Markandeya Purana — Adhyaya 63, Shloka 27

Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Sanskrit

हृदयं सकलास्त्राणामशेषरिपुनाशनम् ।

तदिदं गृह्यतां शीघ्रमशेषास्त्रपरायणम् ॥

Transliteration

hṛdayaṃ sakalāstrāṇām aśeṣaripunāśanam | tad idaṃ gṛhyatāṃ śīghram aśeṣāstraparāyaṇam ||

Translation

Ito ang hṛdaya—ang pinakadiwa—ng lahat ng astra, ang tagapuksa ng lahat ng kaaway. Kunin ito agad, sapagkat ito’y nakatuon sa (at sumasaklaw sa) lahat ng kapangyarihan ng mga sandata.

Word by Word

• हृदयम्: the heart / essence
• हृदयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular

• सकल-अस्त्राणाम्: of all weapons
• सकल-अस्त्राणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सकल (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; Genitive plural; षष्ठी-तत्पुरुषः: सकलानाम् अस्त्राणाम् (‘of all weapons’)

• अशेष-रिपु-नाशनम्: destroyer of all enemies
• अशेष-रिपु-नाशनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक) + रिपु (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular agreeing with हृदयम्; षष्ठी/कर्मधारय-भावेन समासः: ‘अशेषानां रिपूणां नाशनम्’

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; demonstrative ‘that’

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; demonstrative ‘this’

• गृह्यताम्: let it be taken / accept it
• गृह्यताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; passive/impersonal sense ‘let it be taken/accepted’

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; adverb (manner/time)

• अशेष-अस्त्र-परायणम्: fully grounded in all weapons
• अशेष-अस्त्र-परायणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular agreeing with (तत्/इदम्/हृदयम्); तत्पुरुषः: अशेषेषु अस्त्रेषु परायणम् (‘devoted/grounded in all weapons’)

Speakers

• Unspecified; a teacher-figure hands over the astras’ hṛdaya to the addressed hero

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Mantra-essence (hṛdaya)
• Protective/martial efficacy
• Urgent initiation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The text distinguishes between scattered force and concentrated essence: the ‘hṛdaya’ is the disciplined principle behind many applications. Power is framed as purposeful—aimed at removing adharma (enemy) in context.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna/vidyā-upadeśa; not a pancalakṣaṇa segment.

What is the esoteric significance?

‘All-astra hṛdaya’ symbolizes integrated will and mantra-consciousness: when the inner core is mastered, multiple ‘weapons’ (skills/energies) become coherent and effective.