The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

Wika ni Brahmā: “Makinig ka, mahal kong anak; ipahahayag ko ang Purāṇa na tinatawag na Skanda Purāṇa—na sa bawat hakbang ay tuwirang itinatatag si Mahādeva (Śiva) mismo bilang namamayaning presensya.”

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

Ang inilarawan kong Purāṇa na may sandaang koṭi (mga taludtod)—ang kahulugan nito, na piniga at ginawang isang daang libo (taludtod), ay ipinahayag ni Vyāsa bilang pinakadiwa.

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

Doon, ang Purāṇa na tinatawag na Skanda ay inayos sa pitong khaṇḍa (bahagi). Ang Skānda, na may walumpu’t isang libong taludtod, ay iginagalang bilang akdang nag-aalis ng bawat bunton ng hadlang (kasalanan at pagdurusa).

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

Sinumang makinig dito, o kahit bumigkas man lamang, ay tunay na nananatili na parang si Śiva mismo—sapagkat dito ang mga Maheśvara-dharma (mga banal na aral ng Panginoon) ay inihayag ni Ṣaṇmukha, ang may anim na mukha.

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

Sa Kalpa na tinatawag na Tatpuruṣa, isinasalaysay ang mga pangyayaring nagkakaloob ng lahat ng katuparan; at naroon din ang bahaging Māheśvara (khaṇḍa) na pumupuksa sa mga kasalanan.

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

Ang dakilang salaysay na Bṛhatkathā ay bahagyang kulang sa isang libong taludtod, hitik sa dakilang bisa ng kabutihan, may daan-daang mararangal na pangyayari, at tumutukoy sa kadakilaan ni Skanda.

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

Doon, sa Kedāra-māhātmya, nagsisimula ang Purāṇa gaya noong unang panahon; kasunod ang salaysay ng paghahandog (yajña) ni Dakṣa; at pagkatapos ay ang gantimpalang dulot ng pagsamba sa Śiva-liṅga.

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

Pagkatapos ay ang salaysay ng Pagkakalog sa Karagatan at ang mga gawa ni Indra; kasunod ang salaysay na kaugnay ni Pārvatī, at pagkatapos nito ang kanyang kasal.

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

Isinasalaysay nito ang pagsilang ni Kumāra (Skanda); kasunod ang labanan kay Tāraka; at pagkatapos ay ang salaysay tungkol sa tradisyong Pāśupata (Śaiva), kasama ang yugto ni Caṇḍa.

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

Naroon ang salaysay tungkol sa pinagmulan at paglaganap ng pagsusugal; saka ang pakikipagtagpo kay Ṛṣi Nārada; at pagkaraan, sa pagpupuri kay Sanatkumāra, ang kuwento ng limang banal na tīrtha.

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

Nararoon ang salaysay tungkol kay Haring Dharmavarman, at ang pagbanggit na mapagpuri sa mga ilog at sa karagatan; saka ang kuwento ni Indradyumna—kalakip ang pangyayari tungkol kay Nāḍījaṅgha.

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

Pagkaraan ay isinasalaysay ang paglitaw ng Daigdig, at ang kuwento ni Damanaka; kasunod ang pangyayari ng pagsasanib ng Lupa at Karagatan; at pagkatapos ay ang salaysay tungkol kay Kumāreśa.

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

Sumunod ang digmaan laban kay Tāraka, na may kasamang maraming salaysay na kaugnay; at pagkaraan, ang pagpaslang kay Tāraka at ang pagtatatag ng limang liṅga.

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

Pagkaraan ay ang banal na salaysay tungkol sa mga dvīpa (mga kontinente), ang maayos na kaayusan ng mga mataas na daigdig, ang sukat at balangkas ng Brahmāṇḍa (sansinukob), at ang kuwento tungkol kay Varkareśa.

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

Kasunod nito ang salaysay tungkol sa pinagmulan ni Mahākāla, at ang kanyang lubhang kamangha-manghang kasaysayan; pagkatapos ay ang kadakilaan ni Vāsudeva, at saka ang kataas-taasang banal na pook na tinatawag na Koṭitīrtha.

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

Ang salaysay tungkol sa maraming tirtha o banal na pook-paglalakbay ay ipinahayag kaugnay ng sagradong lupain na tinatawag na Guptakṣetra. Ang banal na kuwento ng mga Pāṇḍava ay nagdudulot ng kabutihang-loob at nagsisilbing daan sa pag-abot (at matagumpay na pagsasagawa) ng dakilang kaalamang-sagrado, ang mahāvidyā.

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

At naroon ang pagtatapos ng salaysay ng paglalakbay sa mga tirtha; ang kamangha-manghang aral ng Kumāra; ang kadakilaan ng Arunācala; at ang banal na pag-uusap nina Sanaka at Brahmā.

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

Nilalaman nito ang salaysay ng mga pag-aayuno at pagninilay (tapas) ni Gaurī, ang paglalarawan ng kani-kaniyang tirtha, ang kuwento ng asurang si Mahiṣāsura, at ang kanyang lubhang kamangha-manghang pagpaslang din.

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

Sa Droṇācala, ang tahanan ni Śiva ay ipinahahayag na walang hanggang tanyag. Kaya, sa loob ng Skanda Purāṇa, ganito inilarawan ang kamangha-manghang bahaging tinatawag na Māheśvara-khaṇḍa.

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

Ang ikalawang bahagi ay ang Vaiṣṇava-khaṇḍa; pakinggan mo mula sa akin ang mga salaysay nito. Una, ipinahahayag ang bantog na kuwento ng pagkakatawang-tao bilang Baboy-Damo (Varāha) na nag-angat sa Daigdig.

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

Naroon ang kadakilaan ng Bundok Veṅkaṭa na pumupuksa ng kasalanan; ang banal na salaysay ni Kamalā (Lakṣmī); at pagkaraan, ang paglalarawan sa tahanan ni Śrīnivāsa.

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

Naririto rin ang salaysay na tinatawag na “Kula-lākhyānaka,” ang kuwento ng “Suvarṇamukharī,” at ang kamangha-manghang kasaysayan ni Bhāradvāja—na hitik sa maraming salaysay.

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

Isinalaysay ang pag-uusap nina Mataṅga at Aṃjana na nakapapawi ng kasalanan. At pagkaraan, inilarawan din sa Otkala (Odisha) ang kadakilaan ni Puruṣottama.

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

(Dito isinasalaysay) ang banal na salaysay ni Mārkaṇḍeya; ang kuwento ni Haring Ambarīṣa; ang kasaysayan ni Indradyumna; at ang mapalad na kuwento ni Vidyāpati.

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

O Vāḍava, sa bahaging ito ay naroon ang salaysay na pantulong ni Jaimini, gayundin ang kasaysayan ni Nārada; ang salaysay ni Nīlakaṇṭha; at ang paglalarawan kay Narasiṃha.

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

Isinasalaysay din ang tungkol sa Aśvamedha na handog ng hari at ang pag-abot niya sa daigdig ni Brahmā; saka ang paraan ng ritwal na Rathayāvrā; at ang mga tuntunin hinggil sa banal na pook ng kapanganakan (janma-sthāna).

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

Pagkaraan, isinasalaysay ang banal na kuwento ni Dakṣiṇāmūrti, ang pangyayaring tinatawag na Guṇḍivā, ang itinakdang paraan ng pag-iingat sa karwahe, at ang paglalarawan ng kapistahang Śayana.

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

Dito rin isinasalaysay ang kuwento ni Śveta at ang paglalarawan ng pagdiriwang ni Pṛthu; gayundin, itinuturo ang Dolotsava (pistang duyan) ng Panginoon, kasama ang panatang tinatawag na sāṃvatsara, ang taunang pagtalima.

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

Dito rin itinuturo ang walang-hangaring pagsamba kay Viṣṇu ayon sa tagubilin ni Uddālaka; at inilalarawan ang mga paraan ng Yoga, kasama ang pagpapaliwanag ng iba’t ibang uri ng Yoga.

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

Pagkaraan nito, isinasalaysay ang kuwento ng Sampung Pagkakatawang-tao (Daśāvatāra) ni Śrī Viṣṇu at ipinahahayag ang mga biyaya ng banal na pagligo at kaugnay na mga ritwal; at saka inilalarawan ang makasalanang napapawi na kadakilaan (māhātmya) ng Badarikā (Badrinātha).

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

Ipinahahayag ang kadakilaan ng tīrtha na nagsisimula sa Agnyādi—na nagmula sa batong kaugnay ni Vainateya (Garuḍa); ito ang dahilan ng pananatili roon ng Bhagavān, at ito ang tīrtha na tinatawag na “Kāpāla-mocana,” ang pook na nagpapalaya sa bigkis ng kasalanang tulad ng bungo.

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

Kasunod, inilalarawan ang tīrtha na tinatawag na Pañcadhārā, at gayundin ang pagtatatag ng Bundok Meru. Pagkaraan, sa Kārtika-māhātmya, itinatampok ang kaluwalhatiang tinatawag na Madanālasa.

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

Ipinahayag ang salaysay tungkol kay Dhūmrakeśa, ang mga araw-araw na gawaing panrelihiyon sa buwan ng Kārtika, at ang kuwento ng panatang Pañca-Bhīṣma—na nagkakaloob kapwa ng ginhawang makalupa at ng kalayaan (mukti).

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

Pagkaraan, sa paglalarawan ng kadakilaan ng banal na landas na ito, inilalatag ang mga itinakdang tuntunin, gayundin ang kabutihang nagmumula sa ritwal na pagligo; at dito rin ipinaliliwanag ang mga tanda gaya ng puṇḍra (tilaka ng Vaiṣṇava), at ang kabanalan ng pagsusuot ng mālā (rosaryo o kuwintas ng debosyon).

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

Ang kabanalang nakukuha sa pagpapaligo (sa banal na anyo) ng pañcāmṛta, ang gantimpalang nagmumula sa pagtunog ng kampana at iba pa, ang bunga ng pagsamba sa sari-saring bulaklak, at ang bungang isinilang sa pag-aalay ng mga dahon ng tulasī—lahat ng ito ay nakakamtan.

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

At (binabanggit din) ang kadakilaan ng pag-aalay ng pagkain (naivedya), ang pagpupuri sa banal na araw ni Hari, ang kabanalan ng walang patid na panata ng Ekādaśī, at gayundin ang kabanalan ng pagpupuyat (jāgaraṇa).

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

Nasa loob nito ang itinakdang mga paraan ng pagdiriwang (utsava), ang pagpapahayag ng kadakilaan ng mga banal na Pangalan, at ang pagsasalaysay ng mga bunga ng pagninilay (dhyāna) at kaugnay na pagsasanay—ito ang Māhātmya na sumibol sa Mathurā.

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

Pagkaraan nito, ang kadakilaan ng banal na tīrtha ng Mathurā ay inilahad nang hiwalay; at kasunod, ipinahayag din ang kadakilaan ng labindalawang kagubatan.

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

Dito, ipinahayag ang kataas-taasang kadakilaan ng Śrīmad Bhāgavata—sa pamamagitan ng pag-uusap nina Vajra at Śāṇḍilya, na nagliliwanag sa panloob (lihim) na līlā ng Panginoon.

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

Pagkaraan nito, ang kadakilaan ng buwang Māgha—na nagmumula sa bisa ng banal na pagligo, pagkakaloob ng dāna, at japa—kasama ang maraming salaysay na halimbawa, ay inilalahad sa sampung kabanata.

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

Pagkatapos, sa Vaiṣṇava Māhātmya, inilalarawan ang mga bunga ng gantimpala mula sa mga handog gaya ng pag-aalay ng higaan; kasunod ang mga ritwal ng pagbibigay-tubig at mga kaugnay na paraan, at pagkatapos ay ang salaysay na tinatawag na Kāma-ākhyāna.

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

Ang salaysay ng buhay ni Śrutadeva at ang kamangha-manghang kuwento ng mangangaso ay isinasalaysay din bilang mga banal na kathang-pagpupuri sa kabutihan—lalo na hinggil sa natatanging bisa ng Akṣaya-tṛtīyā at mga kaugnay na pagtalima.

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

Pagkatapos, sa Ayodhyā-māhātmya, isinasalaysay ang banal na tawiran (tīrtha) na tinatawag na Cakra-brahmāhvā, ang isa pang tinaguriang “Paglaya mula sa kasalanan ng alak,” at gayundin ang Ādhāra-sahasraka, ang “isang libong saligan.”

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

Taglay nito ang salaysay ng “Svargadvāra,” ang paglalarawan kina Candrahari at Dharmahari, ang kuwento ng pag-ulan ng ginto, at ang pangyayaring kaugnay ni Tilodā kasama ang ilog Sarayū.

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

Ang Sītā-kuṇḍa, ang banal na lawa na tinatawag na Gupta-Hari-saras, ang sagradong agos/linyang kilala bilang Yugharghara, ang Gopratāra at ang Dugdoda—kasama ang limang tīrtha na nagsisimula sa Guru-kuṇḍa—ang mga ito ang dapat alalahanin sa debosyon.

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

Kasunod ay ang labintatlong banal na tīrtha na nagsisimula sa Somārka; at pagkatapos nito ay isinasalaysay ang kadakilaan ng balon ng Gayā (Gayākūpa), na nag-aalis ng lahat ng kasalanan.

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

Pagkaraan nito, isinalaysay ang mga tīrtha na nagsisimula sa Māṇḍavya-āśrama; at sumunod pa, binanggit din ang mga banal na pook gaya ng Ajita at ang mga tīrtha na nagsisimula sa Mānasa.

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

Sa ganito, ang ikalawang bahagi, ang Vaiṣṇava-khaṇḍa, ay naipahayag nang wasto. Ngayon, O Marīci, pakinggan ang kasunod na Brahma-khaṇḍa, na nagkakaloob ng kabanalan at gantimpala.

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

Doon ay isinasalaysay ang kadakilaan ng Setu, kung saan ang bunga ng banal na pagligo ay agad na sumisibol; kasunod ang pag-austeridad ni Gālava, at pagkatapos ay isang salaysay hinggil sa isang rākṣasa (demonyo).

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

Ipinahahayag nito ang kadakilaan ng Chakra-tīrtha at iba pang banal na tawiran na kaugnay ng Devīpattana, at isinasalaysay ang luwalhati ng Vetāla-tīrtha—kung paanong winawasak nito ang mga kasalanan at nagkakaloob ng mga biyayang espirituwal.

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

Ipinaliliwanag nito ang banal na kadakilaan na nagsisimula kay Maṅgalā at iba pa, inilalarawan ang Brahma-kuṇḍa at iba pang banal na lawa, ipinahahayag ang luwalhati ng Hanumat-kuṇḍa, at sinasabi ang mga bungang espirituwal na nagmumula sa Agastya-tīrtha.

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

Isinasalaysay ang tungkol sa Rāma-tīrtha at iba pang banal na tawiran; inilalarawan ang Lakṣmī-tīrtha; ipinahahayag ang kadakilaan ng Śaṅkha at iba pang tīrtha; at gayundin, ang salaysay na nagsisimula sa Sādhya-amṛta at iba pa (ang mga paksang tinatalakay).

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

Dito ay inilarawan ang banal na luwalhati ng mga pook na nagsisimula sa Dhanuṣkoṭi, gayundin ng mga pook na nagsisimula sa Kṣīrakuṇḍa, at pati ang kadakilaan ng mga tīrtha na nagsisimula sa (tīrtha ni) Gāyatrī at iba pa.

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

Inilalarawan nito ang luwalhati ni Rāmanātha, ang pagtuturo ng tunay na kaalaman (tattva-jñāna), at ang mga tuntunin ng paglalakbay-dambana—kung paanong ang banal na Setu ay nagkakaloob ng mokṣa sa mga tao.

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

Pagkaraan nito, ipinahahayag ang sukdulang kaluwalhatian ng Dharmāraṇya—ang banal na pook kung saan itinuro ni Bhagavān Sthāṇu (Śiva) ang pinakamataas na katotohanan kay Skanda.

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

Inilalarawan din nito ang mapalad na pinagmulan na kaugnay ng Dharmāraṇya, ang pagluwalhati sa bisa ng kabanalan ng pook na iyon, ang salaysay ng pagkatamo ng tagumpay sa mga ritwal (karma-siddhi), at ang paglalahad ng mga angkan ng mga ṛṣi.

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

Doon ay ipinupuri ang kadakilaan ng mga pangunahing tīrtha, simula sa Apsarastīrtha; at inilalahad din ang tunay na diwa ng Dharma hinggil sa mga varṇa at mga āśrama.

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

Isinasalaysay din ang paghahati ng mga makalangit na daigdig; ang mapalad na kuwento nina Bakula at Arka; at ang mga salaysay nina Chatrānandā, Śāntā, Śrīmātā, at Mataṅginī.

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

Tinatawag din itong Puṇyadā, ang pook na tinitirhan ng mga Devī. Doon ay inilalarawan ang banal na kadakilaan ni Indreśvara at iba pang sagradong lugar, pati ang salaysay tungkol sa Dvārakā at mga kaugnay na tīrtha.

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

Nilalaman nito ang salaysay tungkol sa asurang si Loha, ang paglalarawan ng balon ng Ganga, ang banal na kasaysayan ni Śrī Rāma, at ang paglalarawan ng Templo ng Katotohanan (Satya-mandira).

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

Inilalarawan nito ang pagpapanumbalik ng mga nasira, itinatakda ang mga tuntunin sa upuan at āsana, ipinapaliwanag ang pagkakaiba ng mga uri, at inilalahad ang dharma ayon sa mga Smṛti.

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

Pagkatapos, ang mga tungkuling Vaiṣṇava ay ipinaliliwanag sa pamamagitan ng maraming salaysay; at sa mapagpalang pagtalima sa Cāturmāsya, inilalahad nang maayos ang lahat ng dharma.

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

Kasunod nito ang papuri sa pagkakawanggawa (dāna); pagkatapos ang kadakilaan ng mga panata (vrata); pagkatapos ang pag-aayuno at pagtitika (tapas); at saka ang salaysay tungkol sa pagsamba (pūjā), kasama ang paliwanag sa mga pagkukulang at pagkakamaling maaaring mangyari rito.

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

Taglay din nito ang pagsasalaysay ng mga pagkakaiba-iba ng mga salaysay na iyon, ang paglalarawan ng Śālagrāma—banal na batong kay Viṣṇu, ang paraan ng pagpatay kay Bhāraka, at gayundin ang kadakilaan ng ritwal na ācamana, ang pagsipsip ng tubig na pampadalisay.

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

Isinasalaysay din: ang sumpa ni Viṣṇu at ang bunga nitong maging punò; pagkaraan, ang pag-aayuno at pagtitika ni Pārvatī; ang sayaw na Tāṇḍava ni Hara; at ang pagpapaliwanag sa Banal na Pangalan ni Rāma.

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

Isinasalaysay ang pangyayari ng pagbagsak ng liṅga ni Hara, ang kuwento ni Baijavana, ang salaysay ng kapanganakan ni Pārvatī, at ang kamangha-manghang pagpaslang kay Tāraka.

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

Isinasalaysay din ang kaluwalhatian at kataas-taasan ng Praṇava (Oṁ), muling ikinukuwento ang pangyayari kay Tāraka, inilalarawan ang pagwawakas ng yajña ni Dakṣa, at pinupuri ang Labindalawang-Pantig na Mantra bilang hiyas ng bhakti.

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

Inilalahad ang Yoga ng Kaalaman, ang kadakilaan ng labindalawang-pantig na mantra, at ang kabutihang dulot ng mga pagsasanay na nagsisimula sa pakikinig—na nagbibigay ng kapayapaan at kagalingan sa mga tao.

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

Pagkaraan, sa huling bahagi ng seksiyong Brāhma, inilalarawan ang kamangha-manghang kaluwalhatian ni Śiva—kasama ang kadakilaan ng limang-pantig na mantra; at pagkatapos nito, ang banal na kadakilaan ng Gokarṇa.

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

Isinasalaysay din ang kadakilaan ng mga pagtalima sa Śivarātri, ang pagbigkas ng salaysay ng panatang Pradoṣa, ang panata tuwing Lunes, at ang kuwento ng babaeng tinawag na Sīmaṃtinī.

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

Isinasalaysay ang pinagmulan ni Bhadrāyu; inilalatag ang mga pamantayan ng mabuting asal (sadācāra); binabanggit si Śivavarman; at inilalarawan ang kasal ni Bhadrāyu.

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

Isinasalaysay din ang kaluwalhatian ni Bhadrāyu, ang pag-awit ng kadakilaan ng bhasma (banal na abo), ang salaysay na kilala bilang yugto ng Śabara, at ang panatang tinatawag na Umā–Māheśvara Vrata.

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

Dito ipinahayag ang Brahma-khaṇḍa na ito: ang kadakilaan ng Rudrākṣa, ang kabanalan ng Rudrādhyāya, at ang gantimpalang espirituwal na nakukuha sa pakikinig at iba pang kaugnay na pagsasanay.

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

Kasunod ay ang ikaapat, ang walang kapantay na Kāśī-khaṇḍa, kung saan isinasalaysay ang pag-uusap nina Vindhya at Nārada.

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

Isinasalaysay din ang kadakilaan ng Satyaloka, ang pagdating ng mga deva sa ashram ni Agastya, ang huwarang asal ng asawang tapat (pativratā), at ang papuri sa banal na paglalakbay sa mga tīrtha, mga pook ng sagradong pagligo (tīrthayātrā).

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

Sumunod ang salaysay tungkol sa tanyag na ‘pitong banal na lungsod’ (saptapurī), kalakip ang paglalarawan sa Saṃyaminī; at gayundin ang kuwento ni Budha, at kung paanong si Śivaśarman ay nakamit ang mga daigdig nina Indra at Agni.

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

May isang anyo na isinilang mula kay Agni (apoy) lamang; ang apoy na kumakain ng laman (kravyāda) ay isinilang mula kay Varuṇa. Mula sa Gandhavatī at sa lungsod ng Alakā ay sumisibol din ang aiśvarya—kapangyarihan at karangyaan.

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

Sa wastong pagkakasunod, inilarawan ko ang mga daigdig ng Buwan, ng Araw, at ni Budha (Mercury), gayundin ang kina Kuja (Mars), Bṛhaspati (Jupiter), at Śukra (Venus); at nagsalita rin ako tungkol sa sarili kong daigdig, sa daigdig ni Viṣṇu, ni Dhruva, at ng Tapoloka.

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

Ang banal na salaysay tungkol sa daigdig ni Dhruva; ang pagtanaw sa Satyaloka; ang pag-uusap nina Skanda at Agastya; at ang pinagmulan (pagpapakita) ni Maṇikarṇī—ito ang mga paksang inilarawan.

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

Pagkaraan, isinasalaysay ang kaluwalhatian ng Ilog Gaṅgā, ang “Sanlibong Pangalan ni Gaṅgā,” ang pagpupuri sa Vārāṇasī, at saka ang pagpapakita ni Bhairava.

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

Kaagad na kasunod nito ang salaysay ng pinagmulan ni Daṇḍapāṇi at ng Jñāna-vāpī (balon ng kaalaman). Pagkaraan ay ang kuwento ni Kalāvatī, kalakip ang paglalahad ng sadācāra—wastong asal at gawi.

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

Sumunod ang salaysay tungkol sa brahmacārin (mag-aaral na may panatang kalinisan), ang mga katangian ng kababaihan, ang malinaw na pagtuturo sa dapat at di-dapat gawin, at ang paglalarawan kay Avimukteśa, Panginoon ng Avimukta.

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

Kasunod ay inilalarawan ang mga tungkulin (dharma) ng yogin na may sambahayan; pagkatapos, ang mas mataas na turo tungkol sa kaalaman sa panahon (kāla-jñāna). Saka dumarating ang mapagpalang salaysay ni Divodāsa, at pagkatapos nito ang paglalarawan sa Kāśikā (Vārāṇasī).

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

Pagkatapos ay isinasalaysay ang pagpapakita sa daigdig ni Māyā-Gaṇapati; kasunod nito ang malawak na paglalangkap ng māyā ni Viṣṇu, ang Kanyang banal na lila; at saka ang salaysay ng paglaya ni Divodāsa.

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

Pagkaraan nito, isinasalaysay ang pinagmulan ng Pañcanada at ang pagpapakita ni Bindumādhava; kasunod ang bahaging tinatawag na “Vaiṣṇava Tīrtha,” at ang pagdating ni Śūlin (Śiva) sa Kāśī.

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

May salaysay ng pakikipag-usap kay Jaigīṣavya; ng Panginoong Maheśa na tinatawag na Jyeṣṭheśa; at ng kasaysayan ng banal na pook tungkol kay Kaṃḍukeśa—na umusbong kaugnay ni Vyāghreśvara.

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

Isinasalaysay ang pinagmulan nina Śaileśa at Ratneśvara, at ang paglitaw ni Kṛttivāsa; ang banal na luklukan (adhiṣṭhāna) ng mga deva; at ang mga kabayanihan sa labanan ni Durgā laban sa mga asura.

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

Kasunod ang salaysay ng tagumpay ni Durgā at ang paglalarawan kay Oṁkāreśa; muli ring ipinahahayag ang kadakilaan ng banal na pantig na “Oṁ,” at ang pagpapakita ng Panginoong Tatlong-Mata (Trilocana, Śiva).

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

Mayroon ding mga bahagi tungkol sa Kedāra; ang salaysay ni Dharmeśa na isinilang mula sa bisig ni Viṣṇu; ang kasaysayan ni Vīreśvara; at ang pagbigkas ng kadakilaan (māhātmya) ng Ilog Gaṅgā.

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

O Parāśara, isinasalaysay din ng kasulatan ang kadakilaan ng Panginoon ni Viśvakarmā, ang pangyayaring sumibol mula sa paghahandog ni Dakṣa, at ang pagkaparalisa ng bisig ng Panginoon ni Satī, pati ni Amṛteśa at ng iba pa.

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

Pagkatapos ay dumarating: ang kalipunan ng mga banal na pook (kṣetra) at mga tawiran ng paglalakbay-diyos (tīrtha); ang salaysay tungkol sa Mandapa ng Kalayaan; ang kaluwalhatian ni Viśveśa, Panginoon ng Sansinukob; at pagkaraan nito, ang itinakdang pag-ikot ng paglalakbay (yātrā-parikrama).

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

Ngayon, pakinggan mo ang ikalimang bahagi na tinatawag na “Avanti”. Pagkaraan nito ay ang salaysay tungkol sa gubat ni Mahākāla, at saka ang kuwento ng pagputol sa ulo ni Brahmā.

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

Itinuturo rin nito ang mga tuntunin ng prāyaścitta (pagbabayad-sala), ang pinagmulan ng banal na apoy, at ang banal na tradisyon (Āgama); ang mga ritwal ng dīkṣā para sa pagsamba sa diyos, mga himno kay Śiva, at mga paraang pumupuksa sa sari-saring kasalanan.

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

Ang salaysay tungkol sa Kapolamocana, na nasa gubat ni Mahākāla—ang banal na tīrtha ni Kanakhaleśa na ito ay pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

Mayroon ding lawa na tinatawag na “Apsaras,” at ang banal na lawa ni Rudra na nagkakaloob ng kabanalan; gayundin ang mga banal na pook na Kuḍaveśa at Vidyādhra, at ang pook-paglalakbay na Markaṭeśvara.

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

Naroon ang banal na tawiran na tinatawag na Svargadvāra, ang banal na pook na Catuḥsiṃdhu, ang sagradong lawa na Śaṅkaravāpikā, at ang tīrtha na Śaṅkarāka-Gandhavatī—lahat ng ito’y tagapagpuksa ng kasalanan.

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

Binabanggit din ang banal na pook na Daśāśvamedhikā, ang Śatīrtha, at ang tagapagkaloob ng siddhi ng tagumpay sa bhakti kay Hari; gayundin ang paglalakbay na may kaugnayan sa mga Piśāca at iba pa, at ang mga salaysay tungkol kay Hanumat, sa Kavaca (awit na panangga), at kay Īśvara.

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

Mayroon ding paglalakbay-diyos sa Mahākāleśa, ang banal na tawiran ng Valmīkeśvara, at ang mga pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang) sa Kuśasthalī—na isinasagawa tuwing Biyernes at muli sa ikalimang tithi na tinatawag ding gayon.

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

Binabanggit din ang banal na pook na tinatawag na Akrūra; ang sagradong lugar na Ekapāda; ang dambanang tanyag sa ningning ng Buwan at Araw; ang tīrtha na Karabheśa; at ang mga tīrtha na nagsisimula kay Laṭukeśa at iba pa.

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

Mārkaṇḍeśa; Yajñavāpī; Someśa; Narakāntaka; Kedāreśvara; Rāmeśa; Saubhāgyeśa; at Narārkaka—ito ang mga banal na pangalan na dapat laging alalahanin.

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

Binabanggit pa: ang banal na salaysay ng Keśavārka; ang paliwanag sa pagkakaiba-iba ng kapangyarihang banal (śakti-bheda); ang mga bahaging nagsisimula sa “Svarṇasāra”; ang mga banal na tīrtha na nagsisimula sa Oṁkāreśa; at ang pagsasalaysay ng tradisyong tinatawag na Andhaka-śruti.

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

Sa Kālāraṇya, ang tīrtha na tinatawag na Liṅgasaṃkhyā ay kilala rin sa pangalang Svarṇaśṛṅga. At ang Kuśasthalī ay ang tanyag na pangalan ng Avantī—na tinatawag ding Ujjayinī.

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

Padmāvatī, Kumudvatī, at ang tinatawag na Amarāvatī; gayundin ang Viśālā at Pratikalpa—ang mga pinangalanang (pook/pagpapakita) na ito ay inilalarawan na nagpapatahimik ng lagnat.

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

Ang mga unang bunga ng pagbigkas ng mga pangalan ni Śiva, ang himno ng Nāga, ang pagpupuri kay Śiva, ang salaysay ng pagpaslang kay Hiraṇyākṣa, at ang banal na tawiran na tinatawag na marikit na Sundara-kuṇḍa—ito ang mga paksa rito.

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

May isang banal na tīrtha na tinatawag na Nīlagangā–Puṣkara, at ang banal na pook na kilala bilang Vindhyavāsana; at ang tīrtha ring iyon ay tanyag bilang “Puruṣottama,” tagapaglipol ng kasalanan.

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

Binabanggit din ang ilog Gomati, ang banal na pook ni Vāmana, ang sagradong tangke (kuṇḍa), ang “Viṣṇu-nāma-sahasra” o Sanlibong Pangalan ni Viṣṇu, ang lawa ni Vīreśvara, at ang tīrtha ni Kālabhairava.

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

Isinasalaysay din ang kadakilaan ng Nāga-pañcamī; ang Jayantī (kapistahan) ni Nṛsiṃha; ang paglalakbay-pananampalataya sa Kuṭumbeśvara; at ang kīrtana, ang pagpupuri sa mga Deva-sādhaka.

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

Inilalarawan nito ang banal na tawiran na tinatawag na Karkarāja-tīrtha, at ang banal na pag-akyat o dambanang-burol na kaugnay ni Vighneśa at ng iba pang mga diyos; at itinatanghal ang salaysay ng maraming tīrtha, mula sa Rudra-kuṇḍa at iba pa.

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

Ang kabanalang bunga ng paglalakbay sa walong tīrtha ay ipinahahayag bilang kadakilaan ng Revā (Narmadā). Isinasalaysay din ang paglayo sa pagnanasa (vairāgya) ni Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) at ang kanyang pakikipagtagpo kay Mārkaṇḍeya.

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

Ito’y sinaunang salaysay ng naranasang karanasan, isang pagpapahayag na tila amṛta. Sa bawat kalpa, ang Narmadā ay pinupuri sa magkakaibang mga pangalan.

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

Narito ang himno ng mga ṛṣi na tinatawag na Ārṣa-stava; kasunod nito ang salaysay tungkol kay Kālarātri. Pagkaraan ay ang pagpupuri kay Mahādeva, at pagkatapos ay isang kagila-gilalas na pagsasalaysay ng mga kalpa, bawat isa’y hiwalay na tinatalakay.

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

Pagkaraan ay ang salaysay tungkol kay Viśalyā, at gayundin ang kuwento ni Jāleśvara; saka ang pagpapaliwanag ng Gaurī-vrata; at pagkatapos nito ang pagsunog sa Tripura.

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

At (inilalarawan) ang wastong ritwal ng pagpanaw o pagtalikod sa katawan; saka ang tagpuan ng pagsasanib ng Kāverī. Nariyan din ang Dāru-tīrtha at Brahmāvarta—kung saan isinasalaysay ang banal na katha tungkol kay Īśvara.

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

“Ito ang Agni-tīrtha, Ravi-tīrtha, ang pook na tinatawag na Dāruka na nagsisimula sa palatandaang Meghanāda, Devatīrtha, ang lupain ng Narmadā, ang banal na pook na Kapilā, at Karañjaka.”

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

(Pagkaraan ay isinasalaysay) si Kuṇḍaleśa, Pippalāda, at Vimaleśa; gayundin si Śūlabhit; ang salaysay ng pagdukot kay Śacī; at pagkatapos nito, ang pagpaslang kay Namabhraka.

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

Doon inilalarawan ang pinagmulan ng Śūlabheda at ang iba’t ibang uri ng dharma ng pagbibigay (dāna); kasunod ang salaysay ng mahabang pag-aayuno at pagninilay (Dīrgha-tapas), at pagkatapos ay ang kuwento ng pantas na si Ṛṣyaśṛṅga.

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

Pagkaraan ay dumarating ang mapagpala at marangal na salaysay tungkol kay Citrasena, at ang paglalarawan sa kaharian ng Kāśī; kasunod nito ang kuwentong tinatawag na Devaśilā, kasama ang mga banal na tīrtha na kaugnay ng mga Śabarī.

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

Pagkatapos ay (dumarating) ang mapagpala at banal na salaysay tungkol sa mangangaso, ang sagradong lawa at Arka-tīrtha; gayundin ang Āpretyeśvara-tīrtha, Śakra-tīrtha, at ang banal na pook na tinatawag na Karoṭika.

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

([Dapat alalahanin]) si Kumāreśa, Agastyeśa, at Ānandeśa—na isinilang mula sa Ina—gayundin si Lokeśa at Dhanadeśa; at gayon din si Maṅgaleśa, na isinilang mula kay Kāma (pagnanasa).

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

At muli, binanggit niya si Nāgeśa, Gopāra, Gautama, at Śaṅkhacūḍaka; gayundin si Nāradeśa, Nandikeśa, at Varuṇeśvara—kasama ang banal na tīrtha (pook-tawiran) ni Varuṇeśvara.

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

Pagkatapos, inilarawan niya ang mga banal na tīrtha na nagsisimula sa Dadhiskaṃda, at pagkaraan ay ang dambana ni Hanūmateśvara; at ang mga pook-paglalakbay na nagsisimula sa Rāmeśvara, pati ang mga dambana nina Someśa at Piṅgaleśvara.

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

Sa kagubatan at mga katulad na pook ay naroon ang mga banal na dako/anyong-diyos na tinatawag na Ṛṇamokṣa, Kapileśa, Pūtakeśa, Jaleśaya, Caṇḍārka, Yama-tīrtha, at Kālhoḍīśa.

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

At (dapat alalahanin/awitin) si Nārāyaṇa, Koṭīśa, Vyāsa-tīrtha, Prabhāsaka, Nāgeśa, Saṃkarṣaṇaka, at ang Praśrayeśvara-tīrtha.

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

Ang banal na sangama (tagpuan ng mga ilog) na tinatawag na Airandī ay hitik sa kabutihang-loob; gayundin ang Suvarṇaśilā-tīrtha. Gayon din ang Karañja, ang dambanang tinatawag na Kāmaha, at ang Bhāṇḍīra na kaugnay ni Rohiṇī.

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

(Naroon) ang Cakratīrtha; Dautapāpa (tīrtha na naglilinis ng kasalanan); si Skanda na tinatawag ding Āṅgirasa; Koṭitīrtha; ang pook na tinatawag na Ayonyā; ang Aṅgāra sa pangalan; at ang Trilocana.

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

Indreśa, Kambukeśa at Someśa; Kohana at Śaka; Nārmanda; at gayundin ang Ārka at Āgneya—kasama ang dakilang Bhārgaveśvara—ay dapat alalahanin/usalin sa pagbigkas.

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

(Binanggit) ang Brāhma at Daiva; Mārgeśa; Ādi-Vārāhakeśvara; Rāmeśa; saka Siddheśa; Āhalyā; at Kaṅkaṭeśvara.

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

(Dapat alalahanin/usalin) Śākra, Saumya, Nādeśa, Toyeśa, Rukmiṇī-bhava, Yojaneśa, Varāheśa, at ang banal na Śiva-tīrtha na kaugnay ng Dvādaśī.

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

(Dapat ding alalahanin/dalawin) Siddheśa at Maṅgaleśa; ang banal na tawiran na Liṅga–Vārāha; Kuṇḍeśa; Śveta–Vārāha; Garbhāveśa; at Ravīśvara.

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

At naroon ang mga banal na tawiran na nagsisimula sa Śuklā; gayundin ang banal na pook na tinatawag na Huṃkārasvāmi-tīrtha; ang mga dambana nina Saṃgameśa at Nahuṣeśa; Mokṣaṇa; Pañcagopaka; Nāgaśāva; at Siddheśa—lahat ng ito’y matatagpuan sa tīrtha na kaugnay nina Mārkaṇḍa at Krūra.

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

Sa mga banal na pook na kilala bilang Kāmoda at Śūlāropa, sambahin si Māṇḍavya at si Gopakeśvara; at gayundin sa Kapileśa, Piṅgaleśa, Bhūteśa, at sa Gāṅga-Gautama rin.

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

Dapat ding dalawin o alalahanin ang Aśvamedha, Bhṛgukaccha, si Kedāreśa—tagapag-alis ng kasalanan—at ang Kalakaleśa, Jāleśa, Śālagrāma, at Varāhaka.

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

Naroon din ang Caṃdraprabhāsa, Samāditya, Śrīpati, at Haṃsaka; gayundin ang Mūlyasthāna, Śūleśa, Ugrākhya, at Citradaivaka.

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

“At patuloy pang binabanggit ng teksto: Śikhīśa, Koṭitīrtha, Daśakanyā, Suvarṇaka, Ṛṇamokṣa, Bhārabhūti, Puṃkhā, Muḍi, at Ḍiṇḍima.”

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

Pagkaraan (ay binanggit niya) ang Āmaleśa, Kapāleśa, at Śṛṅgairaṇḍībhava; saka ang Koṭitīrtha at Loṭaṇeśa—na may sukdulang bhakti, laging pumupuri sa mga bunga (phala) ng mga banal na tīrtha na ito.

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

Sa Māhātmya ng Dṛmijaṅgala, kasunod ang salaysay ni Rohitāśva; pagkatapos ay ang kasaysayan ni Dhundhumāra, at saka nga ang paraan kung paano siya napatay.

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

Pagkaraan ay ang salaysay ng pagpaslang kay Dhuṃdha; saka ang pinagmulan ni Citra-vaha; pagkatapos ang kadakilaan nito; at sumunod ang kapangyarihan at kamahalan ni Ḍīśa—(kasama) ang bahagi tungkol kay Ratīśvara.

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

Pagkatapos ay ang Kedāreśa at Lakṣa-tīrtha; kasunod ang pook na tinatawag na Viṣṇupadī-bhava; gayundin ang Mukhāra, ang banal na pook ni Cyavana, ang Andhāsya, at saka ang lawa ni Brahmā.

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

Binanggit din niya ang banal na tawiran na Cakrākhya, ang banal na salaysay na Lalitākhyāna, at ang tīrtha na Bahugomaya; gayundin ang Rudrāvarta at Markaṇḍa—mga tīrtha na tanyag sa pagwasak ng kasalanan.

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

(Ang bahaging ito) ay naglalarawan kay Śravaṇeśa, Śuddhapaṭa, ang banal na tawiran na Devāndhu-Preta-tīrtha, ang pinagmulan ng Jihvodā-tīrtha, ang salaysay ni Śivodbhaṇḍa, at ang pagpupuri sa mga bungang-gantimpala (ng pagdalaw/pagbigkas).

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

Ang bahaging ito ay tunay na tinatawag na Avantya-khaṇḍa; sa mga nakikinig dito, napapawi ang kasalanan. Pagkaraan nito, ilalarawan ang ikaanim na bahagi na kilala bilang Nāgara-khaṇḍa.

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

Nilalaman nito ang salaysay ng pagpapakita ng Liṅga, ang mapalad na kuwento ni Hariścandra, ang kadakilaan ni Viśvāmitra, at gayundin ang pagsasalaysay ng pag-akyat ni Triśaṅku sa langit.

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

Kasama rin: ang banal na kadakilaan ni Hāṭakeśvara; ang pagpaslang sa asurang si Vṛtrāsura; ang Nāga-bila (yungib ng ahas); ang banal na tawiran na Śaṅkha-tīrtha; at ang paglalarawan kay Acaleśvara.

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

Ang salaysay na tinatawag na “Camatkāra-pura” ay kataas-taasang mapaghimala. (Binabanggit din) ang Gayāśīrṣa, ang pook na kilala bilang Bāla, ang Vālamaṇḍa, at ang lugar na tinatawag na Mṛga.

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

Sa pagkanlong sa Viṣṇupāda at Gokarṇa, sa Yugarūpa, sa Siddheśvara, sa Nāgasaras, sa Saptārṣeya, at gayundin sa Agastyaka—nakakamtan ang kabanalan sa pamamagitan ng mga banal na tirtha na ito.

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

Pagkaraan nito, binanggit niya nang sunod-sunod ang mga banal na pook/dambana na tinatawag na Bhrūṇagarta, Naleśa, Bhaiṣma, Vaiḍura-Markaka, Śāramiṣṭha, Somanātha, at Daurga-Mātarjakeśvara.

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

Kabilang ang salaysay ng pagpaslang kay Jāmadagnya (Paraśurāma), ang kuwento ng Naiḥkṣatriya (paglipol sa mga Kṣatriya), ang Rāma-hrada (lawa ni Rāma), ang Nāgapura, ang banal na ‘anim na liṅga’, at ang Yajñabhū, ang pook ng paghahandog.

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

“Kasama rin ang mga bahaging tinatawag na Muṇḍīra at iba pa, Trikārka, ang ‘Pag-aasawa ni Satī’, Rudraśīrṣa, Yāgeśa, Vālakhilya, at Gāruḍa.”

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

“(Isinasalaysay) ang pangyayaring ‘Sumpa ni Lakṣmī’, at ang dambanang kilala bilang ‘Ikadalawampu’t-pitong Templo ni Soma’; gayundin ang Ambābaddha, ang tirthang Pāṇḍuka, ang Āgneya tirtha, at ang banal na lawa na Brahma-kuṇḍa.”

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

“(Ito ang mga ito:) Gomukha; ang pook na tinatawag na Lohayaṣṭi; gayundin ang Ajāpāleśvarī; Śanaiścara; Rājavāpī; Rāmeśa; at Lakṣmaṇeśvara.”

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

“‘Kuśeśākhya’ at ‘Laveśākhya’; ang Liṅga (ni Śiva) na pinakadakila sa lahat ng dakila; ang salaysay na tinatawag na ‘Animnapu’t Walo’; at ang tatluhang kuwento ng kapanganakan ni Damayantī—(ito ang mga paksang binanggit dito).”

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

“Pagkaraan, sa salaysay na ito ay binabanggit ang Revatī at Bhaktikā—na sumibol bilang mga banal na pook ng paglilinis (tīrtha); gayundin ang Kṣemaṅkarī, at ang Kedāra na tanyag bilang pinakapanguna sa mga Śukla‑tīrtha.”

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

“(Dito isinasalaysay) ang banal na ulat tungkol kay Satyasaṃdheśvara, at ang kuwento ni Karṇotpalā; (gayundin) ang Ateśvara; (ang salaysay na kaugnay) ni Yājñavalkya; (ang salaysay) ni Gaurya; at pati (ang kay) Gāṇeśa.”

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

“Pagkatapos ay dumarating ang salaysay na tinatawag na ‘Vāstupada’, ang kuwento ng ‘Bahay ng Kambing’, gayundin ang ‘Saubhāgyāndhu’; (saka) ang salaysay tungkol kay Śūleśa at ang kuwentong ukol kay Dharmarāja.”

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

Kasunod nito ang salaysay tungkol kay Miṣṭānneśvara; pagkatapos ay ang tatlong salaysay na may kaugnayan kay Gaṇapati; saka ang buhay ni Jābāli, at sumunod ang kuwento ni Makareśa.

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

Nariyan din ang salaysay tungkol kina Kāleśvarya at Andhaka; ang banal na lawa na tinatawag na Kuṇḍamāpya at ang Arasa; gayundin si Puṣyāditya, si Rauhitāśva, at ang pagbigkas ng pinagmulan ng mga Nāgara.

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

Naroon din ang salaysay tungkol kay Bhārgava; kasunod ang bahagi ng Vaiśvāmaitra; ang Sārasvata at Paippalāda; at gayundin ang Kaṃsārīśa at Paiṇḍaka.

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

Isinasalaysay nito ang handog-yajña ni Brahmā, kalakip ang kabanata ni Sāvitrī; at inilalarawan din ang salaysay ni Raivata—na tinatawag na Bhārta-yajña—at ang pagtanaw sa mga pangunahing banal na tīrtha ng paglalakbay-diyos.

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

Ang Kaurava, Hāṭakeśa, at Prabhāsa—ay inaalala bilang tatluhang kṣetra, mga banal na pook ng paglalakbay-diyos. Gayundin, ang Puṣkara, Naimiṣa, at Dhārma-araṇya—ay inaalala bilang tatluhang araṇya, mga sagradong gubat.

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

Ang tatlong banal na lungsod ay: Vārāṇasī, ang lungsod na tinatawag na Dvārakā, at ang lungsod na kilala bilang Avantī. Ang tatlong banal na gubat ay: Vṛndāvana, ang gubat na tinatawag na Khāṇḍava, at yaong tinatawag na Advaika.

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

Ang Kalpa, ang Śāla, at ang walang kapantay na tatluhang Nandigrāma—ito’y ipinahayag na tatlong tīrtha (banal na tawiran) na tinatawag na Asi, Śukla, at Pitṛ.

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

Ang Śrī Arbuda at Raivata ay tunay na pinakadakila sa tatlong banal na bundok; at sa mga ilog, ang tatluhan ay ang Gaṅgā, Narmadā, at Sarasvatī.

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

Bawat isa sa mga ito ay ipinahayag na nagkakaloob ng gantimpalang kasinghalaga ng tatlo’t kalahating krore. Ito ang: Kūṣikā, Śaṅkha-tīrtha, Cāmaraka, at Bāla-maṇḍana.

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

Isang pangkat na apat ang ipinahayag na nagkakaloob ng bunga ng banal na pook na Hāṭakeśa: ang Sāmbāditya, ang Śrāddha-kalpa, ang Yaudhiṣṭhira, at saka ang Āndhaka.

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

(Kanyang binanggit) ang panatang matulog sa tubig (jalaśāyī), ang apat-na-buwang cāturmāsya, ang panatang huwag iwang walang laman ang higaan (aśūnya-śayana), ang pagsamba kay Maṅkaṇeśa, ang pagtalima sa Śivarātri, at ang tulāpuruṣa-dāna—pagtitimbang sa tao at pag-aalay ng kaloob na katumbas ng bigat.

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

‘Pṛthvīdāna’, ‘Vānakeśa’, ‘Kapālamocaneśvara’, ‘Pāpapiṇḍa’, ‘Māsalaiṅga’, at ang salaysay na nagsisimula sa ‘Yugamāna’—ang mga ito’y dapat bigkasin sa pag-uulat ng talaan.

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

Naririto ang salaysay tungkol kay Nimveśa at kay Śākambharī, ang pagpupuri sa Labing-isang Rudra, ang pagsasalaysay ng kadakilaan ng pagbibigay (dāna), at ang pagpupuri sa Labindalawang Āditya.

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

Sa gayon nagwakas ang bahaging Nāgara; ngayon ay ilalarawan ang tinatawag na Prabhāsa—doon naroon sina Someśa at Viśveśa, at ang Arkasthala, isang dakilang banal na pook na nagkakaloob ng kabutihang-loob at gantimpalang-dharma.

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

Dito, ang mga salaysay na nagsisimula kay Siddheśvara ay isinasalaysay nang hiwa-hiwalay—kabilang ang Agni-tīrtha, Kapaddarśin, at Kedāreśa, ang nagkakaloob ng sukdulang layon.

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

Si Hara (Śiva) ay nahahayag bilang Bhīma, Bhairava, Caṇḍīśa, Bhāskara (Araw), Indu (Buwan), Kuja (Mars), Budha (Mercury), Ijya (Jupiter), Bhṛgu (Venus), Saura (Saturn), at gayundin bilang Rāhu, Śira, at Vīśa—ang mga ito ang mga banal na anyo (vigraha) ni Hara.

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

Doon, may limang iba pang Rudra, na nagsisimula kay Siddheśvara, na nakatalaga roon. Gayundin, naroon sina Varārohā, Ajā, Pālā, Maṅgalā, at Laliteśvarī.

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

Siya ang Panginoon ni Lakṣmī; ang Panginoon ng apoy sa ilalim ng dagat (Vāḍava); ang Panginoon ng daigdig; gayundin si Kāmeśvara; ang Panginoon ni Gaurī; ang tanyag na Varuṇeśa; ang Panginoon ni Durvāsā; at si Gaṇeśvara, ang Panginoon ng mga Gaṇa.

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

Pagkaraan, binabanggit ng teksto si Kumāreśa, si Caṇḍakalpa, at ang kilala bilang Śakulīśvara; at pagkatapos ay isinasalaysay ang banal na katha tungkol kina Koṭīśa, Bāla, Brahmā at iba pa.

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

Pagkaraan ay dumarating ang mga banal na salaysay tungkol kina Narakeśa, Saṃvartteśa, at Nidhīśvara; at saka ang tungkol kay Balabhadreśvara, gayundin ang tungkol sa ilog Gaṅgā at kay Gaṇapa (Gaṇeśa).

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

Isinasalaysay din ang banal na kasaysayan ng ilog na tinatawag na Jāmbavatī, ang sagradong alamat ng Balon ni Pāṇḍu, at gayundin ang mga salaysay ng handog na Aśvamedha na isandaang ulit, isang lakh na ulit, at isang crore na ulit.

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

Isinasalaysay ng bahaging ito ang mga tanyag na ulat tungkol kay Durvāsā; tungkol kay Arka; tungkol sa banal na pook na Ghaṭa; tungkol kay Hiraṇya; tungkol sa sagradong tagpuan (Āsaṅgama); at pati ang tungkol sa Nagarārka, kay Kṛṣṇa, at kay Saṃkarṣaṇa at sa karagatan.

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

Hiwalay na isasalaysay ang mga ulat tungkol kay Kumārī, kay Kṣetrapāla, at kay Brahmyeśa; at gayundin ang tungkol kay Piṅgalā-Saṅgameśa, pati na kina Śaṅkara, Arka, at Ghaṭeśa.

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

Nilalaman nito ang salaysay tungkol sa Ṛṣi-tīrtha at ang pagpupuri (kīrtana) sa tatlong balon ng Nandārka; at gayundin ang kahanga-hangang kuwento tungkol sa Sa-sopāna, at sa Parṇārka at Nyaṅkumatī.

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

Isasalaysay ang kasaysayan ni Varāhasvāmin; ang mga sagradong pook na tinatawag na Chāyāliṅga at Gulpha; ang kuwento ni Kanakanandā; at gayundin ang tungkol sa Kutī at Gaṅgeśa.

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

Kasunod nito ang mga banal na salaysay nina Camasodbheda at Vidura, at ang kasaysayan ni Trilokeśa; gayundin ang mga kuwento nina Maṃkaṇeśa, Traipureśa, at ang sagradong pook-paglalakbay na tinatawag na Ṣaṇḍatīrtha.

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

Isinasalaysay din ang Sūryaprācī; ang banal na kuwento ni Umā at ng Panginoong May Tatlong Mata; gayundin ang mga sagradong salaysay ng Bhūddhāra at Śūlasthala, pati nina Cyavana at Arkeśa.

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

Naroon ang mga banal na salaysay na kaugnay nina Ajāpāleśa, Bālārka, at Kuberasthala; ang dalisay na kuwento ng Ṛṣitoyā; at ang mapagpalang pagpupuri (kīrtana) kay Saṅgāleśvara.

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

Nilalaman ng bahaging ito: ang banal na salaysay nina Nārada at Āditya (Araw), ang pagpapaliwanag tungkol kay Nārāyaṇa, ang kadakilaan ng sagradong Taptakuṇḍa, at ang paglalarawan kay Mūla-Caṇḍīśa.

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

Isinasalaysay ang kuwento ni Caturvaktra, ang pinuno ng mga Gaṇa, at ni Kalambeśvara; at ang salaysay nina Gopālasvāmin at Kulasvāmin, kasama ang mga Marut.

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

Pagkaraan nito ay sinusundan ang mga salaysay tungkol kina Kṣemārka, Unnata, Vighneśa, at Jalasvāmin; at pagkatapos, ang mga kuwento hinggil kina Kālamegha, Rukmiṇī, Durvāsēśvara, at Bhadra.

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

Mayroon din ang salaysay tungkol sa Śaṅkhāvarta, Mokṣa-tīrtha, Goṣpada, at Acyuta-sadman; at ang kuwento ni Jāleśvara, kasama sina Huṃkāreśvara at Caṇḍīśa.

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

Nariyan ang kamangha-manghang salaysay tungkol sa Kalākuṇḍa at Vighneśa sa Āśāpura; at naroon din ang kuwento ni Kapileśa at ni Jaradgava-Śiva.

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

Naririto ang salaysay tungkol kina Nala at Karkoṭeśvara, at ang kuwentong kaugnay ni Hāṭakeśvara; gayundin ang (mga salaysay) tungkol sa Nāradeśa, sa banal na yantra bilang palamuti, at kay Gaṇeśa ng Durgakūṭa—na kabilang dito.

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

Mayroon ding salaysay na kaugnay ng mga Bhairavī na nagngangalang Suparṇā at Elā, ang kuwentong nagmula sa Bhallatīrtha, at ang pagbanggit sa Kardamāla at sa lihim na (dambana ng) Someśvara.

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

Pagkaraan nito ay dumarating ang salaysay tungkol kina Bahu-Svarṇeśa, Śṛṅgeśa, at Koṭīśvara; at saka ang bantog na kuwento hinggil kina Mārkaṇḍeśvara, Koṭīśa, at sa banal na tahanan ni Dāmodara.

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

Sa banal na pook na tinatawag na Vastrāpatha ay inaalala: ang Svarṇarekhā, ang Brahma-kuṇḍa, ang mga dambana nina Kuṁtī at Bhīmeśvara, at ang Mṛgī-kuṇḍa—tunay na ang lahat ng ito ang pangunahing kabanalan ng kṣetra.

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

Pagkatapos ay dumarating ang kamangha-manghang salaysay tungkol kina Durgābhilleśa, Gaṅgeśa, at Raivata; kasunod nito ang kuwento ni Arbudeśvara at ang pagpupuri (kīrtana) kay Acaleśvara.

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

Pagkatapos ay ang salaysay tungkol sa Nāga-tīrtha, ang paglalarawan sa āśrama ni Vasiṣṭha, ang kadakilaan ni Bhadrakarṇa, at pagkaraan pa’y ang kuwento rin tungkol kay Trinetra.

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

Pagkatapos ay dumarating ang pagpupuri sa kaluwalhatian ng Kedāra, ang pagsasalaysay ng paglalakbay-pananampalataya sa mga banal na tīrtha, at pagkaraan nito ang mga kuwento tungkol sa tīrtha ng Koṭīśvara at Rūpa-tīrtha, kasama ang banal na salaysay tungkol kay Hṛṣīkeśa.

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

Nilalaman ng bahaging ito ang pagpupuri kina Siddheśa at Śukreśvara, ang pagdakila kay Maṇikarṇīśa, at ang paglalarawan ng mga banal na tawiran (tīrtha) na tinatawag na Paṅgu-tīrtha, Yama-tīrtha, at Vārāha-tīrtha.

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

Pagkaraan nito, isinasalaysay ang mga banal na pook—Candraprabhā, Sarpiḍoda, Śrīmātā, at Śuklatīrtha—at ang kadakilaan (māhātmya) ng Diyosa Kātyāyanī; at sumunod pa, ang kadakilaan ng Piṇḍāraka rin.

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

Pagkatapos ay sumusunod ang salaysay tungkol sa Kanakhala, at sa mga banal na tawiran na tinatawag na Cakrama at Manuṣa; gayundin ang kuwento ng Kapilāgni-tīrtha, at ang salaysay na nagmumula sa pangyayaring kaugnay ng dugo (raktānubandha).

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

Tinutukoy rin ng bahaging ito ang banal na dambana ni Gaṇeśa at ni Pārtheśvara, ang Yāṃtrā (sagradong diyagram/ritwal) at si Ujjvala; gayundin ang pook ni Caṇḍī, Nāgodbhava, Śiva-kuṇḍa, at Maheśajā.

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

Pagkatapos ay dumarating ang salaysay tungkol kay Kāmeśvara at ang kuwento ng kapanganakan ni Mārkaṇḍeya; at hiwalay pa, ang pagsasalaysay ng mga banal na pook-paglalakbay (tīrtha) na kaugnay nina Uddālaka, Īśa, at Siddheśa.

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

Isinasalaysay din nito ang pinagmulan ng banal na Devaravāta, ang mga tīrtha na tinatawag na Vyāsa-tīrtha at Gautama-tīrtha, at ang kadakilaan ng Kulasaṃtāra gayundin ng mga tīrtha na tinatawag na Rāma-koṭi.