Śokanivāraṇa: Non-brooding, Impermanence, Contentment, and Śuka’s Renunciation

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शांतिकरं शिवम् । निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते ॥ १ ॥

Wika ni Sanatkumāra: Sa pakikinig sa mapalad at nagbibigay-kapayapaang kasulatang ito—walang dalamhati at nilalayong pawiin ang pagdadalamhati—nakakamit ang tunay na pagkaunawa; at kapag natamo ang pagkaunawang iyon, ang ligaya ay patuloy na lumalago.

Verse 2

हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशंति न पंडितम् ॥ २ ॥

Libu-libong pagkakataon ng tuwa at daan-daang pagkakataon ng lungkot ang dumarating araw-araw—ngunit sinasakmal lamang nito ang nalilinlang, hindi ang marunong.

Verse 3

अनिष्टसंप्रंयोगाश्च विप्रयोगात्प्रियस्य च । मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ॥ ३ ॥

Ang may munting pagkaunawa ay nagagapos sa dalamhating pang-isip: sa pagdikit sa di kanais-nais at sa pagkalayo sa minamahal.

Verse 4

द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तेन्न चिंदयेत् । ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते ॥ ४ ॥

Huwag pagbulayan nang paulit-ulit ang mga katangian ng mga bagay na lumipas na. Sa hindi na pagpapahalaga sa mga iyon, napapalaya ang tao mula sa gapos ng pagkapit at pagnanasa.

Verse 5

दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते । अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते ॥ ५ ॥

Kung saan sumisibol ang pagkapit (rāga), doon nagiging mapanlait at mapaghanap ng pagkukulang ang tao. Kapag napigil ang hilig na ituring na di-kanais-nais ang lahat, mabilis siyang liliwanag sa linaw at katatagan.

Verse 6

नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति । अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते ॥ ६ ॥

Sa taong laging nananaghoy sa lumipas na, wala siyang yaman, wala siyang dharma, at wala ring mabuting dangal. Nakakabit siya sa kawalan ng mga ito, at maging ang taglay niya ay napapalayas mula sa kanya.

Verse 7

गुणैर्भूतानि युज्यंते तथैव च न युज्यते । सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥ ७ ॥

Ang mga nilalang ay nabibigkis ng mga guṇa, at gayundin ay napapalaya mula sa mga guṇa. Ngunit hindi ito ukol sa Nag-iisa; sapagkat sa Kanya ay walang pinagmumulan ng dalamhati.

Verse 8

मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति । दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते ॥ ८ ॥

Maging may namatay man o may nawala, ang taong patuloy na nagdadalamhati sa lumipas ay tanging dalamhati ang aanihin mula sa dalamhati, at mahuhulog sa malaking kapahamakan.

Verse 9

दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते । यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत् ॥ ९ ॥

Kapag dumating ang pagdurusa—sa katawan man o sa isip—kung sa kalagayang iyon ay wala nang tunay na magagawa upang malunasan, huwag na itong paulit-ulit na pagbulayan.

Verse 10

भैषज्यमेतद्दःखस्य यदेतन्नानुचिंतयेत् । चिंत्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते ॥ १० ॥

Ito ang gamot sa dalamhati: huwag itong paulit-ulit na pagbulayan. Sapagkat kapag pinaninirahan ng isip, hindi ito umaalis; sa halip, lalo pang lumalago.

Verse 11

प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात् ॥ ११ ॥

Sa pamamagitan ng malinaw na karunungan, lipulin ang dalamhati ng isip; at sa pamamagitan ng gamot, alisin ang karamdaman ng katawan. Pagkaunawa sa tunay na bisa ng bawat lunas sa sariling saklaw, huwag silang ipagkamali at gawing magkapantay sa pagkalito.

Verse 12

अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः । आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पंडितः क्वचित् ॥ १२ ॥

Hindi walang-hanggan ang buhay; gayundin ang anyo, kabataan, naipong yaman, kalusugan, at pakikisama sa mga minamahal. Sa pagkaalam nito, ang marunong ay hindi kailanman malilinlang ng alinman sa mga ito.

Verse 13

नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति । अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १३ ॥

Huwag magdalamhati kahit sa isang pagdurusang bunga ng kamangmangan. Kung nakikita ang paraan upang simulan ang lunas, kumilos upang salungatin ito—nang walang panaghoy.

Verse 14

सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः । जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १४ ॥

Sa buhay na may katawan, ang pagdurusa ay nagiging mas pamilyar at mas humihila kaysa kaligayahan—walang pag-aalinlangan dito. Kaya’t iahon ang minamahal na sarili mula sa sakit ng pagtanda at kamatayan.

Verse 15

भजंति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः । सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १५ ॥

Tunay ngang ang mga karamdaman ng katawan—pisikal at pangkaisipan—ay sumasalakay sa may katawan, gaya ng matutulis na palasong pinakawalan ng matitibay at malalakas na mamamana.

Verse 16

व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः । आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते ॥ १६ ॥

Sa taong dinapuan ng sakit—natatakot at naghahangad na mapanatili ang buhay—ang katawan ay isinasailalim sa mga lunas, pinipigil at dinidisiplina, upang mapuksa ang karamdaman.

Verse 17

स्रंसंति न निवर्तंते स्रोतांसि सरितामिव । आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः ॥ १७ ॥

Gaya ng agos ng ilog na dumadaloy at hindi na bumabalik, ang gabi at araw ay paulit-ulit na lumilipas, tinatangay ang haba ng buhay ng mga mortal.

Verse 18

अपयंत्ययमत्यंतं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते ॥ १८ ॥

Ang panahon ay walang tigil na lumilipas sa maliwanag at madilim na kalahati ng buwan; pinatatanda nito ang isinilang na mortal, at hindi humihinto kahit isang kisapmata.

Verse 19

सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् । आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १९ ॥

Kahit ang hindi tumatanda ay nagpapahina sa hininga-buhay ng mga nilulunod ng ligaya at dalamhati; at ang araw, tunay nga, ay paulit-ulit na lumulubog at muling sumisikat.

Verse 20

अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशंकितान् । इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः ॥ २० ॥

Dumaraan ang mga gabi, taglay ang mga karanasang di pa nakita at mga kalagayang di inaasahan ng isip; waring inihahatid sa tao ang mga bungang itinuturing nilang kanais-nais at di kanais-nais.

Verse 21

यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तदाप्नुयात् । यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ २१ ॥

Kung ang bunga ng gawa ng tao ay hindi nakaasa sa iba pa, kung gayon anumang pagnanais ang naisin niya ayon sa loob, iyon mismo ang kanyang makakamtan sa mga ninanais na bagay.

Verse 22

संयताश्चैव तक्षाश्च मतिमंतश्च मानवाः । दृश्यंते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः ॥ २२ ॥

Kahit ang mga mapagpigil sa sarili, ang mga bihasang manggagawa, at ang mga taong matalino ay nakikitang nagiging walang bunga sa buhay, sapagkat napalayo sila sa sariling wastong tungkulin at gawain.

Verse 23

अपरे निष्फलाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः । आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ २३ ॥

May iba naman na nakikitang walang bunga ang buhay: salat sa kabutihan, pinakababa sa mga tao; nabibitag sa pag-asa at yaman, at itinutulak ng sari-saring pagnanasa.

Verse 24

भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः । वंचनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते ॥ २४ ॥

May isa pang tao na laging nakahandang manakit ng mga nilalang at mandaya ng kapwa sa daigdig; gayunman, maaari siyang magmukhang nabubuhay sa gitna ng mga kaluguran.

Verse 25

अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्टति । कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति ॥ २५ ॥

Kahit ang taong nakaupo nang walang pagsisikap, kung minsan ay nilalapitan ng Śrī Lakṣmī (kapalaran); ngunit may iba na gumagawa ng maraming karma at hindi pa rin nakakamit ang dapat makamit.

Verse 26

अपराधान्समाच्ष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः । शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ २६ ॥

Sa likas na ugali, ang tao’y madaling magkasala; at ang binhi ng paglikha na nabuo sa isang dako ay muling napupunta sa ibang dako (sinapupunan)—kaya nagpapatuloy ang ikot ng kapanganakan.

Verse 27

तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः । आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते ॥ २७ ॥

Sa taong nakakapit sa yoni na iyon, sumisibol ang pag-anyo bilang sanggol sa sinapupunan. Ngunit sa nakamtan ang paglayo sa pagkakapit, ang pagkapawi ay inihahambing sa pamumulaklak ng punong mangga.

Verse 28

केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् । सिद्धौ प्रयतमानानां नैवांडमुपजायते ॥ २८ ॥

May ilan na nagnanais ng anak na lalaki at ng tuloy-tuloy na lahi; kahit magsikap sa mga itinakdang paraan, wala pa ring paglilihi na nagaganap.

Verse 29

गर्भादुद्विजमानानां क्रुद्धादशीविषादिव । आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः ॥ २९ ॥

Mula sa mga taong nanginginig sa takot kahit sa sinapupunan—na parang sa nagngangalit na makamandag na ahas—isinisilang ang anak na mapalad at mahaba ang buhay; paano nga magiging preta (ligaw na kaluluwa) ang ama?

Verse 30

देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः । दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः ॥ ३० ॥

Kahit sumamba pa sa mga diyos at magsagawa ng matitinding tapasya—kung ang maramot ay gumagawa nito para lamang sa hangaring magkaanak na lalaki—pagkaraang dalhin sa sinapupunan sa loob ng sampung buwan, isisilang ang batang nagiging “alikabok at dungis ng angkan.”

Verse 31

अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् । विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः ॥ ३१ ॥

May iba namang nakakamit ang yaman, butil ng ani, at mga kaligayahang naipon ng mga ninuno; at sa pagkatamo ng mismong mga pagpapalang iyon, sila’y isinisilang na malinis at walang dungis.

Verse 32

अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे । उपद्रवइवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते ॥ ३२ ॥

Kapag ang dalawa ay kapwa pumapayag at nagkakaisa sa pagsiping, isang di-nakikitang puwersa—na wari’y pag-uga na nagtutulak—ang nagpapapasok sa binhi at nagpapakapit sa sinapupunan.

Verse 33

स्निग्धत्वादिंद्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् । परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः ॥ ३३ ॥

Dahil sa pagkakapit sa mga bagay ng pandama at sa pagkalito ng isip, itinuturing ng tao na di-kanais-nais ang kamatayan; ngunit ang nagwawaksi kapwa pighati at ligaya ay lumalampas sa dalawa.

Verse 34

अत्येति ब्रह्म सोऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् । दुःखमर्था हि त्यज्यंते पालने च न ते सुखाः ॥ ३४ ॥

Nilalampasan niya maging ang Brahman at tinatamasa ang sukdulan, walang-hanggang kaligayahan. Sapagkat ang mga layuning makamundo (artha) ay iniiwan dahil nagdudulot ng pagdurusa; kahit sa pag-iingat sa mga iyon ay wala ring tunay na ligaya.

Verse 35

श्रुत्वैव नाधिगमनं नाशमेषां न चिंतयेत् । अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः ॥ ३५ ॥

Sa pagkarinig lamang ng aral, huwag ipalagay na ito na ang tunay na pagsasakatuparan; ni huwag magmuni-muni sa pagkawala ng mga kalagayang makamundo. Ang mga tao, ayon sa kani-kaniyang paniwala at paghahangad, paulit-ulit na dumaraan sa pabagu-bagong antas ng yaman.

Verse 36

अतृप्ता यांति विध्वंसं सन्तोषं यांति पंडिताः । सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः ॥ ३६ ॥

Ang hindi marunong masiyahan ay napapahamak; ang pantas ay umaabot sa kasiyahan ng loob. Lahat ng naipon ay nauuwi sa pagkaubos, at lahat ng pag-angat ay nauuwi sa pagbagsak.

Verse 37

संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं हि जीवितम् । अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ॥ ३७ ॥

Ang bawat pagsasama ay nauuwi sa paghihiwalay, at ang buhay ay tunay na nagtatapos sa kamatayan. Walang hanggan ang pagnanasa; ngunit ang kasiyahan ng loob lamang ang sukdulang ligaya.

Verse 38

तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पंडिताः । निमेषमात्रमपि हि योऽधिगच्छन्न तिष्टति ॥ ३८ ॥

Kaya nga, ipinahahayag ng mga pantas sa daigdig na ito na ang kasiyahan ng loob lamang ang tunay na yaman; sapagkat anumang makamtan ay hindi nananatili kahit isang kisap-mata.

Verse 39

सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिंतयेत् । भूतेषु भावं संचिंत्य ये बुद्ध्या तमसः परम् ॥ ३९ ॥

Sa mga nilalang na may katawan—na ang katawan ay di-mananatili—ano ang “walang hanggan” na dapat pagbulay-bulayan nang palagi? Sa pagtanaw sa panloob na katotohanan sa lahat ng nilalang, ang mga pantas, sa pamamagitan ng talino, ay nakakakilala sa Yaong lampas sa dilim (tamas).

Verse 40

न शोचंति गताध्वानः पश्यंति परमां गतिम् । संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम् ॥ ४० ॥

Ang mga nakatapos na ng paglalakbay ay hindi nagdadalamhati; namamasdan nila ang kataas-taasang hantungan. Ngunit ang patuloy na nag-iipon ng iisa lamang—mga pagnanasa—ay nananatiling di-kailanman nasisiyahan.

Verse 41

व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति । अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे ॥ ४१ ॥

Gaya ng tigre na dumadagit sa hayop at iniuuwi, gayon din ang Kamatayan: sinasakmal ang tao at dinadala. Kaya nararapat na hanapin ang paraan ng paglaya mula sa pagdurusang ito.

Verse 42

अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् । शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गंधे च परमं तथा ॥ ४२ ॥

Nang walang pagdadalamhati, huwag magsimula ng mga gawaing bunga ng pagkabalisa. Manatiling may disiplina at malaya sa pagkalulong; at panatilihin ang pinakamataas na pagpipigil sa tunog, haplos, lasa, anyo, at amoy.

Verse 43

नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य वा । वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम् ॥ ४३ ॥

Sa mayaman man o mahirap, wari’y walang hihigit pa sa pag-enjoy lamang. Ngunit para sa mga umaasa sa iba, ang mabagsik at nakasasakit na pananalita ay nagbubunga ng pagdurusang mahirap pagalingin.

Verse 44

विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया । प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च ॥ ४४ ॥

Ang paghiwalay sa lahat ng pagkakapit ay hindi nakakamtan sa salita lamang ni sa pag-aaral lamang. Pagkatapos bawiin ang pamilyaridad at paglalambing, manatiling pantay ang loob sa pinupuri at sa iba pa.

Verse 45

विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पंडितः । अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः ॥ ४५ ॥

Mamuhay siya nang walang pagmamataas; ang gayong tao ay tunay na masaya at tunay na marunong—nakalubog sa Sarili (Atman), matatag sa loob, walang pag-asa sa iba, at walang pagnanasa sa mga bagay ng pandama.

Verse 46

आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् । सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ॥ ४६ ॥

Kapag ang tao’y dumaraan sa buhay na ang Sarili (Atman) lamang ang sandigan, siya’y nagiging masaya—lalo na kapag dumarating nang di-maiiwasan ang pagbaligtad ng ligaya at sakit.

Verse 47

नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् । स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ॥ ४७ ॥

Hindi ang talino lamang, ni ang mahigpit na disiplina, ang nakapagliligtas sa tao—ni ang lakas ng pagkalalaki. Kaya, mula sa sariling likas na pagkatao, magsagawa ng matatag na pagsisikap; ang nagsisikap ay hindi lulubog sa kapahamakan.

Verse 48

उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते । तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम् ॥ ४८ ॥

Gaya ng isang di-nais na kapahamakan, ang sanggol sa sinapupunan ay pumapasok sa bahay-bata; ngunit ang iisang Sariling may katawan ay laging siya rin, at ang mga katawang iyon ay mga dating katawan lamang na iniwan na.

Verse 49

प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् । निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम् ॥ ४९ ॥

Kapag napipigil ang hininga-buhay (prana) ng mga nilalang, ang katawan—na ginagalaw lamang ng laman at plema—ay patuloy na nagpupumiglas; at pagkaraan, sa pamamagitan ng ibang katawan (mga puwersang panlabas at ibang may-katawan), ang katawang ito’y nasusunog at nagigiba—kaya’t maging lakas o hina nito ay nakasalalay sa ibang katawan.

Verse 50

विनश्यति विनाशांते नावि नावमिवाचलाम् । संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिंदुमचेतनम् ॥ ५० ॥

Sa oras ng pagkalusaw, ito’y napaparam—gaya ng bangka sa dagat, kahit wari’y matatag. Gayundin, sa simpleng pagsasanib lamang, ang isang patak ng semilyang walang malay ay nailalagak sa sinapupunan.

Verse 51

केन यत्नेन जीवंतं गर्भं त्वमिह पश्यसि । अन्नपानानि जीर्यंते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ ५१ ॥

Sa anong pagsisikap mo nakikita rito ang isang buhay na sanggol sa sinapupunan—sa lugar na pinagtutunawan ng pagkain at inumin, at kung saan maging ang mga dapat kainin ay kinakain at nauubos?

Verse 52

तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति । गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ॥ ५२ ॥

Sa mismong tiyan ding iyon, hindi ba natutunaw ang sanggol sa sinapupunan na gaya ng pagkain? At sa loob ng sinapupunan, ang pagdaloy ng ihi at dumi ay sumusunod sa sariling likas na batas, ayon sa itinakdang kaayusan.

Verse 53

धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यतेऽवशः । प्रभवंत्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे ॥ ५३ ॥

Maging sa pagpigil o sa paglabas, ang walang magawang nilalang ay walang kapangyarihang kumilos nang iba. May mga sanggol na nabubuo sa sinapupunan, at ang iba nama’y isinisilang—lahat ayon sa gayong pag-uudyok na di maiiwasan.

Verse 54

आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते । एतस्माद्योनिसंबंधाद्यो जीवन्परिमुच्यते ॥ ५४ ॥

Sa pamamagitan ng mga Āgama na may kapangyarihang patotoo, nagiging posible para sa mga dakila ang ganap na pagwasak ng pagkaalipin. At sinumang, habang nabubuhay pa, ay lubos na napapalaya mula sa ugnayan sa kapanganakan (yoni-saṃbandha), siya’y tunay na pinalalaya.

Verse 55

पूजां न लभते कांचित्पुनर्द्धंद्वेषु मज्जति । गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम् ॥ ५५ ॥

Wala siyang natatamong anumang pagpupugay o paggalang, at muli siyang lumulubog sa mga salungatan (ligaya–dusa, pakinabang–pagkalugi). Ganyan ang kalagayan ng nilalang na may katawan sa ikapitong antas, mula sa sandaling isilang kasama ang katawang mula sa sinapupunan.

Verse 56

प्राप्नुवंति ततः पंच न भवंति शतायुषः । नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ॥ ५६ ॥

Mula sa kakulangan ng espirituwal na pagsisikap na iyon, limang taon lamang ang natatamo; hindi sila nagiging mahaba ang buhay hanggang sandaang taon. Kung walang taimtim na pagbangon at disiplinadong pagpupunyagi sa tao, hindi lilitaw ang mga bunga ng yoga—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 57

व्याधिभिश्च विवध्यंते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव । व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलंधनम् ॥ ५७ ॥

Sila’y pinahihirapan ng mga karamdaman, gaya ng maliliit na hayop na sinasalakay ng tigre. Habang nilalamon ng sakit, iniiwan nila ang saganang kayamanan.

Verse 58

वेदना नापकर्षंति यतमानास्चिकित्सकाः ॥ ५८ ॥

Kahit magsikap ang mga manggagamot, hindi nila maalis ang kirot at pagdurusa.

Verse 59

ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधाः । व्याधिभिः परिकृष्यंते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः ॥ ५९ ॥

Maging ang sari-saring manggagamot—dalubhasa at kinikilalang wasto ang kanilang mga gamot—ay hinihila ring pababa ng karamdaman, gaya ng usa na hinahabol ng tigre.

Verse 60

ते पिबंति कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च । दृश्यंते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः ॥ ६० ॥

Umiinom sila ng mga pinakulong gamot at iba’t ibang uri ng ghee; gayunman, nakikitang sila’y gumuho sa katandaan—gaya ng pinakamahuhusay na elepante na napabagsak ng kapwa elepante.

Verse 61

कैर्वा भुवि चिकित्स्येंत रोगार्त्ता मृगपक्षिणः । श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवंति ते ॥ ६१ ॥

Sino sa lupa ang gagamot sa mga usa at ibong dinapuan ng karamdaman? At ang mababangis na hayop at mga dukha—karamihan sa kanila’y nananatiling walang tumutulong at patuloy sa pagdurusa.

Verse 62

घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजस । आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा ॥ ६२ ॥

Kahit ang mga haring kakila-kilabot, mahirap daigin at nagliliyab sa kapangyarihan—sinusugod pa rin sila ng sakit at inaagaw, gaya ng magkakatay na dumadakip sa mga hayop.

Verse 63

इति लोकमनाक्रंदं मोहशोकपरिप्लुतम् । स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ६३ ॥

Kaya nga, ang daigdig—ni hindi man makapanaghoy, nilulunod ng pagkalito at dalamhati—ay mabilis na tinatangay ng isang napakalakas at napakalaking agos.

Verse 64

न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा । स्वभावा ह्यतिवर्तंते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु ॥ ६४ ॥

Hindi sa yaman, hindi sa paghahari, ni sa matinding pag-aayuno at pagpapakasakit napapanaig ang likas na hilig; tanging yaong tunay na nakalaya sa pagkakakilanlan sa katawan ang lumalampas sa sariling kalikasan.

Verse 65

उपर्यपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति । यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ६५ ॥

Nais ng bawat isa na maging pinakadakila sa mga tao; at bawat isa’y nagsisikap ayon sa sariling kakayahan—ngunit hindi laging nagaganap ang mga bagay ayon sa gayong nais.

Verse 66

न म्रियेरन्नजीर्येरन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः । नाप्रियं प्रतिपद्येरन्नुत्थानस्य फलं प्रति ॥ ६६ ॥

Kung ang lahat ng nilalang ay may matatag na pagsisikap, walang mamamatay o tatanda; lahat ay magiging tagatupad ng bawat hangarin, at walang makakatagpo ng anumang di-kanais-nais bilang bunga ng gayong pagpupunyagi.

Verse 67

ऐश्वर्यमदमत्ताश्च मानान्मयमदेन च । अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रांताः पर्युपासते ॥ ६७ ॥

Ang mga nalalasing sa kapangyarihan at kayamanan, at gayundin sa pagmamataas at kapalaluan—hindi nagsisisi, mapanlinlang, malupit, at mapang-api—ay laging nagmamatyag at nag-aabang sa mga matuwid.

Verse 68

शोकाः प्रतिनिवर्तंते केषांचिदसमीक्षताम् । स्वं स्वं च पुनरन्येषां न कंचिदतिगच्छति ॥ ६८ ॥

Ang mga dalamhati ay bumabalik at sumasapit sa mga hindi nagmumuni nang may pag-unawa; tunay nga, bawat isa’y nagdadala lamang ng sariling bahagi—walang sinumang tunay na lumalampas o umaangkin sa bahagi ng iba.

Verse 69

महञ्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु । वहंति शिबिकामन्ये यांत्यन्ये शिबिकारुहः ॥ ६९ ॥

Sa mga ugnayan ng karma, makikita ang malaking di-pagkakapantay ng bunga: may nagbubuhat ng palankin, at may naglalakbay na nakasakay sa palankin.

Verse 70

सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः । मनुजाश्च गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियाः ॥ ७० ॥

Para sa lahat ng naghahangad ng kasaganaan, may iba namang may mga karwahe, mga lungsod na marangya, at maging mga lawa ng aliw; at mayroon ding mga lalaking nawala ang kanilang kapalaran, at daan-daang babae na sari-sari ang anyo.

Verse 71

द्वंद्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः । इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि ॥ ७१ ॥

Sa gitna ng mga nilalang na nalulugod sa laro ng magkasalungat—ligaya at dusa, tubo at lugi—ang tao’y nagpapatuloy, bawat isa’y nag-iisa. Masdan ang mas mataas na katotohanang hiwalay sa lahat ng iyon; sa gayon, hindi ka mahuhulog sa pagkalito.

Verse 72

धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् । सर्वं त्यक्त्वा स्वरूपस्थः सुखी भव निरामयः ॥ ७२ ॥

Talikdan maging ang dharmang pangkaraniwan; talikdan ang dharma bilang pagkakakilanlan at pagkakapit. Isuko ang isip na umiindayog sa pagitan ng totoo at di-totoo. Sa pagtalikod sa lahat, manahan sa sariling likas na anyo—maging masaya, walang karamdaman at pighati.

Verse 73

एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम । येन देवाः परित्यज्य भर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ ७३ ॥

O pinakadakila sa mga rishi, inihayag ko sa iyo ang kataas-taasang lihim na ito—sa pamamagitan nito, ang mga deva, matapos talikdan ang daigdig ng pagkaalipin, ay nakarating sa langit.

Verse 74

सनंदन उवाच । इत्युक्त्वा व्यासतनयं समापृच्छ्य महामुनिः । सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम् ॥ ७४ ॥

Sinabi ni Sanandana: Pagkasabi nito, ang dakilang muni na si Sanatkumāra ay nagpaalam sa anak ni Vyāsa; at matapos siyang parangalan at sambahin nang may paggalang, siya’y umalis nang marapat.

Verse 75

शुकोऽपि योगिनां श्रेष्टः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितम् । ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ ॥ ७५ ॥

Si Śuka rin—pinakamataas sa mga yogin—nang maunawaan nang wasto ang itinatag na katotohanan, ay masidhing nagtungo sa kanyang ama upang hanapin ang Kataas-taasang Tahanan ni Brahman.

Verse 76

ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः । शुकः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम् ॥ ७६ ॥

Pagkaraan, nang makatagpo ang kanyang ama at magpatirapa sa pagyukod, ang dakilang muni na si Śuka—matapos umikot sa kanya bilang paggalang—ay umalis patungong Bundok Kailāsa.

Verse 77

व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः । क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति च क्रोश दुर्मनाः ॥ ७७ ॥

Si Vyāsa, pinahirapan ng pagkalayo sa kanya at nababalot ng pagmamahal sa anak, ay sumigaw nang may dalamhati: “Anak, manatili ka kahit isang saglit lamang!”

Verse 78

निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः । मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम् ॥ ७८ ॥

Sa pagiging tulad ni Śuka—malaya sa pag-asa sa iba, walang pagkakapit, at naputol sa lahat ng tanikala—tinipon niya ang tanging layon na mokṣa, at tunay na narating ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 79

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे एकषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६१ ॥

Sa gayon nagwawakas ang ika-animnapu’t isang (61) kabanata sa Unang Bahagi ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, sa Dakilang Salaysay (Bṛhad-upākhyāna), sa Ikalawang Pada.