Markandeya Purana — Adhyaya 34, Shloka 103

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

कुर्यात्कर्माणि तीर्थेन स्वेन स्वेन यथाविधि । देवादीनां तथा कुर्याद् ब्राह्मेणाचमनक्रियाम् ॥

Transliteration

kuryāt karmāṇi tīrthena svena svena yathāvidhi | devādīnāṃ tathā kuryād brāhmeṇācamanakriyām ||

Translation

Dapat niyang isagawa ang mga ritwal gamit ang angkop na tīrtha (banal na bahagi ng kamay), bawat isa ayon sa itinakdang paraan. Gayundin, para sa mga diyos at iba pa, dapat niyang gawin ang ācamana (pag-inom ng kaunting tubig para sa paglilinis) sa pamamagitan ng brāhma-tīrtha.

Word by Word

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• कर्माणि: rites/actions
• कर्माणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• तीर्थेन: with/by the tīrtha (hand-position)
• तीर्थेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• स्वेन: with one’s own
• स्वेन: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• स्वेन: each with its own
• स्वेन: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• यथा: as
• यथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (manner)

• विधि: rule/prescription
• विधि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन (in compound usage with यथा-)

• यथाविधि: according to rule
• यथाविधि: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverbial)

• देव-आदीनाम्: of the gods and others
• देव-आदीनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; देवाः आदयः येषाम् (of the gods and others)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थ (thus/likewise)

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ब्राह्मेण: with the brāhma (brāhma-tīrtha)
• ब्राह्मेण: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; विशेषण (qualifier of तीर्थ/क्रिया)

• आचमन-क्रियाम्: the sipping (ācamana) rite
• आचमन-क्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आचमन (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; आचमनस्य क्रिया (the act of sipping)

Speakers

• Not specified in the provided excerpt (instructional narrative voice)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devas (collective)

Key Themes

• Ritual precision
• Ācamana
• Tīrtha doctrine
• Dharma

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma is expressed through attentiveness: correct intention must be matched by correct method. The verse emphasizes disciplined, non-arbitrary ritual conduct.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/Dharma instruction rather than pañcalakṣaṇa narration.

What is the esoteric significance?

Different hand-tīrthas encode different channels of offering—subtle ‘routes’ of transmission. Brāhma-ācamana indicates purification aligned with sattva and sacred knowledge.