dvija?”

Verse 52

अदृश्यवर्त्मा सत्यात्मा न दृष्टो देवदानवैः । अत्रिवंशे समुत्पन्नो अनसूयात्मजो द्विजः

Di-nakikita ang kanyang landas; katotohanan ang kanyang likas. Hindi siya nasilayan maging ng mga diyos at mga asura. Ipinanganak sa angkan ni Atri, siya ang dvija na anak ni Anasūyā.

Verse 53

तेन दृष्टो महाधर्मो दत्तात्रेयेण वै सदा । द्वावेतौ तु महात्मानौ कुर्वाणौ तप उत्तमम्

Sa pamamagitan niya, laging nasilayan ni Dattātreya ang dakilang Dharma. Tunay, ang dalawang dakilang kaluluwang ito ay nagsasagawa ng pinakamataas na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 54

धर्मेण वर्तमानौ तौ तपसा च बलेन च । इंद्राधिकेन रूपेण प्रशस्तेन भविष्यतः

Namumuhay sila sa dharma, at pinagkalooban ng tapasya at lakas; silang dalawa’y magkakamit ng pinagpalang anyo na hihigit pa sa kay Indra.

Verse 55

दशवर्षसहस्रं तौ यावत्तु वनसंस्थितौ । वायुभक्षौ निराहारौ संजातौ शुभदर्शनौ

Hangga’t sila’y nanatili sa gubat—sampung libong taon—hangin lamang ang kanilang kinain, walang pagkain, at nagkaroon ng mapalad at maningning na anyo.

Verse 56

दशवर्षसहस्रं तु तावत्कालं तपोर्जितम् । सुसाध्यमानयोश्चैव तत्र धर्मः प्रदृश्यते

Sampung libong taon, sa buong panahong iyon, naipon ang kanilang tapasya; at habang ganap na naisakatuparan ang mga pagtalima, malinaw na nahayag doon ang Dharma.

Verse 57

पंचाग्निः साध्यते द्वाभ्यां तावत्कालं द्विजोत्तम । त्रिकालं साधितं तावन्निराहारं कृतं तथा

O pinakadakila sa mga dvija, ang limang-apoy na tapasya sa gayong panahon ay natatapos sa dalawang (sukatan); at sa kaparehong panahon, natutupad ang tatlong-beses-sa-araw na disiplina—gayundin ang pag-aayuno, ang pag-iwas sa pagkain.

Verse 58

जलमध्ये स्थितौ तावद्दत्तात्रेयो यतिस्तथा । दुर्वासास्तु मुनिश्रेष्ठस्तपसा चैव कर्षितः

Pagkaraan, habang ang dalawa’y nananatili sa gitna ng tubig, naroon si Dattātreya, isang yati ring mapagpakumbaba; at naroon din si Durvāsā, ang pinakadakila sa mga muni, payat dahil sa tapasya.

Verse 59

धर्मं प्रति स धर्मात्मा चुक्रोध मुनिपुंगवः । क्रुद्धे सति महाभाग तस्मिन्मुनिवरे तदा

Ang banal at matuwid na muni—pinakamataas sa mga asceta—ay nag-alab sa galit hinggil sa Dharma. At nang magngitngit ang dakilang pantas na iyon, O mapalad, noon nga…

Verse 60

अथ धर्मः समायातः स्वरूपेण च वै तदा । ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तस्तपोभिश्च स बुद्धिमान्

Pagkaraan, dumating si Dharma roon sa panahong yaon, sa kanyang tunay na anyo—taglay ang brahmacarya at iba pang mga disiplina, at ang mga tapas; siya’y marunong.

Verse 61

सत्यं ब्राह्मणरूपेण ब्रह्मचर्यं तथैव च । तपस्तु द्विजवर्योस्ति दमः प्राज्ञो द्विजोत्तमः

Ang katotohanan ang mismong anyo ng isang brāhmaṇa; gayon din ang disiplina ng brahmacarya. Ang marangal na dalawang-ulit-na-ipinanganak ay nakikilala sa tapas, at ang marunong na pinakamainam sa mga dvija ay sa pagpipigil-sa-sarili (dama).

Verse 62

नियमस्तु महाप्राज्ञो दानमेव तथैव च । अग्निहोत्रिस्वरूपेण ह्यात्रेयं हि समागताः

Ngunit ang niyama—O lubhang marunong—at gayon din ang pagbibigay (dāna): tunay ngang ang mga Ātreya ay nagtipon dito, nasa anyo ng mga Agnihotrin na pari ng paghahandog-sa-apoy.

Verse 63

क्षमा शांतिस्तथा लज्जा चाहिंसा च ह्यकल्पना । एताः सर्वाः समायाताः स्त्रीरूपास्तु द्विजोत्तम

Ang pagpapatawad, kapayapaan, kahinhinan, di-karahasan, at kalayaan sa guniguning walang saysay—O pinakamainam sa mga dvija—lahat ng ito’y nagsama-sama, na nagkatawang anyong babae.

Verse 64

बुद्धिः प्रज्ञा दया श्रद्धा मेधा सत्कृति शांतयः । पंचयज्ञास्तथा पुण्याः सांगा वेदास्तु ते तदा

Ang talino, karunungan, habag, pananampalataya, matibay na alaala, mabuting dangal, at mga kalagayang mapayapa; gayundin ang mapagpalang limang dakilang yajña, at ang mga Veda na kasama ang kanilang mga sangay—ay iyo noon.

Verse 65

स्वस्वरूपधराश्चैव ते सर्वे सिद्धिमागताः । अग्न्याधानादयः पुण्या अश्वमेधादयस्तथा

Taglay ang kani-kanilang wastong anyo, silang lahat ay umabot sa kasakdalan. Gayundin, ang mga mapagpalang ritwal mula sa paglalagak ng banal na apoy, at yaong nagsisimula sa Aśvamedha, ay naging mabisa at namunga.

Verse 66

रूपलावण्यसंयुक्ताः सर्वाभरणभूषिताः । दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यगंधानुलेपनाः

Pinagkalooban ng ganda at alindog, pinalamutian ng lahat ng uri ng hiyas, nakasuot ng makalangit na mga kuwintas ng bulaklak at kasuotan, at pinahiran ng samyo ng langit.

Verse 67

किरीटकुंडलोपेता दिव्याभरणभूषिताः । दीप्तिमंतः सुरूपास्ते तेजोज्वालाभिरावृताः

May mga korona at hikaw, pinalamutian ng makalangit na hiyas; sila’y maningning at marikit, nababalot sa lahat ng panig ng naglalagablab na ningning.

Verse 68

एवं धर्मः समायातः परिवारसमन्वितः । यत्र तिष्ठति दुर्वासाः क्रोधनः कालवत्तथा

Sa gayon, dumating doon si Dharma, kasama ang kanyang mga kasamahan; sa pook na tinitirhan ni Durvāsā, mabagsik sa galit, na wari’y ang Panahon mismo.

Verse 69

धर्म उवाच । कस्मात्कोपः कृतो विप्र भवांस्तपस्समन्वितः । क्रोधो हि नाशयेच्छ्रेयस्तप एव न संशयः

Sinabi ni Dharma: “Bakit ka nagalit, O brāhmaṇa, gayong ikaw ay puspos ng tapasya? Sapagkat winawasak ng galit ang kapakanan, samantalang ang austeridad ang nagdudulot nito—walang alinlangan.”

Verse 70

सर्वनाशकरस्तस्मात्क्रोधं तत्र विवर्जयेत् । स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ उत्कृष्टं तपसः फलम्

Kaya nga, yamang ang galit ay nagdudulot ng ganap na kapahamakan, dapat itong iwasan sa gayong kalagayan. Manatili kang payapa, O pinakamainam sa mga dvija; ang katahimikan ang pinakadakilang bunga ng tapasya.

Verse 71

दुर्वासा उवाच । भवान्को हि समायात एतैर्द्विजवरैः सह । सप्त नार्यः प्रतिष्ठंति सुरूपाः समलंकृताः

Sinabi ni Durvāsā: “Sino ka na dumating dito kasama ng mga dakilang brāhmaṇa? At bakit naririto ang pitong babae—magaganda ang anyo at maringal ang gayak—na nakatayo?”

Verse 72

कथयस्व ममाग्रे त्वं विस्तरेण महामते । धर्म उवाच । अयं ब्राह्मणरूपेण सर्वतेजः समन्वितः

“O dakilang pantas, isalaysay mo sa akin dito nang lubos at masinsin.” Sumagot si Dharma: “Ang isang ito, na nasa anyo ng brāhmaṇa, ay puspos ng lahat ng ningning at espirituwal na liwanag.”

Verse 73

दंडहस्तः सुप्रसन्नः कमंडलुधरस्तथा । तवाग्रे ब्रह्मचर्योयं सोयं पश्य समागतः

May hawak na tungkod, lubhang payapa at mapagpala, at may dalang kamandalu (banga ng tubig)—ang brahmacārin na ito ang dumating sa iyong harapan. Masdan, narito na siya.

Verse 74

अन्यं पश्यस्व वै त्वं च दीप्तिमंतं द्विजोत्तम । कपिलं पिंगलाक्षं च सत्यमेनं द्विजोत्तम

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, masdan mo ang isa pa—nagniningning, kulay-kapila, at may matang kayumangging-dilaw. Tunay, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, siya’y totoo, gaya ng iyong nakikita.

Verse 75

तादृशं पश्य धर्मात्मन्वैश्वदेवसमप्रभम् । यत्तपो हि त्वया विप्र सर्वदेवसमाश्रितम्

Masdan mo ang gayong karilagan, O matuwid na may-dharma—kasingliwanag ng kapulungan ng mga Viśvedevas; sapagkat ang iyong pag-aayuno at pagtitika, O brāhmaṇa, ay tunay na sinasandigan at inaaruga ng lahat ng mga diyos.

Verse 76

एतं पश्य महाभाग तव पार्श्वसमागतम् । प्रसन्नवाग्दीप्तियुक्तः सर्वजीवदयापरः

O mapalad na isa, masdan mo ang taong ito na lumapit sa iyong tabi—may maamong pananalita at nagniningning na liwanag, at lubos na nakatuon sa habag sa lahat ng nilalang.

Verse 77

दम एव तथायं ते यः पोषयति सर्वदा । जटिलः कर्कशः पिंगो ह्यतितीव्रो महाप्रभुः

Tunay, ito ring pagpipigil-sa-sarili ang laging nagtataguyod sa iyo. Siya’y may buhol-buhol na buhok, magaspang, kulay-pingga, labis na mabagsik, at dakilang makapangyarihan.

Verse 78

नाशको हि स पापानां खड्गहस्तो द्विजोत्तम । अभिशांतो महापुण्यो नित्यक्रियासमन्वितः

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-isinilang, siya ang tagapagwasak ng mga kasalanan—may hawak na tabak—lubos na payapa, dakilang mapagpala sa kabutihan, at matatag sa araw-araw na banal na mga gawi.

Verse 79

नियमस्तु समायातस्तव पार्श्वे द्विजोत्तम । अनिर्मुक्तो महादीप्तः शुद्धस्फटिकसन्निभः

Ngunit si Niyama ay dumating sa iyong tabi, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa—di-napapawi, lubhang maningning, na wari’y dalisay na kristal.

Verse 80

पयःकमंडलुकरो दंतकाष्ठधरो द्विजः । शौच एष समायातो भवतः सन्निधाविह

Isang dalawang-ulit-na-isinilang na lalaki, may dalang kamandalu na puno ng gatas at may hawak na patpat na panlinis-ngipin; si Śauca ay dumating dito sa iyong harapan para sa pagdalisay.

Verse 81

अतिसाध्वी महाभागा सत्यभूषणभूषिता । सर्वभूषणशोभांगी शुश्रूषेयं समागता

“Siya’y lubhang banal at napakapalad—ang katotohanan ang kanyang palamuti. Ang kanyang mga sangkap ay nagniningning sa bawat mabuting palamuti; siya’y dumating upang maglingkod.”

Verse 82

अतिधीरा प्रसन्नांगी गौरी प्रहसितानना । पद्महस्ता इयं धात्री पद्मनेत्रा सुपद्मिनी

Siya’y lubhang matatag at marunong, may payapa at kaaya-ayang anyo—maputi ang kutis, nakangiti ang mukha. Ang Tagapagtaguyod na ito, si Dhātrī, ay may mga kamay na lotus, mga matang lotus, at lubos na tulad ng lotus.

Verse 83

दिव्यैराभरणैर्युक्ता क्षमा प्राप्ता द्विजोत्तम । अतिशांता सुप्रतिष्ठा बहुमंगलसंयुता

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, si Kṣamā ay nagpakita na may mga banal na alahas—lubhang mapayapa, matatag sa dangal, at puspos ng maraming mapalad na katangian.

Verse 84

दिव्यरत्नकृता शोभा दिव्याभरणभूषिता । तव शांतिर्महाप्राज्ञ ज्ञानरूपा समागता

Nilukuban ng ningning na hinubog sa mga banal na hiyas at pinalamutian ng makalangit na alahas—O dakilang marunong—dumating ang iyong Kapayapaan, na anyong Kaalaman mismo.

Verse 85

परोपकारकरणा बहुसत्यसमाकुला । मितभाषा सदैवासौ अकल्पा ते समागता

Sila’y nakatuon sa paggawa ng kabutihan para sa kapwa, hitik sa maraming katotohanan; laging mahinahon sa pananalita—yaong mga walang kapintasan ay nagkatipon.

Verse 86

प्रसन्ना सा क्षमायुक्ता सर्वाभरणभूषिता । पद्मासना सुरूपा सा श्यामवर्णा यशस्विनी

Siya’y payapa at may taglay na pagtitiis, pinalamutian ng lahat ng alahas. Nakaupo sa lotus, marikit ang anyo—maitim ang kulay at tanyag sa dangal.

Verse 87

अहिंसेयं महाभागा भवंतं तु समागता । तप्तकांचनवर्णांगी रक्तांबरविलासिनी

O lubhang mapalad, dumating sa iyong harapan ang Ginang na si Ahiṃsā—ang kanyang mga sangkap ay kumikislap na tila pinainit na ginto, nalulugod sa pulang kasuotan.

Verse 88

सुप्रसन्ना सुमंत्रा च यत्र तत्र न पश्यति । ज्ञानभावसमाक्रांता पुण्यहस्ता तपस्विनी

Laging payapa at may mabuting payo, hindi siya lumilingon dito at doon. Napapailalim sa diwa ng banal na kaalaman, ang mapag-asetang may banal na mga kamay ay nananatiling nakalubog sa pagninilay.

Verse 89

मुक्ताभरणशोभाढ्या निर्मला चारुहासिनी । इयं श्रद्धा महाभाग पश्य पश्य समागता

Nagniningning sa mga palamuting perlas, dalisay at may matamis na ngiti—O mapalad na dakila, tumingin, tumingin: si Śraddhā mismo ang dumating.

Verse 90

बहुबुद्धिसमाक्रांता बहुज्ञानसमाकुला । सुभोगासक्तरूपा सा सुस्थिता चारुमंगला

Pinagkalooban siya ng saganang talino, puspos ng sari-saring kaalaman; nahuhumaling sa mariringal na ligaya, ngunit matatag ang tindig—marikit at mapalad ang anyo.

Verse 91

सर्वेष्टध्यानसंयुक्ता लोकमाता यशस्विनी । सर्वाभरणशोभाढ्या पीनश्रोणि पयोधरा

Nakatuon sa pagninilay sa lahat ng minimithi, ang maluwalhating Ina ng daigdig—nagniningning sa lahat ng palamuti—may malalapad na balakang at masaganang dibdib.

Verse 92

गौरवर्णा समायाता माल्यवस्त्रविभूषिता । इयं मेधा महाप्राज्ञ तवैव परिसंस्थिता

Maputi ang kutis, dumating siya na pinalamutian ng mga kuwintas na bulaklak, kasuotan, at alahas. O lubhang marunong, ito si Medhā, na naririto para sa iyo lamang.

Verse 93

हंसचंद्रप्रतीकाशा मुक्ताहारविलंबिनी । सर्वाभरणसंभूषा सुप्रसन्ना मनस्विनी

Nagniningning siya na tila hamsa at buwan, may nakalaylay na kuwintas na perlas; pinalamutian ng lahat ng alahas, lubhang payapa at marangal ang diwa.

Verse 94

श्वेतवस्त्रेण संवीता शतपत्रं शयेकृतम् । पुस्तककरा पंकजस्था राजमाना सदैव हि

Nakabihis ng puting kasuotan, siya’y inihihimlay sa lotus na may sandaang talulot; may hawak na aklat sa kamay, nakaluklok sa lotus, siya’y laging nagniningning sa karilagan.

Verse 95

एषा प्रज्ञा महाभाग भाग्यवंतं समागता । लाक्षारससमावर्णा सुप्रसन्ना सदैव हि

O marangal, ang Karunungang ito’y dumating sa mapalad; kulay-laksa ang ningning, at laging lubhang payapa at maaliwalas.

Verse 96

पीतपुष्पकृतामाला हारकेयूरभूषणा । मुद्रिका कंकणोपेता कर्णकुंडलमंडिता

May suot siyang kuwintas na yari sa dilaw na mga bulaklak, pinalamutian ng kuwintas at mga pulseras sa bisig; may mga singsing at mga bangles, at ginayakan ng mga hikaw.

Verse 97

पीतेन वाससा देवी सदैव परिराजते । त्रैलोक्यस्योपकाराय पोषणायाद्वितीयका

Nakasuot ng dilaw na kasuotan, ang Diyosa’y laging maningning—walang kapantay sa pag-aaruga, para sa kapakinabangan at pagtaguyod ng tatlong daigdig.

Verse 98

यस्याः शीलं द्विजश्रेष्ठ सदैव परिकीर्तितम् । सेयं दया सु संप्राप्ता तव पार्श्वे द्विजोत्तम

O pinakamainam sa mga Brahmin, ang kanyang mabuting asal ay laging pinupuri. Ang mismong Habag (Dayā) na yaon ay tunay ngang dumating at lumapit sa iyong tabi, O pinakadakila sa mga dvija.

Verse 99

इयं वृद्धा महाप्राज्ञ भावभार्या तपस्विनी । मम माता द्विजश्रेष्ठ धर्मोहं तव सुव्रत

Ang matandang babaeng ito ay lubhang marunong—isang tapat na maybahay at isang mapagpakasakit. Siya ang aking ina, O pinakadakila sa mga dvija; at ako ang iyong Dharma, O may ganap na panata.

Verse 100

इति ज्ञात्वा शमं गच्छ मामेवं परिपालय । दुर्वासा उवाच । यदि धर्मः समायातो मत्समीपं तु सांप्रतम्

“Yamang nalaman ito, pumaroon ka sa kapayapaan, at ingatan mo ako sa ganitong paraan.” Sinabi ni Durvāsā: “Kung ang Dharma ay tunay ngang dumating ngayon sa aking harapan…”

Verse 101

एतन्मे कारणं ब्रूहि किं ते धर्म करोम्यहम् । धर्म उवाच । कस्मात्क्रुद्धोसि विप्रेन्द्र किमेतैर्विप्रियं कृतम्

“Ipaliwanag mo sa akin ang dahilan nito. Anong tungkuling-dharma ang gagawin ko para sa iyo?” Sumagot si Dharma: “Bakit ka nagagalit, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa? Anong di-kalugud-lugod ang ginawa sa iyo ng mga ito?”

Verse 102

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि दुर्वासो यदि मन्यसे । दुर्वासा उवाच । येनाहं कुपितो देव तदिदं कारणं शृणु

“Kung minamarapat mo, O Durvāsā, sabihin mo sa akin ang dahilan.” Sinabi ni Durvāsā: “O Panginoon, pakinggan mo ang mismong dahilan kung bakit ako nagalit.”

Verse 103

दमशौचैः सुसंक्लेशैः शोधितं कायमात्मनः । लक्षवर्षप्रमाणं वै तपश्चर्या मया कृता

Sa pagpipigil sa sarili at sa kadalisayan—sa gitna ng matitinding paghihirap—nilinis ko ang aking sariling katawan. Tunay, nagsagawa ako ng tapasya sa loob ng isang daang libong taon.

Verse 104

एवं पश्यसि मामेवं दया तेन प्रवर्तते । तस्मात्क्रुद्धोस्मि तेद्यैव शापमेवं ददाम्यहम्

Yamang pagtingin mo sa akin nang ganito, nagigising sa loob ko ang habag; subalit dahil dito, nagagalit pa rin ako sa iyo hanggang ngayon—kaya ngayo’y ipinapataw ko sa iyo ang sumpang ito.

Verse 105

एवं श्रुत्वा तदा तस्य तमुवाच महामतिः । धर्म उवाच । मयि नष्टे महाप्राज्ञ लोको नाशं समेष्यति

Pagkarinig nito, kinausap siya noon ng dakilang may isip. Si Dharma ay nagsabi: “O lubhang marunong, kapag ako’y napuksa, ang daigdig ay mapapahamak.”

Verse 106

दुःखमूलमहं तात निकर्शामि भृशं द्विज । सौख्यं पश्चादहं दद्मि यदि सत्यं न मुंचति

O mahal ko—O brāhmaṇa—lubos kong bubunutin ang ugat ng pagdurusa; pagkaraan, ipagkakaloob ko ang kaligayahan, kung hindi niya tatalikuran ang katotohanan.

Verse 107

पापोयं सुखमूलस्तु पुण्यं दुःखेन लभ्यते । पुण्यमेवं प्रकुर्वाणः प्राणी प्राणान्विमुंचति

Ang kasalanan ay may ugat sa kalayawan, samantalang ang kabutihang-loob (puṇya) ay nakakamit sa pamamagitan ng paghihirap. Kaya ang nilalang na gumagawa ng puṇya sa ganitong paraan ay sa huli’y bibitiw sa hininga ng buhay.

Verse 108

महत्सौख्यं ददाम्येवं परत्र च न संशयः । दुर्वासा उवाच । सुखं येनाप्यते तेन परं दुःखं प्रपद्यते

“Sa ganitong paraan, ipinagkakaloob ko ang dakilang kaligayahan—maging sa kabilang-buhay; walang pag-aalinlangan dito.” Sabi ni Durvāsā: “Yaong bagay na pinagmumulan ng sarap, siya ring nagdadala sa higit na dalamhati.”

Verse 109

तत्तु मर्त्यः परित्यज्य अन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति निश्चयं नैव पश्यति

Iniiwan ng taong-mortal ang yaong yaman, at tinatamasa pa ng iba. Sino ang tunay na makaaalam ng ligayang mula roon? Sapagkat walang katiyakan na nakikita.

Verse 110

तच्छ्रेयो नैव पश्यामि अन्याय्यं हि कृतं तव । येन कायेन क्रियते भुज्यते नैव तत्सुखम्

Wala akong nakikitang kabutihan doon; ang ginawa mo ay tunay na di-makatarungan. Ang ligaya ng gawa ay hindi tunay na natatamasa ng katawang gumawa nito kapag ito’y laban sa dharma.

Verse 111

अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि प्रभुज्यते । तत्सुखं को विजानाति चान्यायं धर्ममेव वा

Ang hirap ay dinaranas ng isa, at ang bunga’y tinatamasa ng iba. Sino nga ang tunay na makaaalam ng ligayang iyon—at sino ang makakakilala kung ito’y kawalang-katarungan o tunay na dharma?

Verse 112

अन्येन क्रियते क्लेशमन्येनापि सुखं पुनः । भुनक्ति पुरुषो धर्म तत्सर्वं श्रेयसा युतम्

Sa isa nagmumula ang hirap, at sa iba naman ang ligaya; gayunman, ang tao mismo ang tumatanggap ng bunga ng dharma—kaya ang lahat ng ito’y kaugnay ng sariling higit na kabutihan (śreyas).

Verse 113

पुण्यं चैव अनेनापि अनेन फलमश्नुते । क्रियमाणं पुनः पुण्यमन्येन परिभुज्यते

Gayon din ang kabutihang-loob (puṇya): sa ganitong paraan ito’y natitipon, at sa ganito rin tinatamasa ang bunga. Ngunit ang puṇyang ginagawa ay maaari ring angkinin at pagtamasa ng iba.

Verse 114

तत्सर्वं हि सुखं प्रोक्तं यत्तथा यस्य लक्षणम् । धर्मशास्त्रोदितं चैव कृतं सर्वत्र नान्यथा

Ang lahat ng ipinahayag na nagdudulot ng kagalingan ay yaong ganap na umaayon sa tunay na likas na tanda ng tao; at ito’y isagawa sa lahat ng dako ayon mismo sa itinakda ng mga Dharmaśāstra—hindi kailanman salungat.

Verse 115

येन कायेन कुर्वंति तेन दुःखं सहन्ति ते । परत्र तेन भुंजंति अनेनापि तथैव च

Sa anumang katawan nila ginagawa ang mga gawa, sa gayon ding katawan nila tinitiis ang pagdurusa; at sa kabilang daigdig, sa pamamagitan ng yaon ding kasangkapan, tinatamasa nila ang bunga—gayundin dito sa mundong ito.

Verse 116

इति ज्ञात्वा स धर्मात्मा भवान्समवलोकयेत् । यथा चौरा महापापाः स्वकायेन सहंति ते

Sa pagkaalam nito, ikaw na may dharma sa puso ay dapat magnilay nang mabuti: gaya ng mga magnanakaw, mga dakilang makasalanan, na kasama ng sarili nilang katawan ay nagdurusa.

Verse 117

दुःखेन दारुणं तीव्रं तथा सुखं कथं नहि । धर्म उवाच । येन कायेन पापाश्च संचरन्ति हि पातकम्

“Kung may mabagsik at matinding pagdurusa, bakit hindi rin magkakaroon ng kaligayahan?” Sumagot si Dharma: “Ang mismong katawan na siyang pinaglilibutan ng mga kasalanan at paglabag—iyon ang sanhi.”

Verse 118

तेन पीडां सहंत्येव पातकस्य हि तत्फलम् । दंडमेकं परं दृष्टं धर्मशास्त्रेषु पंडितैः

Sa pamamagitan niyon, tunay na tinitiis ang pagdurusa—ito ang bunga ng kasalanan. Nakita ng mga pantas sa mga Dharmaśāstra na ang parusa ang iisang kataas-taasang lunas at pagwawasto.

Verse 119

तं धर्मपूर्वकं विद्धि एतैर्न्यायैस्त्वमेव हि । दुर्वासा उवाच । एवं न्यायं न मन्येहं तथैव शृणु धर्मराट्

Alamin mong ito’y nakaugat sa dharma; sapagkat ikaw rin ang nagtatatag nito sa pamamagitan ng mga alituntuning ito. Si Durvāsā ay nagsabi: “Hindi ko tinatanggap ang ganitong pangangatwiran; gayunman, makinig ka pa, O haring-dharma.”

Verse 120

शापत्रयं प्रदास्यामि क्रुद्धोहं तव नान्यथा । धर्म उवाच । यदा क्रुद्धो महाप्राज्ञ मामेव हि क्षमस्व च

“Ipagkakaloob ko sa iyo ang tatluhang sumpa; galit ako sa iyo—wala nang ibang paraan.” Sabi ni Dharma: “Kapag ikaw ay nagagalit, O lubhang marunong, patawarin mo nga ako.”

Verse 121

नैव क्षमसि विप्रेंद्र दासीपुत्रं हि मां कुरु । राजानं तु प्रकर्तव्यं चांडालं च महामुने

“O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, huwag mong palampasin ito—huwag mo akong gawing anak ng alipin. Sa halip, O dakilang muni, ang hari ang dapat gawing caṇḍāla.”

Verse 122

प्रसादसुमुखो विप्र प्रणतस्य सदैव हि । दुर्वासाश्च ततः क्रुद्धो धर्मं चैव शशाप ह

O brāhmaṇa, siya’y laging mapagpala at mahinahon sa taong yumuyuko nang may pagpipitagan. Ngunit si Durvāsā, nang mag-alab sa galit, ay nagbitaw ng sumpa—maging kay Dharma mismo.

Verse 123

दुर्वासा उवाच । राजा भव त्वं धर्माद्य दासीपुत्रश्च नान्यथा । गच्छ चांडालयोनिं च धर्म त्वं स्वेच्छया व्रज

Sabi ni Durvāsā: “Mula ngayon, O Dharma, ikaw ay magiging hari—ngunit bilang anak ng isang alilang babae, at hindi iba. Pumaroon ka rin sa kapanganakang caṇḍāla; O Dharma, magtungo roon ayon sa iyong sariling kalooban.”

Verse 124

एवं शापत्रयं दत्त्वा गतोसौ द्विजसत्तमः । अनेनापि प्रसंगेन दृष्टो धर्मः पुरा किल

Sa gayon, matapos bigkasin ang tatluhang sumpa, lumisan ang pinakadakilang Brahmana. At sa pangyayaring ito rin, sinasabing noon pa man ay nahayag si Dharma.

Verse 125

सोमशर्मोवाच । धर्मस्तु कीदृशो जातस्तेन शप्तो महात्मना । तद्रूपं तस्य मे ब्रूहि यदि जानासि भामिनि

Wika ni Somaśarmā: “Anong anyo ang naging kay Dharma, na isinumpa siya ng dakilang-loob na iyon? Ilarawan mo sa akin ang kanyang anyo, O marikit na ginang, kung nalalaman mo.”

Verse 126

सुमनोवाच । भरतानां कुले जातो धर्मो भूत्वा युधिष्ठिरः । विदुरो दासीपुत्रस्तु अन्यं चैव वदाम्यहम्

Wika ni Sumana: “Sa angkan ng mga Bharata, si Dharma mismo ay isinilang bilang si Yudhiṣṭhira. Si Vidura naman ay anak ng isang alilang babae; at may isa pa akong sasabihin.”

Verse 127

यदा राजा हरिश्चंद्रो विश्वामित्रेण कर्षितः । तदा चांडालतां प्राप्तः स हि धर्मो महामतिः

Nang ang Haring Hariścandra ay pinahirapan ni Viśvāmitra, noon ay napasailalim siya sa kalagayan ng isang caṇḍāla; gayunman, O dakilang-isip, iyon man ay tunay na dharma.

Verse 128

एवं कर्मफलं भुक्तं धर्मेणापि महात्मना । दुर्वाससो हि शापाद्वै सत्यमुक्तं तवाग्रतः

Sa gayon, maging ang dakilang-loob na iyon—bagaman matuwid—ay tumanggap ng bunga ng kanyang mga gawa; sapagkat dahil sa sumpa ni Durvāsā, ang sinabi sa harap mo ay napatunayang totoo.