Home›Markandeya Purana›Adhy. 10›Shloka 63
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 63

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

वाय्वग्रसारी तद्रूपं देहमन्यत् प्रपद्यते ।

तत्कर्मजं यातनार्थं न मातृ-पितृसम्भवम् ।

तत्प्रमाणवयो ’वस्था-संस्थानैः प्राग्भवं यथा ॥

Transliteration

vāyvagrasārī tadrūpaṃ deham anyat prapadyate /

tatkarmajaṃ yātanārthaṃ na mātṛ-pitṛsambhavam /

tatpramāṇavayo 'vasthā-saṃsthānaiḥ prāgbhavaṃ yathā

Translation

Sa pangunguna ng hangin (vāyu), nakakamit niya ang isa pang katawan na kahawig ang anyo—isinilang mula sa sarili niyang karma, itinakda upang danasin ang pahirap, at hindi nagmula sa ina at ama. Sa sukat, kalagayan ng edad, at pagkakabuo, kahawig nito ang naunang katawan.

Word by Word
वाय्वग्रसारीwind-driven, moving with the wind in front
वाय्वग्रसारी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवायु + अग्र + सारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), एकवचन (sg.); समासः—तत्पुरुष (determinative: 'moving foremost with the wind / wind-led')
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); विशेषण
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.)
देहम्body
देहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.)
अन्यत्another, different
अन्यत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); विशेषण
प्रपद्यतेattains, enters, takes refuge in
प्रपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पद् (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.), आत्मनेपद
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.); विशेषण
कर्मजम्born of (one’s) actions
कर्मजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्म + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); समासः—तत्पुरुष ('born of karma')
यातनार्थम्for torment/punishment
यातनार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयातना + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial): 'for the purpose of torment'
नnot
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
मातृmother
मातृ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपद (stem-form in compound)
पितृfather
पितृ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपद (stem-form in compound)
सम्भवम्born from (mother and father)
सम्भवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + भू (धातु) → सम्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); कृदन्त-प्रातिपदिक; समासः—तत्पुरुष ('arising from mother and father')
तत्by those
तत्:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)—समासे पूर्वपद-सम्बन्धार्थे (as qualifier to following instrumentals)
प्रमाणmeasures, proportions
प्रमाण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)
वयःage
वयः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)
अवस्थाconditions, states
अवस्था:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)
संस्थानैःconfigurations, bodily forms
संस्थानैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसंस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)
प्राक्formerly, before
प्राक्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: formerly/before)
भवम्previously existing; former
भवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); विशेषण
यथाas, just like
यथा:
Upamana/Prakara (उपमान/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (comparative particle: as/just as)
Speakers
Frame-dialogue context not explicit in the provided excerpt (likely an instructive narration within Adhyaya 10)
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
KarmaAfterlifeSubtle bodyRetributive suffering (yātanā)

FAQs

Actions concretize consequences: the text stresses that post-mortem experience is karmically structured, motivating restraint, generosity, and adherence to dharma to avoid ‘yātanā’ states.

It is outside the core pancalakṣaṇa categories (sarga, pratisarga, vaṃśa, manvantara, vaṃśānucarita) and belongs to dharma/karmaphala exposition—an important didactic layer typical of Purāṇas.

The ‘karma-born body’ indicates a subtle/experiential vehicle shaped by saṃskāras; ‘vāyu leading’ points to prāṇa as the mover that escorts consciousness into the next experiential sheath.

←Previous Verse
Next Verse→