Markandeya Purana — Adhyaya 10, Shloka 53

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

देवब्राह्मणपूजायां ये रता नानसूयवः ।

शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस्ते नराः सुखमृत्यवः ॥

Transliteration

devabrāhmaṇapūjāyāṃ ye ratā nānasūyavaḥ / śuklā vadānyā hrīmantas te narāḥ sukhamṛtyavaḥ

Translation

Yaong nagagalak sa paggalang sa mga diyos at sa mga brāhmaṇa, walang inggit, dalisay, mapagbigay at mahinhin—ang gayong mga tao’y nakakamit ang mapayapang kamatayan.

Word by Word

• देव-ब्राह्मण-पूजायाम्: in the worship of gods and Brahmins
• देव-ब्राह्मण-पूजायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास (देवानां ब्राह्मणानां च पूजा), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• रताः: engaged
• रताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) ‘attached/engaged’, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ये/नराः)

• न: not
• न: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अनसूयवः: free from envy
• अनसूयवः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनसूयु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ये/नराः)

• शुक्लाः: pure
• शुक्लाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• वदान्याः: generous
• वदान्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वदान्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• ह्रीमन्तः: modest (possessing shame)
• ह्रीमन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ह्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• ते: those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• नराः: men
• नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सुख-मृत्यवः: having an easy death
• सुख-मृत्यवः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सुखः मृत्युः येषाम्/सुखो मृत्युः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

Speakers

• Unspecified in provided excerpt (didactic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devas (general)

Key Themes

• Dharma
• Pūjā
• Dāna
• Non-envy (anasūyā)
• Good death (sukha-mṛtyu)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Reverence toward sacred order (devas) and custodians of learning/ritual (brāhmaṇas), combined with inner virtues (non-envy, purity, generosity, modest restraint), is presented as a complete ethical ecology culminating in a serene end.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ancillary dharma instruction.

What is the esoteric significance?

‘Deva’ and ‘brāhmaṇa’ can be read as principles of illumination and discernment; honoring them is honoring higher faculties, which stabilizes consciousness at death.