Markandeya Purana — Adhyaya 10, Shloka 9

Adhyaya 10 — Svayambhuva Manvantara

Sanskrit

ब्राह्मणो भार्गवः कश्चित् सुतमाह महामतिः ।

कृतोपनयनं शान्तं सुमतिं जडरूपिणम् ॥

Transliteration

brāhmaṇo bhārgavaḥ kaścit sutam āha mahāmatiḥ |

kṛtopanayanaṃ śāntaṃ sumatiṃ jaḍarūpiṇam ||

Translation

Isang Brahmin na Bhārgava, dakila ang pag-iisip, ang nagsalita sa kanyang anak na si Sumati—na naisagawa na ang upanayana, payapa ang loob, ngunit wari’y mabagal ang isip.

Word by Word

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• भार्गवः: Bhārgava (of the Bhṛgu line)
• भार्गवः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गोत्र/वंशवाचक

• कश्चित्: a certain
• कश्चित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कश्चित् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आह: said
• आह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• महामतिः: the great-minded one
• महामतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (महती मतिः यस्य सः)

• कृत-उपनयनम्: whose initiation has been performed
• कृत-उपनयनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; कृ धातु, क्त) + उपनयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः—तत्पुरुष (कृतम् उपनयनम् यस्य)

• शान्तम्: calm
• शान्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त; शम् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• सुमतिम्: Sumati
• सुमतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुमति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• जड-रूपिणम्: having a dull nature/appearance
• जड-रूपिणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जड (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जडं रूपं यस्य)

Speakers

• The Birds narrating (introducing the story) to Jaimini

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Āśrama system (brahmacarya via upanayana)
• Appearance vs reality (jaḍa-rūpiṇ)
• Lineage (Bhārgava)
• Pedagogical narrative

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Spiritual capacity may be hidden beneath an outward appearance. The verse warns against judging worth by surface indicators, while also grounding the story in dharmic institutions like upanayana.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Falls under narrative/dharma instruction rather than the five headline categories; it uses a lineage marker (Bhārgava) but not as a full Vaṃśa section.

What is the esoteric significance?

‘Jaḍa-rūpiṇ’ often signals the trope of the hidden sage: silence or apparent dullness may mask inner realization, foreshadowing a teaching that transcends conventional scholasticism.