
Itinuro ni Sanātana kay Nārada ang mga vrata sa araw ng Pañcamī bilang isang maayos na taunang siklo. Nagsisimula sa Caitra Śukla Pañcamī: Matsya Jayantī at Śrīpañcamī, kasama ang pagsamba kay Śrī Lakṣmī sa mababangong handog at matamis na kanin. Pagkatapos ay binanggit ang iba pang pagtalima sa Pañcamī (Pṛthvī-, Cāndra-, Hayagrīva-vrata) at mga ritwal ayon sa buwan: pagsamba kay Śeṣa/Ananta (Vaiśākha), pagsamba sa Pitṛ at pagpapakain sa mga brāhmaṇa (Jyeṣṭha), at natatanging ritwal kay Vāyu sa Āṣāḍha—bandilang limang kulay, pagsamba sa mga loka-pāla, pag-aayuno sa mga yāma, at pagpapatunay sa pamamagitan ng panaginip; kung may masamang palatandaan, pinalalakas ang pag-aayuno para kay Śiva at pinapakain ang walong brāhmaṇa. Detalyado ang Śrāvaṇa Kṛṣṇa Pañcamī Annāvrata: paghahanda at pagwiwisik sa pagkain, paggalang sa Pitṛ at Ṛṣi, pagbibigay ng pagkain sa mga humihingi, pagsamba sa liṅga sa pradoṣa na may japa ng pañcākṣarī, at panalangin para sa kasaganaan ng butil; sa Śrāvaṇa Śukla Pañcamī idinadagdag ang pagsamba kay Indrāṇī at dāna ng yaman. Sa Bhādrapada: pag-aalay ng gatas sa mga Nāga (Kṛṣṇa Pañcamī) at pitong-taóng panata para sa Saptarṣi—altar na luwad, arghya, butil na di nilinang, gintong anyo, paliligo sa pañcāmṛta, homa, at paggalang sa guru/brāhmaṇa—na nagbubunga ng gantimpalang vimāna sa langit. Sa mga sumunod na buwan: Upāṅga-Lalitā Vrata (Āśvina), Jayā-vrata (Kārttika) na may paglilinis na paliligo at pagwasak ng kasalanan, pagsamba sa Nāga para sa kawalang-takot (Mārgaśīrṣa), at pagsamba kay Viṣṇu (Pauṣa). Sa wakas, sinasabi na sa bawat Pañcamī ng buwan sa dalawang pakṣa, kapaki-pakinabang ang pagsamba sa Pitṛ at Nāga.
Verse 1
सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पंचम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥
Sinabi ni Sanātana: “Makinig, O brāhmaṇa. Ipahahayag ko ang mga panata (vrata) ng araw na Pañcamī; ang sinumang magsagawa nito nang may bhakti ay makakamit ang lahat ng minimithi.”
Verse 2
प्रोक्ता मत्स्यजयंती तु पंचमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा ॥ २ ॥
Ipinahayag na ang Matsya Jayantī ay tumatapat sa Pañcamī sa maliwanag na kalahati ng buwang Madhu (Caitra). Sa araw na iyon, dapat isagawa ng mga deboto ang pagsamba sa pagkakatawang Matsya ni Panginoong Viṣṇu bilang isang dakilang pagdiriwang.
Verse 3
श्रीपंचमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोऽर्चनम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः ॥ ३ ॥
Ang pagtalimang ito ay tinatawag na “Śrīpañcamī.” Sa araw na iyon, nararapat sambahin si Śrī (Lakṣmī), maghandog ng mababangong sangkap at iba pang paglilingkod-ritwal, at mag-alay ng naivedya gaya ng pāyasa (matamis na kaning-gatas) at iba pa.
Verse 4
यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुंचति । पृथ्वीव्रतं तथा चांद्रं हयग्रीवव्रतं तथा ॥ ४ ॥
Sinumang sumamba kay Lakṣmī dito—si Lakṣmī ay tunay na hindi niya iniiwan ang taong iyon. Gayundin, itinatakda rin ang Pṛthvī-vrata, Cāndra-vrata, at Hayagrīva-vrata.
Verse 5
कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपंचम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः ॥ ५ ॥
Ang mga nagnanais ng tagumpay sa bawat gawain ay dapat magsagawa ayon sa wastong tuntunin nito. Pagkaraan, sa pañcamī ng buwan ng Vaiśākha, dapat ding sambahin ng tao si Śeṣa (Ananta).
Verse 6
सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पंचम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ ६ ॥
Taglay ang biyaya ng lahat ng pangkat ng Nāga, natatamo ang ninanais na bunga. Gayundin, sa pañcamī ng buwan ng Jyeṣṭha, dapat sambahin ng marunong ang mga Pitṛ (mga ninuno).
Verse 7
सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पंचम्यां वायुं सर्वगतं मुने ॥ ७ ॥
Tunay nga, sa pagpapakain sa mga brāhmaṇa ay natatamo ang bunga ng lahat ng ninanais. Pagkaraan, O muni, sa pañcamī ng buwan ng Āṣāḍha, dapat sambahin si Vāyu—ang Hangin na lumalaganap sa lahat ng dako.
Verse 8
ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पंचवर्णं तु वंशदंडाग्रसंस्थितम् ॥ ८ ॥
Pagkalabas sa labas ng nayon, siya’y umupo sa lupa; at doon ay itinindig niya ang bandilang may limang kulay, nakapirmi sa tuktok ng tungkod na kawayan.
Verse 9
समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद ॥ ९ ॥
Dapat pagnilayan iyon na wari’y tumataas, nakalagay sa gitna ng nilikhang-larawang lotus. Pagkaraan, O Nārada, sa pook ng ugat nito, sa lahat ng dako sa paligid, ay magnilay pa nang ayon sa paraan.
Verse 10
लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते ॥ १० ॥
Matapos sambahin nang wasto ang mga Tagapagbantay ng mga Daigdig (Lokapāla), gawin ang pagsusuri sa mga hiningang-buhay (vāyu). Sa unang yāma at sa mga kasunod na yāma, pagmasdan kung aling vāyu ang kumikilos.
Verse 11
तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम् ॥ ११ ॥
Sa bawat Panginoon ng mga Panig (Digīśa), ihanda at isagawa ang pagsamba nang wasto. Sa gayong kalagayan, na walang pagkain, manatili roon sa loob ng apat na yāma (isang araw at isang gabi).
Verse 12
सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ ॥ १२ ॥
Sa dapithapon, bumalik sa sariling tahanan, kumain ng kaunti nang may payapang isip; saka yumukod sa mga Lokapāla at matulog sa malinis na lupa.
Verse 13
यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः ॥ १३ ॥
Ang panaginip na sumisibol sa ikaapat na pagbabantay ng gabi ay tiyak na magkakatotoo—ganyan nga ang sinabi ni Śiva tungkol sa mga panaginip.
Verse 14
अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा ॥ १४ ॥
Ngunit kapag may masamang palatandaan na lumitaw, ang taong nakatuon sa pagsamba kay Śiva ay dapat magsagawa ng upavāsa (pag-aayuno) at gugulin ang walong yāma (isang buong araw) o kahit ang mismong araw na iyon sa ganitong disiplina.
Verse 15
भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १५ ॥
Pagkatapos pakainin ang walong dvija (mga brāhmaṇa), saka matatamo ang mapalad na bunga. Ang panatang ito ay ipinahayag bilang nagpapakita ng kapwa mabuti at masamang palatandaan.
Verse 16
नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपंचम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम् ॥ १६ ॥
Para sa mga tao, ang panatang ito ay tagapagbigay ng magandang kapalaran, dito sa daigdig at sa kabilang-buhay. Kapag isinagawa sa buwan ng Śrāvaṇa, sa kṛṣṇa-pañcamī (ikalimang araw ng madilim na kalahati), ipinagkakaloob nito ang kasaganaan ng pagkain at butil.
Verse 17
चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः ॥ १७ ॥
O Nārada, sa araw ng caturthī, kapag kaunti na lamang ang nalalabi sa maghapon, ang marunong ay dapat ilagay ang lahat ng inihandang pagkain sa magkakahiwalay na sisidlan, at saka basain o wisikan nang lubos ng tubig.
Verse 18
ततो पात्रांतरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन् ॥ १८ ॥
Pagkaraan, ilipat ang tubig na iyon sa ibang sisidlan at itabi. Sa umaga, kapag sumikat na ang araw, dapat maghandog ng tarpana upang parangalan ang mga Pitṛ (mga ninuno) at gayundin ang mga Ṛṣi (mga pantas).
Verse 19
देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः ॥ १९ ॥
Pagkatapos sambahin ang mga diyos, maligo nang malinis, at ilagay sa harap ang handog na pagkain (naivedya), saka, na may masayang kalooban, ipagkaloob ang pagkaing iyon sa mga humihingi.
Verse 20
सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिंगरूपिणमीश्वरम् ॥ २० ॥
Sa ganitong paraan, palipasin ang buong maghapon; at sa pradoṣa (panahon ng dapithapon), pumunta sa templo ni Śiva at sambahin nang wasto ang Panginoon—si Īśvara—na nasa anyong liṅga.
Verse 21
गंधपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम् ॥ २१ ॥
Matapos sambahin nang wasto si Maheśvara sa pamamagitan ng pabango, mga bulaklak, at iba pa, bigkasin ang limang-pantig na banal na mantra (pañcākṣarī) nang isang daan, o maging isang libong ulit.
Verse 22
जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौदिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः ॥ २२ ॥
Ihandog ang pagbigkas (japa) sa Panginoon—si Bhava, na lampas at siya ring anyo ng pag-iral sa sanlibutan—at pagkatapos, na may isip na hindi nalilito, purihin Siya sa lahat ng mga himnong Vedic at gayundin sa mga Purāṇic.
Verse 23
प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि ॥ २३ ॥
Dapat laging manalangin sa Panginoon, ang Kataas-taasang Īśāna, upang makamtan nang di-napuputol ang lahat ng uri ng bigas at butil na pagkain—maging yaong sa taglagas at yaong sa tagsibol.
Verse 24
यानि स्युस्तैः समृद्धोऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम् ॥ २४ ॥
“Nawa’y pagkalooban ako ng gayunding mga biyaya at umunlad sa mga ito, kapanganakan sa kapanganakan.” Pagkaraang taimtim na manalangin sa Panginoon ng mga diyos, siya’y nagbalik sa sarili niyang tahanan.
Verse 25
दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः ॥ २५ ॥
Pagkatapos maghandog ng pagkain sa mga Brahmana at sa iba pa, dapat kumain lamang ng lutong pagkain, na may pagpipigil sa pananalita. O brāhmaṇa, ito ang Annāvrata, panatang ukol sa pagkain, na dapat isagawa ng mga tao ayon sa wastong tuntunin.
Verse 26
सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः ॥ २६ ॥
Sa maliwanag na ikalimang araw ng buwan (Śukla Pañcamī) sa buwan ng Śrāvaṇa, ang mga taong nakatuon sa pananampalataya ay dapat magsagawa ng ritong yaon, na nagdudulot ng kasaganaan ng lahat ng butil at nagbibigay ng mapalad na landas sa kabilang daigdig.
Verse 27
द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गंधाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेंद्राणीमनंतरम् ॥ २७ ॥
Sa magkabilang gilid ng pintuan, dapat iguhit ang mga mapalad na tanda ng pag-iingat gamit ang dumi ng baka, na ginagawang mabisa laban sa lason; saka sambahin ang mga tandang iyon sa pamamagitan ng pabango at iba pang handog, at pagkatapos ay sambahin si Indrāṇī.
Verse 28
संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः ॥ २८ ॥
Matapos sambahin nang marapat (ang Diyos) sa ginto, pilak at iba pa, sa dadhi (maasim na gatas), akṣata (bigas na buo), damong kuśa at banal na tubig; kasama ang mga pabango, bulaklak, insenso, mga ilawan, at saganang handog na pagkain (naivedya).
Verse 29
ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत् ॥ २९ ॥
Pagkatapos, matapos magsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot nang may paggalang) at yumukod sa handog na iyon, manalangin nang may diwang bhakti at ihandog ito sa mga pinakadakilang Brāhmaṇa.
Verse 30
यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनंतफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि ॥ ३० ॥
Anumang yaman—ginto, pilak at iba pa—na tunay na naibigay sa isang Brāhmaṇa, nawa’y maging walang-hanggang bunga ng kabutihan para sa akin, sa bawat kapanganakan.
Verse 31
इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः ॥ ३१ ॥
Kaya nga, O Nārada, kapag ang tao’y nagbibigay ng yaman na may diwang bhakti, ang Panginoon na tagapamahala ng kayamanan ay nalulugod at nagkakaloob ng kasaganaan sa ginto at iba pang yaman.
Verse 32
एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः ॥ ३२ ॥
Matapos isagawa ang panatang ito, dapat pakainin ng lalaki ang mga Brāhmaṇa nang may bhakti; pagkaraan, saka siya kumain, kasama ang asawa, mga anak, at mga kaibigan.
Verse 33
भाद्रे तु कृष्णपंचम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत् ॥ ३३ ॥
Sa buwan ng Bhādrapada, sa Kṛṣṇa Pañcamī (ikalimang araw ng madilim na kalahati), dapat bigyang-lugod ang mga Nāga sa pag-aalay ng gatas bilang tarpaṇa.
Verse 34
यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपंचम्यां पूजयेदृषिसत्तमान् ॥ ३४ ॥
Sinumang sa Śukla Pañcamī ng Bhādrapada ay sumamba sa pinakadakilang mga ṛṣi, ang kanyang angkan hanggang ikapitong salinlahi ay magiging ganap na walang takot sa mga ahas.
Verse 35
प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतंद्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा ॥ ३५ ॥
Sa bukang-liwayway, matapos maligo sa ilog o sa katulad na banal na tubig at gampanan ang araw-araw na tungkulin nang walang katamaran, siya’y dapat umuwi at maingat na magpagawa ng vedikā na yari sa luwad.
Verse 36
गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत् ॥ ३६ ॥
Pagkaraan, pahiran ito ng dumi ng baka at pagandahin ng mga bulaklak; doon ay ilatag ang damong kuśa at sambahin nang wasto ang pitong Brahmin-ṛṣi.
Verse 37
गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३७ ॥
Pinakamagandang pinalamutian ng sari-saring pabango, iba’t ibang bulaklak, insenso at mga ilawan—naroon sina Kaśyapa, Atri, Bharadvāja, gayundin si Viśvāmitra, at saka si Gautama.
Verse 38
जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्योऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च ॥ ३८ ॥
Sina Jamadagni at Vasiṣṭha—kasama ng iba—ay inaalala bilang pitong ṛṣi. Matapos ihanda nang wasto ang arghya (handog na tubig ng paggalang) ayon sa tuntunin, ialay ito sa kanila.
Verse 39
नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि ॥ ३९ ॥
Dapat siyang magluto ng naivedya (handog na pagkain) para sa banal na luklukan ni Viṣṇu gamit ang mga butil na di itinanim, gaya ng śyāmāka. Pagkakaalay nito, palayain sila, at siya mismo’y kumain ng yaong pagkain ding iyon.
Verse 40
अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतांते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान् ॥ ४० ॥
Sa ganitong itinakdang paraan, tuwing taon ay isagawa ang panata sa loob ng pitong taon. Sa pagtatapos ng panata, parangalan at gantimpalaan ang pitong ācārya na Vaidika.
Verse 41
प्रतिमाः सप्तकुर्वींत सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः ॥ ४१ ॥
Ayon sa kakayahan, gumawa ng pitong imahen na ginto—inilalarawan silang mga ascetic na may buhol-buhol na buhok (jaṭā), may banal na sinulid, at may dalang kamaṇḍalu (sisidlang tubig).
Verse 42
संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधिवद्भक्त्या पृथक्पंचामृतैरपि ॥ ४२ ॥
Matapos iluklok ang mga ito sa mga kalasa (banga ng ritwal)—tanso man o luwad—paliguan ayon sa tuntunin nang may bhakti. At paliguan din nang hiwa-hiwalay gamit ang pañcāmṛta, ang limang banal na nektar.
Verse 43
उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः ॥ ४३ ॥
Pagkaraan, sa debosyon (bhakti), dapat sambahin nang ganap sa pamamagitan ng labing-anim na paglilingkod na ritwal; matapos ihandog ang arghya (handog na paggalang), magsagawa ng homa, ang handog sa apoy, gamit ang linga, bigas, sebada, at mga katulad na butil.
Verse 44
। सहस्तोमाइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ४४ ॥
Sa pagbigkas ng taludtod ng Ṛg na tinatawag na “Sahastomā,” o kaya’y sa paghahandog nang hiwalay gamit ang sariling mga mantra nito, mag-alay ng mga oblation sa pamamagitan ng mga mapalad na mantra at iba pang itinakdang mantra, at pagkatapos ay isagawa ang pūrṇāhuti, ang ganap na pangwakas na handog.
Verse 45
ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालंकारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ४५ ॥
Pagkaraan, magbigay ng pitong baka na may kasamang kasuotan at mga palamuti; at parangalan din ang ācārya (guro) sa pamamagitan ng kasuotan, alahas, at mga palamuting angkop.
Verse 46
अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥
Matapos makuha ang pahintulot ng guru, ialay ang mga mūrti (banal na anyo) sa mga brāhmaṇa. Pagkatapos silang pakainin nang may bhakti, yumukod at magpatirapa, at saka sila ihatid-palayo nang may paggalang.
Verse 47
ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुंक्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बंधुभिः ॥ ४७ ॥
Pagkatapos, nakaupo kasama ang kanyang mga kasama, siya mismo’y kumain ng pagkaing natira matapos ang mga brāhmaṇa—na taglay ang anim na lasa—at magalak kasama ang kanyang mga kamag-anak.
Verse 48
एतत्कृत्वा व्रतं गांगं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत् ॥ ४८ ॥
Matapos isagawa ang panatang ukol sa Gaṅgā at saka tamasahin ang mga kaligayahang ninanais, sa biyaya ng Pitong Ṛṣi (Saptarṣi) ang tao’y nagiging manlalakbay sa isang dakilang sasakyang-langit (vimāna).
Verse 49
आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपांगललिताव्रतम् ॥ ४९ ॥
Sa ikalimang araw (pañcamī) ng maliwanag na kalahati ng buwan sa buwang Āśvina, isinasagawa ang panatang tinatawag na Upāṅga-Lalitā Vrata.
Verse 50
तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः ॥ ५० ॥
O Nārada, ayon sa kakayahan ay lumikha ng gintong anyo ng Kaniya, at sambahin Siya ayon sa itinakdang paraan sa pamamagitan ng labing-anim na handog-ritwal (ṣoḍaśopacāra).
Verse 51
पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ५१ ॥
Ang lutong pagkain na may kasamang prutas, may ghee (ghṛta), at may dakṣiṇā, ay dapat ihandog sa isang marangal na brāhmaṇa upang ganap na matupad ang panata (vrata).
Verse 52
सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमंदिरम् ॥ ५२ ॥
O Ina, Ikaw na nakasakay sa Iyong sasakyan, puspos ng banal na kapangyarihan at tagapagkaloob ng biyaya—sinamba Kita; maawa at pagpalain Mo ako, at saka bumalik sa Iyong sariling tahanang banal.
Verse 53
कार्तिके शुक्लपंचम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम ॥ ५३ ॥
Sa maliwanag na ikalimang araw ng buwan (Śukla Pañcamī) ng Kārttika, O pinakamainam sa mga dalawang-beses-na-ipinanganak, isagawa nang may pananampalataya ang walang kapantay na panatang tinatawag na Jayā-vrata upang mapuksa ang mga kasalanan.
Verse 54
पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलंकृतः ॥ ५४ ॥
O brāhmaṇa, matapos sambahin si Jayā ayon sa itinakdang paraan nang may nakatuong isip, saka—malinis at maringal ang ayos—ialay ang labing-anim na paglilingkod na ritwal (ṣoḍaśopacāra).
Verse 55
विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५५ ॥
Pakainin ang isang brāhmaṇa; matapos bigyan siya ng dakṣiṇā, ihatid siyang pauwi nang may paggalang. Pagkaraan nito, saka lamang kumain ang sarili, na may pagpipigil sa pananalita.
Verse 56
यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्य्याज्जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रांता मृगा यथा ॥ ५६ ॥
Sinumang may bhakti at magsagawa ng banal na paliligo sa araw ng Jayā, ang kanyang mga kasalanan ay naglalaho, gaya ng mga usa na nagtatakbuhan kapag sinugod ng leon.
Verse 57
यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने ॥ ५७ ॥
Anumang bunga ng kabutihan na sinasabing nagmumula sa pagligo sa avabhṛtha, ang pangwakas na paglilinis ng sakripisyong Aśvamedha—O brāhmaṇa—yaon ding bunga ang nakakamit kahit sa pagligo sa araw ng Jayā.
Verse 58
अपुत्रो लभते पुत्रं वंध्या गभ च विंदति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ ५८ ॥
Ang walang anak ay magkakamit ng anak na lalaki; ang baog na babae ay maglilihi rin. Ang maysakit ay mapapalaya sa karamdaman, at ang nakagapos ay makakalaya sa pagkagapos.
Verse 59
मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बांधवैः ॥ ५९ ॥
Sa ikalimang araw (Pañcamī) ng maliwanag na kalahati ng buwan sa Mārgaśīrṣa, matapos sambahin ang mga Nāga ayon sa itinakdang paraan, nakakamit ang kaloob na walang takot mula sa mga diyos-ahas at nagagalak kasama ang mga kamag-anak.
Verse 60
पौषेऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६० ॥
Kahit sa buwan ng Pauṣa, sa Śukla Pañcamī, kapag taimtim na sinamba si Madhusūdana (Viṣṇu) ayon sa wasto, nakakamit ang ninanais na mga layon; hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o dagdag na pagninilay.
Verse 61
पंचम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा ॥ ६१ ॥
O Nārada, sa Pañcamī ng bawat buwan—sa maliwanag man o madilim na kalahati—iniutos na kapaki-pakinabang ang pagsamba sa mga ninuno (Pitṛ), at gayundin ang pagsamba sa mga Nāga sa lahat ng paraan.
Verse 62
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥
Sa gayon nagtatapos, sa Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa—sa Pūrva-bhāga, sa Dakilang Salaysay (Bṛhad-upākhyāna), sa Ikaapat na Bahagi (Caturtha-pāda)—ang ika-114 na kabanata na pinamagatang: “Paglalahad ng panatang Pañcamī na isinasagawa sa labindalawang buwan.”
The chapter explicitly places Matsya Jayantī on Caitra (Madhu) bright-fortnight Pañcamī and frames it as a festival worship of Viṣṇu’s Matsya avatāra, making Pañcamī a calendrical anchor for avatāra-smaraṇa and Vaiṣṇava pūjā.
It combines external ritual (going beyond the village, installing a five-colored banner on bamboo, worshipping loka-pālas) with an internal yogic diagnostic (examining which vital wind is active across yāmas) and a oneiric validation rule: dreams in the fourth watch are said to be predictive, with remedial fasting and brāhmaṇa-feeding when inauspicious signs arise.
The Śrāvaṇa Kṛṣṇa Pañcamī discipline structures food as sacred economy: preparing and sprinkling foods, honoring Pitṛs/Ṛṣis, gifting to supplicants, then performing pradoṣa liṅga worship with pañcākṣarī japa and explicit prayers for seasonal grain supplies—linking ethical distribution, mantra, and agrarian well-being.
Milk-offerings and prescribed Nāga worship on Pañcamī are said to confer protection and fearlessness from serpents, extending benefit to one’s lineage (noted up to seven generations in the Bhādrapada Śukla Pañcamī context).