Shloka 80

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीमपि वर्जयेत् ।

ततः षष्ठ्यां व्रजेन्नात्र्याṃ श्रेष्ठा युगमासु पुत्रक ॥

Transliteration

strījanmaparihārārthaṃ pañcamīm api varjayet / tataḥ ṣaṣṭhyāṃ vrajed rātryāṃ śreṣṭhā yugamāsu putraka

Translation

Sa layuning (gaya ng sinabi rito) iwasan ang pagsilang ng anak na babae, dapat ding iwasan ang ikalimang gabi. Pagkatapos, sa ikaanim na gabi siya dapat lumapit; sa mga gabing may pantay na bilang, yaon ang sinasabing pinakamainam, mahal na anak.

Word by Word

• स्त्रीजन्मपरिहारार्थम्: for the purpose of avoiding (a) female birth
• स्त्रीजन्मपरिहारार्थम्: Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + जन्म + परिहार + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमासः (स्त्रीजन्मस्य परिहारस्य अर्थः = for the purpose of avoiding female birth); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose)

• पञ्चमीम्: the fifth (tithi)
• पञ्चमीम्: Karma (कर्म/द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; तिथिनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle) — ‘also/even’

• वर्जयेत्: should avoid
• वर्जयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb) — ‘then/from that’

• षष्ठ्याम्: on the sixth (tithi)
• षष्ठ्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचनम्; तिथिनाम

• व्रजेत्: should go/approach
• व्रजेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; √व्रज् (to go/approach)

• रात्र्याम्: at night
• रात्र्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• श्रेष्ठा: best
• श्रेष्ठा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्; (रात्र्याम् इत्यस्य) विशेषणम्

• युगमासु: on even nights
• युगमासु: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: युग्म + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचनम्; युग्मासु (= युग्मरात्रिषु) ‘on even nights’ (elliptic usage)

• पुत्रक: O dear son
• पुत्रक: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्

Speakers

• Didactic narrator within Markandeya Purana (instructional passage; not Devi Māhātmya frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Gṛhastha-ācāra
• Conception rites (ṛtu-kāla notions)
• Traditional gender preference (textual)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The passage reflects a traditional belief that timing of conception influences the child’s sex; ethically, it shows how purāṇic gṛhastha-dharma often mixes moral instruction with period medical/ritual theories.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Not pañcalakṣaṇa; it is social/ritual instruction (ācāra).

What is the esoteric significance?

Even if read symbolically, ‘even nights’ can indicate harmony/regularity; the deeper thrust is regulation of desire through calendrical discipline.