Shloka 12
विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तिविशिखेै: प्रणुन्ना- स््ते योधमुख्या: सहसापजग्मु:
tato gaje rājani caiva bhinne bhagne vikarṇe ca sapādarākṣe | gāṇḍīvamuktiviśikhaiḥ praṇunnās te yodhamukhyāḥ sahasā pajagmuḥ ||
Pagkaraan, nang masugatan ang hari ng mga elepante at ang hari ng mga Kuru, at nang si Vikarṇa—kasama ang mga bantay-paa ng elepante—ay matalo at tumakas, ang mga pangunahing mandirigma, pinahihirapan ng mga palasong pinakawalan mula sa Gāṇḍīva, ay biglang tumalikod sa larangan at nagtakbuhan. Ipinakikita ng tagpong ito kung paanong gumuho ang yabang sa digmaan kapag hinarap ng higit na husay at paninindigan, at kung paanong ang takot ay kayang tunawin agad ang pagkakabuklod ng hukbo.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of battlefield morale: when leadership and key supports (king, war-elephant, guards) are wounded or routed, even prominent warriors may abandon the field. Ethically, it contrasts steadfast kṣatriya resolve with the human tendency toward fear when faced with overwhelming force.
A decisive volley from the Gāṇḍīva wounds the royal elephant and the Kuru king; Vikarṇa, along with the elephant’s foot-guards, is routed. Under the pressure of Arjuna’s arrows, the leading warriors suddenly flee the battlefield.