Markandeya Purana — Adhyaya 31, Shloka 50

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

यद्यदिष्टतमं तेषां तत्तदन्नमसत्वरम् ।

अक्रुध्यंśca naro dadyāt sambhavena pralobhayan ॥

Transliteration

yadyadiṣṭacatamaṃ teṣāṃ tattadannamasatvaram / akrudhyaṃśca naro dadyāt sambhavena pralobhayan

Translation

Anuman ang pinakanais ng bawat isa sa kanila, iyon mismong pagkain ang dapat niyang ibigay—nang hindi nagmamadali. Dapat magbigay ang tao nang walang galit, at hikayatin lamang sila sa kung ano ang makakaya at naroroon.

Word by Word

• यत्-यत्: whatever
• यत्-यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (correlative)

• इष्टतमम्: most desired
• इष्टतमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इष्टतम (प्रातिपदिक; इष्ट + तमप्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; यत्-यत् इत्यस्य विशेषणम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• तत्-तत्: that and that (each such)
• तत्-तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अन्नम् इत्यस्य विशेषणम्

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अ-सत्वरम्: without haste
• अ-सत्वरम्: Kriya-visheshaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अ (नञ्) + सत्वर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb)

• अक्रुध्यन्: not getting angry
• अक्रुध्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √क्रुध् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरो इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• नरः: the man (host)
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सम्भवेन: according to means/availability
• सम्भवेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (by means of/as per ability)

• प्रलोभयन्: enticing/pleasing
• प्रलोभयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √लुभ् (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त causative + शतृ (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरो इत्यस्य विशेषणम्

Speakers

• Dharma-instruction within the Markandeya Purana narrative

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Śrāddha
• Dāna
• Self-control
• Hospitality

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The giver’s inner state matters: generosity must be free of irritation and hurry. Dharma is fulfilled by capacity (sambhava) without performative excess or resentment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/dharma instruction; not directly pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Unhurried giving and absence of anger prevent ‘rajas’ from contaminating the rite; the offering becomes sattvic and thus more ‘reachable’ to pitṛs in the ritual imagination.