Shloka 3

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषयाः स्मृताः ।

एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च ॥

Transliteration

devādyāḥ sthāvarāntāś ca traiguṇya-viṣayāḥ smṛtāḥ | evaṃbhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca ||

Translation

Mula sa mga diyos hanggang sa mga nilalang na di-nakakilos, ang lahat ay sinasabing nasa saklaw ng tatlong guṇa. Kaya nilikha ang mga nilalang na gayong uri—kapwa di-nakakilos at nakakakilos.

Word by Word

• देव-आद्याः: beginning with the gods
• देव-आद्याः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः देव + आदि (तत्पुरुष: ‘देवाः आदयः येषाम्/यत्र’—‘beginning with gods’)

• स्थावर-अन्ताः: ending with the immovables
• स्थावर-अन्ताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः स्थावर + अन्त (तत्पुरुष: ‘ending with the immovables’)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• त्रैगुण्य-विषयाः: pertaining to the three guṇas
• त्रैगुण्य-विषयाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैगुण्य (प्रातिपदिक) + विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः त्रैगुण्य + विषय (तत्पुरुष: ‘having the three guṇas as their domain/character’)

• स्मृताः: are said/remembered
• स्मृताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• एवं-भूतानि: such (things/beings)
• एवं-भूतानि: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: एवम् (अव्यय) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; अव्ययीभाव-समासः (‘thus-formed/such’)

• सृष्टानि: created
• सृष्टानि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• स्थावराणि: immovables
• स्थावराणि: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• चराणि: movables
• चराणि: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

Speakers

• Mārkaṇḍeya (continuing narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sarga
• Guṇa theory
• Classification of beings

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

All conditioned beings—from divine to vegetal—are portrayed as operating within guṇic nature; this encourages discernment (viveka) about the limits of guṇa-bound existence.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga: it summarizes the scope and categories of created beings (mobile/immobile) and the governing principle (traiguṇya).

What is the esoteric significance?

The verse implies a single continuum of manifestation modulated by guṇas; ‘divine’ and ‘earthly’ are gradations of the same prakṛtic spectrum rather than separate ontological orders.