Shloka 5

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

धर्मांगदशिरश्चारु चंद्रबिंबोपमं शुभम् । अजातश्मश्रुकं चैव कुंडलाभ्यां विभूषितम् ॥ ५ ॥

Transliteration

dharmāṃgadaśiraścāru caṃdrabiṃbopamaṃ śubham | ajātaśmaśrukaṃ caiva kuṃḍalābhyāṃ vibhūṣitam || 5 ||

Translation

Ang kanyang kaaya-ayang ulo ay napapalamutian ng diadem, mapalad at nagniningning na parang bilog ng buwan; siya ay walang balbas, at pinalamutian ng isang pares ng hikaw.

Word by Word

• धर्म-अङ्गद-शिरः: the head of Dharmāṅgada
• धर्म-अङ्गद-शिरः: Karma/Pratipadya (कर्म/description target)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अङ्गद (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: बहुपद-तत्पुरुष (धर्मस्य अङ्गदः; तस्य शिरः = Dharma-aṅgada's head); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• चारु: beautiful
• चारु: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’

• चन्द्र-बिम्ब-उपमम्: like the disc of the moon
• चन्द्र-बिम्ब-उपमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + बिम्ब (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (चन्द्रस्य बिम्बम् इव उपमम् = comparable to the moon-disc); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’

• शुभम्: auspicious, splendid
• शुभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’

• अजात-श्मश्रुकम्: with (facial hair) not yet grown
• अजात-श्मश्रुकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक) + श्मश्रु (प्रातिपदिक)
• Form: समास: नञ्-तत्पुरुष (अजातं श्मश्रु यस्य/यत्र = with no moustache/beard grown); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः/बालकः’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• एव: indeed, just
• एव: Avadharana (अवधारण/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• कुण्डलाभ्याम्: with two earrings
• कुण्डलाभ्याम्: Karana (करण/instrument)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), द्विवचन

• विभूषितम्: adorned
• विभूषितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘शिरः’

Speaker

Narrator (Purāṇic narration in Uttara-bhāga; speaker not explicit in this isolated verse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It uses auspicious iconographic markers—moon-like radiance, ornaments, and youthful purity—to signal a divinely favored or spiritually elevated figure within a tirtha-mahātmya narrative.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by portraying sacred beauty and auspicious signs, it supports the Purāṇic bhakti sensibility where contemplating a holy form (rūpa-smaraṇa) nurtures reverence and devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga teaching is stated; the verse is primarily lakṣaṇa/varṇana (descriptive iconography) rather than instruction in śikṣā, vyākaraṇa, jyotiṣa, or kalpa.