The Origin of the Gaṅgā and the Gods’ Defeat Caused by Bali

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १ ॥

Sinabi ni Nārada: “Ang ilog na tinatawag na ‘Gaṅgā’ ay sinasabing sumibol mula sa dulo ng paa ni Panginoong Viṣṇu. O kapatid, isalaysay mo sa akin ang kanyang pinagmulan—kung ako’y karapat-dapat sa iyong biyaya.”

Verse 2

सनक उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदतां श्रृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Sanaka: “Makinig ka, O Nārada, O walang dungis. Isasalaysay ko sa iyo ang pinagmulan ng Gaṅgā, na nagkakaloob ng kabanalan sa nagsasalita at nakikinig, at pumupuksa sa mga kasalanan.”

Verse 3

आसीदिंद्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च ॥ ३ ॥

Ang pantas na si Kaśyapa ang ninuno ni Indra at ng iba pang mga deva. Ang kanyang mga asawa ay sina Diti at Aditi, kapwa mga anak na babae ni Dakṣa.

Verse 4

अदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः ॥ ४ ॥

Si Aditi ang ina ng mga Deva, at si Diti ang ina ng mga Daitya. O brāhmaṇa, ang mga anak na isinilang sa kanilang dalawa ay laging naghahangad na manaig sa isa’t isa.

Verse 5

सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिदैंत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली ॥ ५ ॥

Sapagkat ang mga Daitya ay laging binabanggit kasama ng mga sinaunang Deva, ang unang kinikilalang Daitya ay si Hiraṇyakaśipu na makapangyarihan, anak ni Diti.

Verse 6

प्रह्लादस्तस्य पुत्रो।़भूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान् ॥ ६ ॥

Ang kanyang anak ay si Prahlāda—tunay na dakila, ang pinakamainam sa mga Daitya. At ang anak ni Prahlāda ay si Virocana, na may debosyon sa mga dwija (mga brāhmaṇa).

Verse 7

तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः ॥ ७ ॥

Ang kanyang anak ay si Bali—labis na maningning at makapangyarihan. O muni, siya nga ang naging pinunò at tagapagtanggol ng hukbo ng mga Daitya.

Verse 8

बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे ॥ ८ ॥

Taglay ang dakilang lakas, tinamasa at pinamahalaan niya ang daigdig na ito; matapos masakop ang buong mundo, itinuon pa niya ang isip na sakupin maging ang langit.

Verse 9

गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्वरथा मुनींद्र । गजेगजे पंचशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा ॥ ९ ॥

O panginoon sa gitna ng mga muni, taglay niya ang mga elepanteng pandigma na umaabot sa sampu-sampung libo, mga krore at lakh—at gayon din karami ang mga karwaheng hinihila ng kabayo. Sa bawat elepante ay may limandaang kawal na lakad. Paano mailalarawan ang kagalingan ng hukbong walang kapantay na iyon?

Verse 10

अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजोऽभूत् ॥ १० ॥

Sa napakaraming pangkat ng mga ministro, ang dalawang pinakapanguna ay sina Kumbhāṇḍa at Kūpakarṇa. At si Bāṇa—kapantay ng kanyang ama sa tapang at lakas—ay isinilang bilang apo-sa-tuhod ni Bali, sa angkan ng sandaang anak na lalaki.

Verse 11

बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन् ॥ ११ ॥

Si Bali, na may hangaring daigin ang mga deva, ay lumisan na kasama ang napakalaking hukbo. Sa pagaspas ng mga telang watawat, ang langit ay wari’y karagatan—na nagpapaalaala ng mga alon at kidlat.

Verse 12

अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च ॥ १२ ॥

Pagdating sa lungsod ni Vṛtrāri (Indra), ang kaaway ng mga deva ay humarang dito sa pamamagitan ng mababangis na Daitya, siksik na parang mga leon. Pagkaraan, ang mga deva man ay lumabas mula sa lungsod upang makipagdigma, na pinangungunahan ni Indra na may hawak na vajra at ng iba pa.

Verse 13

ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पांतमेघानिर्धोषं डिंडिंमध्वनिसंभ्रमम् ॥ १३ ॥

Pagkaraan, sumiklab ang kakila-kilabot na digmaan sa pagitan ng mga deva at mga Daitya; ang ugong nito’y tulad ng kulog ng mga ulap sa wakas ng kalpa, at ang kaguluhan ay punô ng alingawngaw ng mga tambol ng digmaan.

Verse 14

मुमुचुः शरजालानि दैंत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामेऽत्यन्तदारुणे ॥ १४ ॥

Sa labang lubhang kakila-kilabot na iyon, pinakawalan ng mga Daitya ang sunod-sunod na ulang-palaso laban sa hukbo ng mga Deva; at ang mga Deva rin ay gumanti, nagpaulan ng mga palaso sa mga puwersa ng Daitya.

Verse 15

जहि दारय भिंधीते छिंधि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत् ॥ १५ ॥

“Hampas! Punitin! Butasin! Putulin! Patayin! Bugbugin!”—sa gayong mga sigaw, sumiklab ang napakalakas na ugong mula sa mga mandirigma ng dalawang hukbo habang nagsisigawan sila sa isa’t isa.

Verse 16

शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः ॥ १६ ॥

Umalingawngaw ang larangan ng digmaan sa dagundong ng mga tambol, sa paulit-ulit na ungol na tila leon ng mga kaaway ng mga Deva, sa kalansing ng mga karwahe, at sa magaspang na ugong at tunog ng mga palasong humahagibis.

Verse 17

अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयोऽभवत् ॥ १७ ॥

Sa paghihiyaw ng mga kabayo, sa pag-ungal ng mga elepante, at sa pagpitik ng mga busog, ang buong daigdig ay wari’y naging purong tunog lamang.

Verse 18

सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत् ॥ १८ ॥

Nang makita niyang nagliliyab ang buong daigdig sa apoy na sumiklab mula sa banggaan at pagdurog ng mga palasong pinakawalan ng mga Deva at Asura, inakala niyang dumating na ang pralaya—ang pagkalusaw ng sansinukob—nang wala sa panahon.

Verse 19

बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव ॥ १९ ॥

Nagningning ang hukbo ng mga kaaway ng mga deva, tangan ang nagkakapal na sandatang kumikislap—gaya ng gabing sinisinagan ng gumagalaw na kidlat, na wari’y natatakpan ng mga ulap.

Verse 20

तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्देवास्ते लघुविक्रमाः ॥ २० ॥

Sa labang yaong lubhang kakila-kilabot, nang ihagis ng mga kaaway ng mga deva ang mga bundok, winasak ng mga deva na mabilis ang lakas ang mga iyon sa pamamagitan ng mga palasong bakal.

Verse 21

केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन् ॥ २१ ॥

May ilan na sumalakay sa mga elepante gamit ang mga elepante, at sa mga karwahe gamit ang mga karwahe; may ilan na sumalakay sa mga kabayo gamit ang mga kabayo, at ang iba’y humampas sa kaaway sa pamamagitan ng pamalo at maso.

Verse 22

परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रांतासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः ॥ २२ ॥

May ilan na tinamaan ng mga bakal na singsing at bumagsak sa putik na hinaluan ng dugo; at may ilan na, habang lumilisan ang hininga ng buhay, ay sumilong sa mga vimana, mga sasakyang panghimpapawid.

Verse 23

ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन् ॥ २३ ॥

Yaong mga Daitya na noon ay napatay ng mga deva sa labanan sa pamamagitan ng matinding puwersa, ay umabot sa kalagayan ng mga deva; at nang maging may likas na pagka-diyos, sila nama’y sumalakay sa mga Daitya.

Verse 24

अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः ॥ २४ ॥

Pagkaraan, ang mga pangkat ng Daitya ay nag-alab sa galit; habang sila’y matinding hinahampas ng mga deva, sila nama’y marahas na sumalakay at nagbagsak sa mga deva sa sari-saring sandata.

Verse 25

दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खङ्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः ॥ २५ ॥

Gamit ang mga bato, mga sibat na bhindipāla, mga espada, mga palakol at mga sibat; mga pamalong bakal, mga punyal; mga lansang sibat, mga chakrá, at mga tulis—sila’y sumalakay.

Verse 26

मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः ॥ २६ ॥

Gamit ang mga pamalong musala at mga panggabay na aṅkuśa, ang mga araro (lāṅgala) at mga palakol-pandigma (paṭṭiśa); pati mga sibat na śakti at mga bato; mga pamalong may tinik (śataghrī), mga panali (pāśa), at mga sandatang kamao (tala-muṣṭi).

Verse 27

शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैस्समुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः ॥ २७ ॥

Lumaki ang labanan at naging siksik na kaguluhan—punô ng mga trident (śūla), mga palasong may kawit at mga palasong tangkay-tambo; ng mga sandatang inihahagis at mga martilyong pandigma; at nagsisiksikan ang mga karwahe, kabayo, elepante, at mga kawal na naglalakad.

Verse 28

देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्त्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम् ॥ २८ ॥

At inihagis ng mga deva ang iba’t ibang sandata laban sa mga Daitya. Sa gayon, sa loob ng walong libong taon, nag-alab ang isang labanan na lubhang kakila-kilabot.

Verse 29

अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ २९ ॥

Pagkaraan, nang lumakas ang kapangyarihan ng mga Daitya, natalo ang mga naninirahan sa langit; iniwan nila ang daigdig ng mga deva at silang lahat ay tumakas sa takot.

Verse 30

नररुपपरिच्छन्ना विचेरुरवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः ॥ ३० ॥

Nakabalatkayo sa anyong-tao, sila’y gumala sa ibabaw ng lupa; at si Virocani, na lubos na nakatuon kay Nārāyaṇa, ay naglakbay sa tatlong daigdig.

Verse 31

बुभुजेऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः ॥ ३१ ॥

Taglay ang dakilang lakas at ang kasaganaan na lumago dahil sa di-napapahamak na katuwiran, tinamasa niya ang kanyang kaharian. Kaya rin isinagawa niya ang mga handog na Aśvamedha, na buong layong palugdan si Panginoong Viṣṇu.

Verse 32

इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः ॥ ३२ ॥

Sa langit, ipinagkakaloob nito ang katayuang Indra at gayundin ang tungkuling tagapagbantay ng mga dako (Dikpāla)—yaong mga handog (makha) na isinasagawa ng mga dwija upang palugdan ang mga deva.

Verse 33

तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता ॥ ३३ ॥

Sa lahat ng mga handog na iyon, ang hari ng mga Daitya ang kumain ng alay. Nang makita ang sarili niyang mga anak sa gayong kalagayan, si Aditi—ina ng mga deva—ay nabalot ng matinding dalamhati.

Verse 34

वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छंती दैत्यानां च पराजयम् ॥ २४ ॥

Sa pag-iisip, “Walang saysay ang pananatili ko rito,” siya’y nagtungo sa kabundukang Himalaya, nagnanais ng paghahari ni Indra at ng pagkatalo ng mga Daitya.

Verse 35

हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपेऽतिदुष्करम् । किंचित्कालं समासीना तिष्टंती च ततः परम् ॥ ३५ ॥

Lubos na nalubog sa pagninilay kay Hari, isinagawa niya ang napakahirap na pag-aayuno at pagtitika; sa ilang panahon siya’y nakaupo, at pagkaraan ay nagpatuloy na nakatayo sa penitensiya.

Verse 36

पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कंचित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना ॥ ३६ ॥

Sa mahabang panahon, tumayo siya sa isang paa; pagkatapos ay sa dulo lamang ng paa. Sa ilang panahon nabuhay siya sa mga bunga, at pagkaraan ay mga tuyong dahong nalaglag na lamang ang kinain.

Verse 37

ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सच्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमात्मना ॥ ३७ ॥

Pagkaraan, napawi ang uhaw at pagod, nabuhay siya sa hangin at umiwas sa karaniwang pagkain; nagmuni-muni siya—sa pamamagitan ng Sarili—sa Sarili bilang bukal ng Pag-iral, Kamalayan, at Kaligayahan (sat-cit-ānanda).

Verse 38

दिव्याब्दानां सहस्त्रं सा तपोऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनोऽदितिम् ॥ ३८ ॥

O Nārada, nagsagawa siya ng pagtitika sa loob ng isang libong banal na taon. Nang marinig ang kakila-kilabot na pag-aayunong iyon, ang mga Daitya na bihasa sa māyā ay nagsimulang lumapit at tumuon kay Aditi.

Verse 39

देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम् ॥ ३९ ॥

Nag-anyong mga diyos sila, at sa udyok ni Bali ay nagsalita sa kanya: “O Ina, bakit ka nagsasagawa ng matinding tapa (pagpapakasakit) na nagpapapanglaw at nagpapapatuyo sa katawan?”

Verse 40

यदि जानन्ति दैतेया महदुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम् ॥ ४० ॥

Kung mauunawaan ito ng mga Daitya, malaking dalamhati ang sasapit sa kanila; kaya dapat talikdan ang gawaing ito na punô ng pagdurusa at sanhi ng pagkapanglaw at pagkatuyo ng katawan.

Verse 41

प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशँसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः ॥ ४१ ॥

Hindi pinupuri ng mga pantas ang kabutihang nakakamit lamang sa labis na pagpapagal. Ang mga nakatuon sa pagtupad ng Dharma ay dapat ingatan ang katawan, sapagkat ito ang kasangkapan sa matuwid na pagsasanay.

Verse 42

ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय ॥ ४२ ॥

Ang mga nagpapabaya sa katawan ay nagiging tagapuksa ng sarili. Kaya, O mapalad, manatili kang payapa; huwag mo kaming pighatiin, kaming mga anak mo.

Verse 43

मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापि यत्र गावो महीरुहाः ॥ ४३ ॥

O Ina, ang mga taong salat sa wastong sukat at pagkatimbang ay parang patay na—walang alinlangan. Maging baka man o ibang hayop, kung saan ang mga baka’y itinuturing na panghatak lamang, na tila punong nakabaon sa lupa, ang buhay roon ay nagiging manhid at bagsak ang dangal.

Verse 44

न लभन्ते सुखं किंचिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतोऽपि वा ॥ ४४ ॥

Ang sinumang pinagkaitan ng ina ay hindi nakakamtan kahit munting ligaya; sila’y wari’y patay—maging sila’y maghirap, magkasakit, o mapadpad man sa malayong lupain.

Verse 45

मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च ॥ ४५ ॥

Sa pagtanaw lamang sa ina, nakakamtan ng tao ang sukdulang galak—maging sa pagkain, sa tubig, sa yaman at iba pang pag-aari, o kahit sa piling ng mga minamahal.

Verse 46

कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम् ॥ ४६ ॥

Walang sinuman ang tumatalikod sa sariling ina. Ngunit ang lalaking sa tahanan ay walang inang nakatuon sa dharma, at wala ring asawang dalisay na ang buhay ay para sa asawa—tunay ngang ang gubat ang nararapat niyang puntahan.

Verse 47

धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः ॥ ४७ ॥

Para sa mga walang bhakti kay Nārāyaṇa, maging ang “dharma” ay hungkag; at ang yaman man ay tunay na walang marangal na pagdiriwang. Ang tahanang walang asawa at mga anak ay gayon ding ulila—gaya ng mortal na walang ina.

Verse 48

तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः ॥ ४८ ॥

“Kaya nga, O Diyosa, ingatan Mo ang Iyong mga anak na pinahihirapan ng dalamhati.” Bagaman gayon ang pakiusap ng mga Daitya, si Aditi—matatag sa malalim na samādhi—ay hindi natinag.

Verse 49

एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम् ॥ ४९ ॥

Pagkasabi nila nang gayon, ang lahat ng asura ay tumingin sa kanya na lubos na nakatuon sa pagninilay kay Hari; napuno sila ng poot at nagpasiyang patayin si Manorathā.

Verse 50

कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात् ॥ ५० ॥

Umugong sila na parang mga ulap sa wakas ng isang kalpa; namumula sa galit ang mga mata, nagbuga siya ng apoy mula sa dulo ng mga pangil at sa isang kisapmata’y sinunog ang gubat hanggang maging abo.

Verse 51

शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः ॥ ५१ ॥

Ang gubat ay umaabot sa sandaang yojana at siksik sa sari-saring nilalang; ngunit sa mismong apoy na iyon, ang mga Daitya na nagpunta upang manalakay ay nasunog at nalipol.

Verse 52

सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना ॥ ५२ ॥

Siya lamang—ang ina ng mga deva—ang nanatiling buhay, ang isip ay nakatuon kay Acyuta; at sa loob ng sandaang taon, siya’y iningatan ng Sudarśana ni Viṣṇu, ang tagapaglipol sa mga Daitya, dahil sa habag Niya sa Kanyang mga sarili.

Verse 53

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तौ बलिकृतदेवपराजयवर्णनन्नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥

Sa gayon nagtatapos ang ikasampung kabanata, na tinatawag na “Ang Paglitaw ng Gaṅgā at ang Paglalarawan ng Pagkatalo ng mga Deva na Dulot ni Bali,” sa Unang Pāda ng Pūrva-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.