Anūcāna (True Learning), the Vedāṅgas, and Śikṣā: Svara, Sāmavedic Chant, and Gandharva Theory

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा सनंदनस्येत्थं वचनं नारदो मुनिः । असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनंदनम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ni Narada na muni ang mga salitang sinabi ni Sanandana sa ganitong paraan, waring hindi pa lubos na nasiyahan, kaya kinausap niya ang kapatid niyang si Sanandana.

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं भवतो मया । तथापि नात्मा प्रीयेत श्रृण्वन्हरिकथां मुहुः ॥ २ ॥

Sinabi ni Narada: “Kagalang-galang, naipaliwanag mo na ang lahat ng aking itinanong. Ngunit ang aking puso’y hindi pa rin ganap na nasisiyahan, kahit paulit-ulit kong pinakikinggan ang Harikathā, ang mga banal na salaysay tungkol kay Hari.”

Verse 3

श्रूयते व्यासपुत्रस्तु शुकः परमधर्मवित् । सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णोऽवांतरं बहिः ॥ ३ ॥

Narinig na si Śuka, ang anak ni Vyāsa—na nakakaalam ng pinakamataas na dharma—ay nagtamo ng napakalaking kaganapan, nananatiling hiwalay, sa loob at sa labas.

Verse 4

ब्रह्मन्पुंसस्तु विज्ञानं महतां सेवनं विना । न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः ॥ ४ ॥

O Brahman, ang tunay na pag-unawa sa isang tao ay hindi umuusbong nang hindi naglilingkod sa mga dakila. Paano, kung gayon, nakamit ng batang si Śuka—anak ni Vyāsa—ang gayong kaalaman?

Verse 5

तस्य जन्मरहस्यं मे कमचाप्यस्य श्रृण्वते । समाख्याहि महाभाग मोक्षशास्त्रार्थविद्भवान् ॥ ५ ॥

Sabihin mo sa akin ang lihim ng kanyang kapanganakan, at pati na rin ang dahilan nito, habang ako ay nakikinig. O dakila at mapalad—yamang alam mo ang tunay na kahulugan ng Mokṣa-śāstras—mangyaring ipaliwanag ito nang lubusan.

Verse 6

सनंदन उवाच । श्रृणु विप्रप्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं समासतः । यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने ॥ ६ ॥

Sinabi ni Sanandana: Makinig ka, O brāhmaṇa; isasalaysay ko nang maikli ang pinagmulan ni Śuka. Sa pagdinig nito, O pantas, ang isang tao ay nagiging maalam sa tunay na prinsipyo ng Brahman.

Verse 7

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बंधुभिः । ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ ७ ॥

Ang kadakilaan ay hindi nakakamit sa pamamagitan ng mga taon, ni ng uban, ni ng kayamanan, ni ng mga kamag-anak. Itinatag ng mga pantas ang pamantayan ng dharma: kung sino ang tunay na maalam ay siyang dakila sa atin.

Verse 8

नारद उवाच । अनूचानः कथंब्रह्मन्पुमान्भवति मानद । तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ८ ॥

Sinabi ni Nārada: “O Brahmana, tagapagkaloob ng dangal, paano nagiging tunay na marunong ang isang tao (anūcāna)? Ipaunawa mo sa akin ang disiplina at pagsasanay na iyon; sabik at mausisa akong makinig.”

Verse 9

सनंदन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि ह्यनूचानस्य लक्षणम् । यज्ज्ञात्वा सांगवेदानामभिज्ञो जायते नरः ॥ ९ ॥

Sinabi ni Sanandana: “Makinig ka, O Nārada; ipaliliwanag ko ang mga katangian ng isang tunay na anūcāna. Sa pagkaalam nito, ang tao’y nagiging tunay na nakakabatid ng mga Veda kasama ang mga Vedāṅga.”

Verse 10

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा । छंदःशास्त्रं षडेतानि वेदांगानि विदुर्बुधाः ॥ १० ॥

Śikṣā (pagbigkas), Kalpa (pamamaraang ritwal), Vyākaraṇa (balarila), Nirukta (pagpapaliwanag ng mga salitang Veda), Jyotiṣa (astronomiya/astrologo), at Chandas (agham ng sukat ng taludtod) — ang anim na ito’y kinikilala ng mga pantas bilang Vedāṅga, mga pantulong na sangkap ng Veda.

Verse 11

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे ॥ ११ ॥

Ang Ṛgveda, saka ang Yajurveda, ang Sāmaveda, at ang Atharvaveda—ang apat na Veda na ito ang ipinahayag upang ilahad ang Dharma.

Verse 12

सांगान्वेदान्गुरोर्यस्तु समधीते द्विजोत्तमः । सोऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रंथकोटिभिः ॥ १२ ॥

Ang pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, na masikap na nag-aaral ng mga Veda kasama ang mga Vedāṅga mula sa guro—siya lamang ang nagiging tunay na anūcāna; hindi ito nakakamit sa ibang paraan, kahit pa sa pagbasa ng napakaraming aklat.

Verse 13

नारद उवाच । अंगानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् । त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद ॥ १३ ॥

Wika ni Narada: “Ipaliwanag mo sa akin nang masinsin ang mga katangiang nagpapakilala sa mga Vedāṅga (mga sangkap na pantulong ng Veda), at gayundin ang mga Veda mismo. Tunay na ikaw ang dakilang nakaaalam sa amin tungkol sa mga ‘sangkap ng Veda’ na ito, O tagapagkaloob ng dangal.”

Verse 14

सनंदन उवाच । प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज । संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम् ॥ १४ ॥

Sumagot si Sanandana: “O dvija, ikaw na dalawang-ulit na isinilang, ipinataw mo sa akin ang di-matatawarang bigat ng mga tanong. Kaya’t isasalaysay ko nang maikli ang tiyak na diwa ng mga bagay na ito.”

Verse 15

स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः । वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ १५ ॥

Sa Śikṣā, ang agham ng pagbigkas sa Veda, ang ‘svara’—ang himig o diin ng tono—ay ipinahayag ng mga muni at mga dvija na siyang pinakamahalaga. Kaya makinig ka: ipaliliwanag ko sa iyo ang itinuturo ng mga nakaaalam ng Veda tungkol sa mga Veda.

Verse 16

आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् । कृतांते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः ॥ १६ ॥

Sa bahaging pangwakas (ng ritwal o pagbigkas), dapat gamitin nang higit sa lahat ang mga tuntunin ng agham ng tono: ang pag-awit na gaya ng Ṛk (ārcika), ang pagbigkas na gaya ng gāthā (gāthika), ang pag-awit na gaya ng Sāman (sāmika), at ang wastong paglipat ng mga nota (svarāntara).

Verse 17

एकांतरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यंतरः स्वरः । सामसु त्र्यंतरं विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम् ॥ १७ ॥

Sa mga taludtod na Ṛk (apsu), ang pagitan ng tono ay isang hakbang; sa mga gāthā ay dalawang hakbang; at sa mga awit na Sāman ay dapat malaman na tatlong hakbang—ito ang sukat ng pagkakaiba ayon sa svara, ang taas-baba ng himig.

Verse 18

ऋक्सामयजुरंगानि ये यज्ञेषु प्रयुंजते । अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः ॥ १८ ॥

Yaong gumagamit ng mga sangkap ng Ṛg, Sāma, at Yajur Veda sa mga handog na yajña—dahil kulang sa kaalaman sa Śikṣā (agham ng wastong pagbigkas at tunog)—ay nauuwi sa sirang intonasyon at maling pag-awit ng pagbigkas.

Verse 19

मंत्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात् ॥ १९ ॥

Ang mantra, kapag kulang sa svara (tamang diin/tono) o sa varṇa (mga titik/pantig), o kaya’y maling ginamit, ay hindi naghahayag ng nilalayong kahulugan. Ang gayong pananalita’y nagiging “vajra ng wika” at sumasakit sa yajamāna, gaya ng salitang “indra-śatru” na nagdulot ng kapahamakan dahil sa maling intonasyon.

Verse 20

उरः कंठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्मये । सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम् ॥ २० ॥

Sa disiplina ng banal na pananalita, may tatlong pook ng pagbigkas: dibdib, lalamunan, at ulo. Ang mga ito’y ipinahahayag na tatlong savana; at ang Sāman man ay sinasabing nasa kalahating pagitan sa gitna ng mga iyon.

Verse 21

उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कंठस्तथा शिरः । न च शक्तोऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः ॥ २१ ॥

Ang dibdib ay may pitong bukana; gayundin ang lalamunan, gayundin ang ulo. Ngunit hindi mo pa kayang ipahayag nang malinaw ang wastong paraan ng pagbigkas at pagpapaliwanag ng banal na aral.

Verse 22

कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च । ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः ॥ २२ ॥

Sa mga sangay ng Kaṭha, Kālāpa, at Vṛtta, at sa mga paaralang Taittirīya at Āhvaraka—gayundin sa Ṛgveda at Sāmaveda—dapat bigkasin ang “unang svara,” ang pangunahing tono.

Verse 23

ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते । उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः ॥ २३ ॥

Ang Ṛgveda ay binibigkas sa paggamit ng ikalawa at ikatlong tono. Kapag pinagsanib ang mataas at gitnang himig, lumilitaw ang ‘pārthiva’—ang makalupang tunog.

Verse 24

तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वंत्याह्वरकान् स्वरान् । द्वितीयाद्यास्तु मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान् ॥ २४ ॥

Ang ikatlong pangkat, na nagsisimula sa Prathama-kruṣṭā, ay gumagamit ng mga tonong āhvaraka. Samantala, ang ikalawang hanay—na nagtatapos sa Madrā—kasama ng mga Taittirīya, ay gumagamit ng apat na diin ng tono sa pagbigkas.

Verse 25

प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयोऽथ चतुर्थकः । मंद्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वंति सामगाः ॥ २५ ॥

“Ang una, ikalawa, ikatlo, at saka ikaapat—gayundin ang mga tonong mandra at kruṣṭa—O panginoon ng mga pantas: ito ang mga paghahating tono na ginagamit ng mga mang-aawit ng Sāma (Sāmaveda).”

Verse 26

द्वितीयप्रथमावेतौ नांडिभाल्लविनौ स्वरौ । तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम् ॥ २६ ॥

Ang dalawang diing ito ay kilala bilang “dvitīya” at “prathamā” sa mga tradisyong Nāṇḍibhālla at Lavina. Gayundin, sa mga Vājasaneyin, ang dalawang diing ito ay kinikilala ayon sa “Śātapatha” (turo ng Śatapatha).

Verse 27

एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः । इत्येतच्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम् ॥ २७ ॥

Ang mga ito ang mga diin ng tinig na Vaidika na itinuro nang tiyak bilang karaniwan sa lahat ng Veda. Kaya, dito nagwawakas ang buong salaysay tungkol sa mga pangkalahatang diin ng Veda.

Verse 28

सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा । अल्पग्रंथं प्रभूतार्थं सामवेदांगमुत्तमम् ॥ २८ ॥

Ngayon, ayon sa Sāmaveda, ipaliliwanag ko nang ayon sa katotohanan ang paggalaw at landas ng mga tono (svara)—isang dakilang sangkap na pantulong ng Sāmaveda, maikli man ang teksto ngunit sagana sa kahulugan.

Verse 29

तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् । पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम् ॥ २९ ॥

Kaya nga, naipaliwanag na sa iyo ang mga katangiang naglalarawan ng tāna, rāga, svara, grāma, at mūrcchanā—mga aral na banal, nakalilinis, at nagdudulot ng kabutihang-loob (puṇya).

Verse 30

शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् । सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः ॥ ३० ॥

Ipinahahayag nila na ang Śikṣā (agham ng pagbigkas at tunog) para sa mga “dalawang ulit na isinilang” ay ang kaalamang naglalarawan sa mga tradisyong Ṛg, Yajus, at Sāman. Nakabatay ito sa pitong svara; ang mga grāma ay pito, at ang mga mūrcchanā ay dalawampu’t isa.

Verse 31

ताना एकोनपंचाशदित्येतस्स्वरमंडलम् । षड्जश्च ऋषभश्चैव गांधारो मध्यमस्तथा ॥ ३१ ॥

Ang mga tāna ay sinasabing apatnapu’t siyam; ito ang ganap na kalipunan ng mga svara. At kabilang dito ang ṣaḍja, ṛṣabha, gāndhāra, at gayundin ang madhyama.

Verse 32

पंचमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः । षड्जमध्यमगांधारास्त्रयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥

Gayundin, ang ikalimang nota ay dhaivata, at ang niṣāda ang ikapitong nota. Ang tatlong grāma ay ipinahahayag na: Ṣaḍja, Madhyama, at Gāndhāra.

Verse 33

भूर्ल्लोकाज्जायते षड्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः । स्वर्गाभ्राच्चैव गांधारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि ॥ ३३ ॥

Mula sa Bhūrloka sumisibol ang tunog na Ṣaḍja; mula sa Bhuvarloka ang Madhyama; at mula sa langit na Svarga ang Gāndhāra. Tunay, ito ang tatlong pangunahing pinagmulan ng grāma sa musika.

Verse 34

स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः । विंशतिर्मध्यमग्रामे षड्जग्रामे चतुर्दश ॥ ३४ ॥

Lalo na, ang mga natatanging pag-aayos ng mga tunog ay inaalala bilang “grāma-rāga.” Sa Madhyama-grāma ay may dalawampu, at sa Ṣaḍja-grāma ay may labing-apat.

Verse 35

तानान्पंचदशेच्छंति गांधारे सामगायिनाम् । नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा ॥ ३५ ॥

Sa lupain ng Gandhāra, sinasabing kinikilala ng mga umaawit ng Sāma ang labinlimang pangalan/anyo. Ang mga ilog ay: Viśālā, Sumukhī, Citrā, Citravatī, at Mukhā.

Verse 36

बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः । आप्यायिनी विश्वभृता चंद्रा हेमा कपर्दिनी ॥ ३६ ॥

Dapat ding maunawaan na ito ang pitong banal na mūrchanā (pag-usad ng himig) ng mga deva: Balā, Āpyāyinī, Viśvabhṛtā, Candrā, Hemā, at Kapardinī—na magkakasama’y bumubuo sa sagradong pito.

Verse 37

मैत्री च बार्हती चैव पितॄणां सप्त मूर्छनाः । षड्जे तूत्तरमंद्रा स्यादृषभे चाभिरूहता ॥ ३७ ॥

Ang “Maitrī” at “Bārhatī”—ang mga ito’y kabilang sa pitong mūrchanā na iniuugnay sa mga Pitṛ, ang mga ninunong banal. Sa tunog na Ṣaḍja, sinasabing nasa mas mataas na mandra (mababang rehistro); at sa Ṛṣabha, ito’y umaakyat paitaas.

Verse 38

अश्वक्रांता तु गांधारे तृतीया मूर्च्छना स्मृता । मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पंचमे स्वरे ॥ ३८ ॥

Ang ikatlong mūrcchanā (paraan ng himig) ay inaalala bilang Aśvakrāntā, na nakabatay sa tunog na Gāndhāra. Sa Madhyama ito’y tunay na tinatawag na Sauvīrā, at sa ikalimang tunog ito’y tinatawag na Hṛṣikā.

Verse 39

धैवते चापि विज्ञेया मूर्छना तूत्तरा मता । निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः ॥ ३९ ॥

Sa tunog na Dhaivata, dapat maunawaan ang mūrcchanā na tinatawag na Uttarā; at sa tunog na Niṣāda, alamin ang mūrcchanā na tinatawag na Rajanī. Kaya’t may pitong mūrcchanā na itinuro ng mga Ṛṣi.

Verse 40

उपजीवंति गंधर्वा देवानां सप्त मूर्छनाः । पितॄणां मूर्च्छनाः सप्त तथा यक्षा न संशयः ॥ ४० ॥

Nabubuhay ang mga Gandharva sa pitong mūrcchanā ng mga Deva. Gayundin, ang pitong mūrcchanā ng mga Pitṛ ay siyang sumusuporta sa kanilang pamana, at gayon din ang mga Yakṣa—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 41

ऋषीणां मूर्छनाः सप्त यास्त्विमा लौकिकाः स्मृताः । षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः ॥ ४१ ॥

Ang pitong mūrcchanā ng mga Ṛṣi—ang mga ito ang inaalala bilang ginagamit sa karaniwang gawi sa daigdig. Sa mga tunog, ang Ṣaḍja ay tunay na nagpapaligaya sa mga Deva, at ang Ṛṣabha naman ay nagpapaligaya sa mga Ṛṣi.

Verse 42

पितॄन् प्रीणाति गांधारो गंधर्वान्मध्यमः स्वरः ॥ देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पंचमः ॥ ४२ ॥

Ang tunog na Gāndhāra ay nagpapaligaya sa mga Pitṛ (mga ninuno); ang tunog na Madhyama ay nagpapaligaya sa mga Gandharva. At ang tunog na Pañcama ay nakalulugod sa mga Deva, sa mga Pitṛ, at sa mga Ṛṣi rin.

Verse 43

यक्षान्निषादः प्रीणाति भूतग्रामं च धैवतः । गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा ॥ ४३ ॥

Ang himig na Niṣāda ay nagpapaligaya sa mga Yakṣa, at ang Dhaivata ay nagbibigay-kasiyahan sa kapulungan ng mga nilalang (bhūta). Ngayon ay ilalarawan ang pag-awit na may sampung uri ng gawang-katangian—gaya ng sumusunod.

Verse 44

रक्तं पूर्णमलंकृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छंदः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलंकृतं नामोरसि शिरसि कंठयुक्तमित्यलंकृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशंकं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिंगं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यंतरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १ ॥

Ang mga katangian ng wastong pag-awit/pagbigkas ay sampu: “raktā, pūrṇā, alaṅkṛtā, prasannā, vyaktā, vikruṣṭā, ślakṣṇā, samā, sukumārā, madhurā.” Dito, ang “raktā” ay ang pagsasanib sa iisang himig ng mga tunog ng plauta (veṇu) at vīṇā. Ang “pūrṇā” ay yaong pumupuno nang ganap sa mga nota at śruti (maliliit na pagitan ng tono) upang maging buo ang mga paa ng sukat at mga pantig ng chandas. Ang “alaṅkṛtā” ay tinig na sinusuportahan mula sa dibdib, ulo, at lalamunan—maayos ang paglalagay ng boses. Ang “prasannā” ay malinaw at payapa, walang pagkautal at pag-aalinlangan. Ang “vyaktā” ay yaong tama ang paglalatag ng salita at kahulugan, kasama ang wastong balarila: ugat (dhātu) at pagbabago, dagdag (āgama), hulaping taddhita, tambalang samāsa, di-nagbabagong nipāta, panlaping upasarga, diin, kasarian, at ang tamang paggamit ng vṛtti, vārttika, at mga kahulugang hatid ng mga hulaping kaso (vibhakti) at pahayag. Ang “vikruṣṭā” ay binibigkas nang mataas ang tinig at malinaw ang mga pantig. Ang “ślakṣṇā” ay mabilis at di-nag-aatubili, mahusay ang paghawak sa mataas-mababa-mahabang tono, makinis ang paglipat, may tāla at iba pang pantulong na paraan. Ang “samā” ay pantay ang pagdurugtong ng mga pagitan sa pagkuha at pagbitaw ng tinig. Ang “sukumārā” ay banayad, may malalambot na salita, pantig at nota, at wastong paggamit ng mga puwang ng resonansiya gaya ng kuha at garaṇa. Ang “madhurā” ay likás na marikit at hitik sa kaaya-ayang pantig at ganda. Sa gayong sampung katangian nagiging ganap ang pag-awit.

Verse 45

भवन्ति चात्र श्लोकाः । शंकितं भीषणं भीतमुद्धुष्टमनुनासिकम् । काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम् ॥ ४४ ॥

At dito ay may mga taludtod: Ang pananalita/pagbigkas na may pag-aalinlangan at pag-uurong-sulong; nakapanghihilakbot at puno ng takot; labis na pinipilit at magaspang; may tunog-ilong; tila tinig ng uwak; mula sa ulo (hindi sa wastong lugar); at walang tamang mga punto ng pagbigkas—lahat ng ito’y itinuturing na kamalian.

Verse 46

विस्तरं विरसं चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् । व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश ॥ ४५ ॥

“Labis na pinahahaba, walang lasang ganda, watak-watak at putol-putol, tinatamaan nang di-pantay, magulo, at kulang sa tāla (sukat ng ritmo)”—ito ang ilan sa labing-apat na kamalian ng pag-awit (gīti-doṣa).

Verse 47

आचार्याः सममिच्छंति पदच्छेदं तु पंडिताः । स्त्रियो मधुरमिच्छंति विक्रुष्टमितरे जनाः ॥ ४६ ॥

Nais ng mga ācārya ang pantay at sukat na pagbigkas; nais ng mga pantas (paṇḍita) ang malinaw na paghahati ng mga salita; nais ng mga babae ang tamis ng tinig; samantalang ang iba pang tao’y mas gusto ang malakas at mariing pagbigkas.

Verse 48

पद्मपत्रप्रभः षङ्ज ऋषभः शुकपिंजरः । कनकाभस्तु गांधारो मध्यमः कुंदसन्निभः ॥ ४७ ॥

Ang svarang Ṣaḍja ay kumikislap na gaya ng talulot ng lotus; ang Ṛṣabha ay kayumangging dilaw na tulad ng loro; ang Gāndhāra ay tila ginto; at ang Madhyama ay puti na gaya ng banal na bulaklak na kunda.

Verse 49

पंचमस्तु भवेत्कृष्णः पीतकं धैवतं विदुः । निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः ॥ ४८ ॥

Sinasabi na ang Pañcama ay itim; ang Dhaivata ay kilalang dilaw; at ang Niṣāda ay taglay ang lahat ng kulay. Ganito inilarawan ang mga katangiang-kulay ng mga svara.

Verse 50

पंचमो मध्यमः षङ्ज इत्येते ब्राह्मणाः स्मृताः । ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ ॥ ४९ ॥

Ang Pañcama, Madhyama, at Ṣaḍja ay ayon sa alaala ng tradisyon na nauukol sa mga Brāhmaṇa; at ang Ṛṣabha at Dhaivata—ang dalawang ito—ay tunay na sinasabing nauukol sa mga Kṣatriya.

Verse 51

गांधारश्च निषादश्च वैश्यावर्द्धेन वै स्मृतौ । शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः ॥ ५० ॥

Itinuturo sa Smṛti na ang Gāndhāra at Niṣāda ay binibilang na Vaiśya sa kalahati lamang; ayon sa itinakdang tuntunin, binibilang din silang Śūdra sa kalahati—at walang pag-aalinlangan na nahuhulog sila sa kalagayang ‘patita’ (nalugmok).

Verse 52

ऋषभो मूर्छितवर्जितो धैवतसहितश्च पंचमो यत्र । निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात् ॥ ५१ ॥

Sa Madhyama-rāga, kapag ang Pañcama ay bumababa—kasama ang Dhaivata at iniiwan ang mūrchita (palamuti/pagkakumpol) na galaw ng Ṛṣabha—dapat makilala na ang Niṣāda na iyon ay kabilang sa uring Ṣāṅjava (nakabatay sa Ṣaḍja).

Verse 53

यदि पंचमो विरमते गांधारश्चांतरस्वरो भवति । ऋषभो निषादसहितस्तं पंचममीदृशं विद्यात् ॥ ५२ ॥

Kapag hindi tinutugtog ang Pañcama (ikalimang nota), ang Gāndhāra ang nagiging gitnang nota; at ang Ṛṣabha, kasama ang Niṣāda, ay dapat maunawaang bumubuo sa Pañcama sa ganitong paraan.

Verse 54

गांधारस्याधिपत्येन निषादस्य गतागतैः । धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते ॥ ५३ ॥

Dahil nangingibabaw ang Gāndhāra, dahil ang Niṣāda ay gumagalaw pabalik-balik, at dahil humihina ang Dhaivata, ito’y tinatawag na Madhyama-grāma (ang ‘gitnang’ sistema ng sukat ng mga nota).

Verse 55

ईषत्पृष्टो निषादस्तु गांधारश्चाधिको भवेत् । धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः ॥ ५४ ॥

Kapag bahagya lamang hinahaplos ang nota na Niṣāda, pinaiigting ang Gāndhāra, at ang Dhaivata ay tinutugtog na may panginginig (pag-ugoy ng tono)—ang paraang ito’y ipinahahayag na tinatawag na Ṣaṅgayāma.

Verse 56

अंतरस्वरसंयुक्तः काकलिर्यत्र दृश्यते । तं तु साधारितं विद्यात्पंचमस्थं तु कैशिकम् ॥ ५५ ॥

Kung saan naririnig ang tonong kākali na kasama ang isang sumisingit na (panloob) nota, iyon ay dapat maunawaang sādhārita (baryante). At kapag inilagay sa ikalimang nota, ito’y tinatawag na kaiśika.

Verse 57

कैशिकं भावयित्वा तु स्वरैः सर्वैः समंततः । यस्मात्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः ॥ ५६ ॥

Matapos ganap na linangin ang Kaiśika sa pamamagitan ng buong saklaw ng mga nota sa lahat ng panig, sapagkat ang pahingahan (nyāsa) nito ay nasa madhyama na nota, kaya ito’y tinatawag na “Kaiśika-madhyama.”

Verse 58

काकलिर्दृश्यते यत्र प्राधान्यं पंचमस्य तु । कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम् ॥ ५७ ॥

Kung saan naririnig ang tonong tinatawag na kākalī at nangingibabaw ang ikalima (pañcama)—ipinahayag ni Kaśyapa na ang paraang iyon ay Kaiśika, na nagmumula sa madhyama-grāma (ang sistemang tonong ‘madhyama’).

Verse 59

गेति गेयं विदुः प्राज्ञा धेति कारुप्रवादनम् । वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गंधर्वस्य प्ररोचनम् ॥ ५८ ॥

Nalalaman ng marurunong na ang ‘geti’ ay tumutukoy sa dapat awitin; ang ‘dheti’ ay tumutukoy sa bihasang pagtatanghal ng mga sining; at ang ‘veti’ ay dapat maunawaan bilang tawag sa tugtuging pang-instrumento—ito ang mga nakalulugod na sangkap ng Gandharva (agham ng musika at pagtatanghal).

Verse 60

सामवेदस्य स्वराणां सङ्गीतशास्त्रस्य स्वरेभ्यः तुलना । सामवेदः । सङ्गीतशास्त्रः । क्रुष्ट * । पञ्चमः । प्रथमः ॥ १ ॥

Sumusunod ngayon ang paghahambing ng mga tono ng Sāmaveda sa mga tonong inilalarawan sa śāstra ng musika: sa Sāmaveda, ang katumbas na tono sa sistemang teorya ng musika ay tinatawag na ‘Kruṣṭa’; sa Sāmaveda ito’y ‘Pañcama’, at sa sistemang pangmusika ito’y ‘Prathama’.

Verse 61

मध्यमः । द्वितीयः ॥ २ ॥

Ang ‘Madhyama’ ay ang ‘ikalawa’.

Verse 62

गान्धारः । तृतीयः ॥ ३ ॥

Ang ‘Gāndhāra’ ay ang ‘ikatlo’.

Verse 63

ऋषभः । चतुर्थः ॥ ४ ॥

“(Ang pangalan ay) Ṛṣabha. (Siya ay) ang ikaapat.”

Verse 64

षड्जः । मन्द्रः ॥ ५ ॥

“Ṣaḍja—sa mandra, ang mababa at malalim na rehistro ng tinig.”

Verse 65

धैवतः । अतिस्वार्यः ॥ ६ ॥

“Dhaivata—(kapag binibigkas) sa labis na itinaas na tono.”

Verse 66

निषादः । यः सामगानां प्रथमः स वेणोर्मध्यमः स्वरः । यो द्वितीयः स गांधारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः ॥ ५९ ॥

Niṣāda: Sa pag-awit ng Sāman, ang unang nota ay ang madhyama (gitnang tono) ng vīṇā; ang ikalawa ay tinatawag na gāndhāra; at ang ikatlo ay inaalala bilang ṛṣabha.

Verse 67

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पंचमो धैवतो भवेत् । षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पंचमः स्मृतः ॥ ६० ॥

Sinasabi nilang ang ikaapat na nota ay tinatawag na Ṣaḍja; ang ikalima ay nagiging Dhaivata. Ang ikaanim ay dapat maunawaan bilang Niṣāda, at ang ikapito ay inaalala bilang Pañcama.

Verse 68

षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभंति चर्षभम् । अजाविके तु गांधारं क्रौंचो वदति मध्यमम् ॥ ६१ ॥

Ang pabo ay bumibigkas ng himig na Ṣaḍja; ang mga baka ay umuungal sa Ṛṣabha. Sa mga kambing at tupa ay naroon ang Gāndhāra, at ang ibong krauñca ay bumibigkas ng Madhyama.