Shloka 63

Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Sanskrit

स चापि सहितस्तन्व्या सदुद्यानन्तदा ययौ ।

कन्याकायुगलं यत्र तच्छापोत्थगदातुरम् ॥

Transliteration

sa cāpi sahitas tanvyā sadudyānaṃ tadā yayau / kanyakāyugalaṃ yatra tacchāpotthagadāturam

Translation

At siya (Svārociṣa), kasama ang dalagang may baywang na payat, ay nagtungo sa harding iyon, kung saan nakahandusay ang dalawang dalaga na pinahihirapan ng karamdaman na bunga ng sumpang iyon.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि/also

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta (कर्ता/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √sah (सह्) + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-सह (with) अर्थे

• तन्व्या: with the slender woman
• तन्व्या: Sahakaraka (सहकारक/Accompaniment)
• Type: Noun
• Root: तन्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सत्-उद्यानम्: a fine garden
• सत्-उद्यानम्: Karma (कर्म/Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + उद्यान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (सद् उद्यानम् = beautiful/good garden); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (काल/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √yā (या) (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कन्यका-युगलम्: the pair of girls
• कन्यका-युगलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कन्यकयोः युगलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; अत्र द्वितीया (object of implied seeing/going-to)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण/Relative location)
• Type: Indeclinable
• Root: yatra (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• तत्-शाप-उत्थ-गद-आतुरम्: afflicted by a disease arisen from that curse
• तत्-शाप-उत्थ-गद-आतुरम्: Karma (कर्म/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + उत्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक, उत्-√स्था (स्था) + क्त) + गद (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (तस्य शापात् उत्थः गदः यस्य; तेन आतुरम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कन्यकायुगलम् विशेषणम्

Speakers

• Mārkaṇḍeya narrating

Key Themes

• Curse and its effects
• Compassionate intervention
• Healing narrative

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The narrative treats suffering as something to be approached, not avoided; accompaniment (sahita) signals shared responsibility and active compassion toward the afflicted.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Manvantara episode: the curse motif and its remediation are typical of Purāṇic exempla embedded in Manu-era chronicles.

What is the esoteric significance?

The ‘garden’ can symbolize the inner field of life (saṃsāra’s cultivated space); curse-born disease represents latent karmic afflictions that surface within that field and require knowledge to uproot.