Shloka 2

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

Devanagari script

चैत्रमासे तु दिविजैर्यात्रेयं विहिता पुरा । तत्रस्थैः कामकुंडे तु स्नानपूजनतत्परैः ॥ २ ॥

Transliteration

caitramāse tu divijairyātreyaṃ vihitā purā | tatrasthaiḥ kāmakuṃḍe tu snānapūjanatatparaiḥ || 2 ||

Translation

Sa buwan ng Chaitra, itinakda noon ng mga deva ang yātrā na ito. Doon, sa Kāmakuṇḍa, ang mga nananatili sa banal na pook ay masigasig sa paliligo ng paglilinis at sa pagsamba.

Word by Word

• चैत्र-मासे: in the month of Caitra
• चैत्र-मासे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्र (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (चैत्रस्य मासः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• दिविजैः: by the gods (celestials)
• दिविजैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दिविज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• यात्रा: pilgrimage
• यात्रा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Visheshya (विशेष्य/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• विहिता: was prescribed/ordained
• विहिता: Kriya (क्रिया/भूतकर्मणि)
• Type: Verb
• Root: वि + धा (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

• तत्र-स्थैः: by those staying there
• तत्र-स्थैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (तत्र स्थिताः); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• काम-कुण्डे: in the Kāma-kuṇḍa (pond)
• काम-कुण्डे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कामस्य कुण्डः/नामधेय); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• स्नान-पूजन-तत्परैः: by those devoted to bathing and worship
• स्नान-पूजन-तत्परैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्नाने पूजने च तत्पराः); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (तत्रस्थैः)

Speaker

Suta (narrating the Tirtha-Mahatmya tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none (tirtha-yātrā observance)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Devas (divija)
• Kamakunda (Kāmakuṇḍa)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It establishes Kāmakuṇḍa as a divinely sanctioned tirtha where Chaitra-time pilgrimage, sacred bathing, and worship are the core means of gaining religious merit (puṇya).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is implied through pūjana (worship) performed with tatparatā—single-minded devotion—supported by purity practices like snāna at a sacred tirtha.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa/ritual discipline is highlighted: timing by lunar month (Chaitra) and the prescribed acts of snāna and pūjā as the practical framework of tirtha-observance.