Adhyaya 47

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६३ “लोक मिलाकर कुल ३५३ श्लोक हैं।) ८-० (3) अत अभ- सप्तचत्वारिशो<्ध्याय: दुर्योधनके द्वारा युद्धका निश्चय तथा कर्णकी उक्ति वैशम्पायन उवाच अथ दुर्योधनो राजा समरे भीष्ममब्रवीत्‌ । द्रोणं च रथशार्दूलं कृपं च सुमहारथम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, si Haring Duryodhana, sa harap ng nalalapit na labanan, ay nagsalita kay Bhīṣma; at kinausap din niya si Droṇa, ang tigre sa hanay ng mga mandirigmang karo, at si Kṛpa, ang dakilang maharathi.

Verse 2

उक्तोध्यमर्थ आचार्यो मया कर्णेन चासकृत्‌ । पुनरेव प्रवक्ष्यामि न हि तृप्यामि त॑ ब्रुवन्‌

“Guro, ang bagay na ito’y maraming ulit nang sinabi ko—at ni Karṇa rin—sa inyo. Gayunman, uulitin ko pa, sapagkat kahit paulit-ulit ko itong banggitin, hindi pa rin ako nasisiyahan.”

Verse 3

पराभूतैर्हिं वस्तव्यं तैश्व द्वादश वत्सरान्‌ | वने जनपदे ज्ञातैरेष एव पणो हि नः

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga natalo ay tunay na dapat manirahan sa gubat sa loob ng labindalawang taon, hayagang nakikilala ng mga tao; ito lamang ang aming pusta noong laro ng sugal na dice.”

Verse 4

तेषां न तावन्निवव॑त्त वर्तते तु त्रयोदशम्‌ । अज्ञातवासो बीभत्सुरथास्माभि: समागत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Hindi pa ganap na natatapos ang ikalabintatlong taon nila; ngunit si Arjuna—si Bībhatsu—na dapat sana’y manatiling nakatago, ay lumantad na at hayagang sumama sa amin.”

Verse 5

अनिवत्ते तु निर्वासे यदि बीभत्सुरागत: । पुनर्द्घादेश वर्षाणि बने वत्स्यन्ति पाण्डवा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kung bago ganap na matapos ang panahon ng pagpapatapon ay muling lumitaw si Bībhatsu (Arjuna), mapipilitan ang mga Pāṇḍava na manirahan na naman sa gubat sa loob ng isa pang labindalawang taon.”

Verse 6

“यदि अज्ञातवास पूर्ण होनेके पहले ही अर्जुन आ गया है, तो पाण्डव फिर बारह वर्षों तक वनमें निवास करेंगे ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kung nabunyag si Arjuna bago ganap na matapos ang taon ng pamumuhay nang lihim, ang mga Pāṇḍava ay muling maninirahan sa gubat sa loob ng labindalawang taon. Maaaring dahil sa kasakiman sa kaharian ay nalimutan nila ang sariling panata—o kaya nama’y nalukuban tayo ng pagkalito. Kung sa ikalabintatlong taon nila ay may nalalabi pang panahon, o kung lumampas na ang mga araw—si Bhīṣma ang nararapat na magpasya.”

Verse 7

अर्थानां च पुनर्ददधे नित्यं भवति संशय: । अन्यथा चिन्तितो हार्थ: पुनर्भवति सोउन्यथा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kapag paulit-ulit na binabalikan ang isang bagay, nananatili ang pag-aalinlangan. Ang isang bagay ay iniisip sa isang paraan, ngunit kapag luminaw na, lumalabas na iba pala.”

Verse 8

उत्तरं मार्गमाणानां मत्स्यानां च युयुत्सताम्‌ । यदि बीभत्सुरायातस्तदा कस्यापराध्नुम:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kung habang hinahanap ng mga Matsya si Uttara at naghahanda sa pakikipaglaban ay dumating na si Bībhatsu (Arjuna)—kanino pa maipaparatang ang kasalanan o sisi?”

Verse 9

“हमलोग मत्स्यदेशके उत्तरगोष्ठकी खोज करते हुए यहाँ आये और मत्स्यदेशीय सैनिकोंके साथ ही युद्ध करना चाहते थे। इस दशामें भी यदि अर्जुन हमसे युद्ध करने आया है, तो हम किसका अपराध कर रहे हैं? ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pumarito kami habang hinahanap ang hilagang kural ng mga baka sa lupain ng Matsya, at nais naming makipagdigma sa mga kawal ng Matsya. Sa ganitong kalagayan, kung si Arjuna ay dumating upang lumaban sa amin, kanino kami nagkakasala? Pumarito kami upang labanan ang mga Matsya alang-alang sa mga Trigarta. Sila (ang mga Trigarta) ang nagsalaysay sa amin ng maraming pang-aapi at maling gawa na ginawa ng mga Matsya laban sa kanila.”

Verse 10

तेषां भयाभिभूतानां तदस्माभि: प्रतिश्रुतम्‌ । प्रथम तैग्ग्रहीतव्यं मत्स्यानां गोधनं महत्‌ । सप्तम्यामपराह्ने वै तथा तैस्तु समाहितम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Dahil sila’y nilamon ng takot, nagbigay kami sa kanila ng katiyakan. Ang aming napagkasunduan ay ito: una, dapat nilang samsamin ang malaking kayamanang-baka ng mga Matsya, sa pagsalakay sa ikapitong araw ng buwan (saptamī) sa bandang hapon. At sila, na matatag ang loob, ay ginawa nga iyon.”

Verse 11

अष्टम्यां पुनरस्माभिरादित्यस्योदयं प्रति । इमा गावो ग्रहीतव्या गते मत्स्ये गवां पदम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Napagkasunduan din namin na pagsapit ng pagsikat ng araw sa ikawalong araw (aṣṭamī), dapat masamsam ang mga bakang ito sa hilagang kural; sapagkat sa oras na iyon, ang hari ng Matsya ay nakasunod na sa mga Trigarta, sinusundan ang mga bakas ng paa ng mga baka.”

Verse 12

ते वा गाश्चानयिष्यन्ति यदि वा स्यु: पराजिता: । अस्मान्‌ वा ह्ुपसंधाय कुर्युर्मत्स्येन संगतम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Maaaring madala nila rito ang mga baka; o kung sila’y matalo, makikipagtipon sila sa amin at saka muling makikipagsagupaan sa hari ng Matsya.”

Verse 13

अथवा तानपाहाय मत्स्यो जानपदै: सह । सर्वया सेनया सार्धथ संवृतो भीमरूपया । आयात: केवल रात्रिमस्मान्‌ योद्धुमिहागत:

O kung hindi man, iniwan niya ang mga taong iyon, at ang Hari ng Matsya—kasama ang mga mamamayan ng kanyang lupain—ay dumating dito na napalilibutan ng buong hukbo, kakila-kilabot ang anyo. Dumating siya sa gabi lamang, sapagkat naparito siya upang makipaglaban sa amin.

Verse 14

“अथवा यदि मत्स्यराज त्रिगर्तोंकी भगाकर अपने देशके लोगों एवं अपनी सारी भयंकर सेनाके साथ इस रातमें हमलोगोंसे युद्ध करनेके लिये यहाँ आ रहे होंगे ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O kung hindi man, maaaring ang Hari ng Matsya—matapos itaboy ang mga Trigarta—ay paparito ngayong gabi upang makipagdigma sa atin, kasama ang kanyang mga kababayan at ang buong hukbong kakila-kilabot. Sa hanay ng mga kawal na iyon, ito marahil ay isang mandirigmang dakila ang lakas na nangunguna upang talunin tayo; at maaari ring siya mismo ang Hari ng Matsya.”

Verse 15

यद्येष राजा मत्स्यानां यदि बीभत्सुरागत: । सर्वेर्योद्धव्यमस्माभिरिति न: समय: कृत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Maging ito man si Virāṭa, ang hari ng mga Matsya, o si Bībhatsu (Arjuna) na dumating para sa kanya, tayong lahat ay kailangang lumaban. Iyan ang kasunduang ating ginawa.”

Verse 16

अथ कस्मात्‌ स्थिता होते रथेषु रथसत्तमा: । भीष्मो द्रोण: कृपश्चैव विकर्णो द्रौणिरेव च

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Bakit nga ba nanatiling nakapuwesto sa kanilang mga karwahe ang mga pangunahing mandirigmang-karwahe—si Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, at gayundin si Vikarṇa at Aśvatthāman?”

Verse 17

सम्भ्रान्तमनस: सर्वे काले हास्मिन्‌ महारथा: । नान्यत्र युद्धाच्छेयो5स्ति तथा55त्मा प्रणिधीयताम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang lahat ng dakilang mandirigmang-karwahe, sa oras na ito ng panganib, ay nayanig ang loob at wala nang nakita pang mas mainam kundi ang labanan. Kaya’t ituon at patatagin ang isipan sa pasyang iyon.”

Verse 18

'फिर वे हमारे श्रेष्ठ रथी-महारथी भीष्म, द्रोण, कृप, विकर्ण और अश्वत्थामा आदि इस समय क्रान्तचित्त हो रथोंमें चुपचाप क्‍यों बैठे हैं? युद्धूके सिवा और किसी बातमें कल्याण नहीं है। यह समझकर अपने-आपको इस परिस्थितिके अनुकूल बनाना चाहिये ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kung gayon, bakit ang aming mga pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe at mga dakilang kampeon—sina Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Vikarṇa, Aśvatthāmā at ang iba pa—ay nakaupo nang tahimik sa kanilang mga karwahe, nanginginig ang loob? Yamang batid na sa ganitong sandali ay walang kabutihang makakamit kundi sa pamamagitan ng labanan, nararapat na patatagin ang sarili ayon sa hinihingi ng kalagayan. Kahit pa ang aming mga baka ay agawin sa digmaan ni Indra mismo, ang may hawak ng kulog, o ni Yama, sino ang tatalikod sa pagharap at babalik sa Hāstinapura?”

Verse 19

शरैरेभि: प्रणुन्नानां भग्नानां गहने वने । को हि जीवेत्‌ पदातीनां भवेदश्वेषु संशय:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Yaong mga tinamaan at itinaboy ng mga palasong ito, wasak ang loob, kahit tumakas pa sa masukal na gubat ay mapuputol at mabubuwal. Sa mga kawal na naglalakad na nagtatangkang tumakas, sino ang maaaring manatiling buhay? Tungkol naman sa mga nakasakay sa kabayo, may pag-aalinlangan—may ilan na mapapatay kahit sa pagtakas, at may ilan ding maaaring makaligtas.”

Verse 20

दुर्योधनवच: श्रुत्वा राधेयस्त्वब्रवीद्‌ वच: । आचार्य पृष्ठतः कृत्वा तथा नीतिर्विधीयताम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig ang mga salita ni Duryodhana, sumagot si Radheya (Karna): “O Hari, ilagay ang gurong si Droṇa sa likuran (bilang reserba) at ihubog ang paraan ng pakikidigma ayon doon—upang matiyak ang tagumpay.”

Verse 21

जानाति हि मतं तेषामतस्त्रासयतीह नः । अर्जुने चास्य सम्प्रीतिमधिकामुपलक्षये,'ये पाण्डवोंका मत जानते हैं, इसीलिये यहाँ हमें डरा रहे हैं और अर्जुनके प्रति इनका प्रेम अधिक मैं देखता हूँ

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Maliwanag na alam niya ang layon ng mga Pāṇḍava; kaya dito’y sinusubukan niyang takutin tayo. At napapansin ko rin sa kanya ang mas matinding pagkiling at pagmamahal kay Arjuna.”

Verse 22

तथा हि दृष्टवा बीभत्सुमुपायान्तं प्रशंसति । यथा सेना न भज्येत तथा नीतिर्विधीयताम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Nang makita nilang papalapit si Bībhatsu (Arjuna), nagsimula silang pumuri sa kanya. Ngunit, alang-alang na huwag mabuwag ang hanay ng hukbo o magkahaluhalo sa sindak, dapat ay ayusin ang patakaran at utos nang gayon na manatiling matatag at di matinag ang mga kawal.”

Verse 23

हरषितं ह्युपशृण्वाने द्रोणे सर्व विघट्टितम्‌ । अदेशिका महारणप्ये ग्रीष्मे शत्रुवशं गता: । यथा न विश्रमेत्‌ सेना तथा नीतिर्विधीयताम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sapagkat kapag narinig ito ni Droṇa sa pagkasabik, magugulo ang lahat. Wala tayong gabay sa napakalawak na gubat, sa init ng tag-init, at napasailalim na tayo sa kapangyarihan ng kaaway. Kaya magbalangkas ng patakaran upang hindi mawalan ng panatag ang hukbo—upang sa pagkarinig pa lamang ng hiyaw ng mga kabayo ni Arjuna ay hindi magpanic ang mga kawal at hindi matinag ang buong sandatahan.”

Verse 24

इष्टा हि पाण्डवा नित्यमाचार्यस्य विशेषत: । आसयतन्नपरार्थाशक्ष कथ्यते सम स्वयं तथा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga Pāṇḍava ay laging minamahal ng Guro—lalo na. Ang mga taong makasarili ay pinanatili si Droṇācārya sa iyong piling upang paglingkuran lamang ang sarili nilang layon. Sila mismo’y nagsasalita rin sa paraang nagpapatibay sa sinasabi natin.”

Verse 25

अश्षानां ह्वेषितं श्रुत्वा कः प्रशंसापरो भवेत्‌ । स्थाने वापि व्रजन्तो वा सदा ह्रेषन्ति वाजिन:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa pagkarinig ng hiyaw ng mga kabayo, sino ang agad magiging abala sa pagpupuri sa isang tao? Nakatayo man sa kanilang kinalalagyan o naglalakbay, ang mga kabayo’y palaging humihiyaw—anong tuwirang patunay ng kagitingan ng sinuman ang naroon?”

Verse 26

सदा च वायवो वान्ति नित्यं वर्षति वासव: । स्तनयित्नोश्व निर्घोष: श्रूयते बहुशस्तथा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang hangin ay humihip sa lahat ng oras, at si Indra’y patuloy na nagpapadala ng ulan; ang dagundong ng mga ulap ay naririnig din nang paulit-ulit. Ano ang dapat katakutan o ituring na masamang palatandaan dito? Anong natatanging gawa ni Arjuna ang nasasangkot, at bakit siya pupurihin dahil dito? Kung may dahilan man, iyon lamang ay sapagkat ninanais ng guro ang ikabubuti ni Arjuna, samantalang sa atin ay tanging poot at galit ang naipon sa kanyang puso.”

Verse 27

किमत्र कार्य पार्थस्य कथं वा स प्रशस्यते । अन्यत्र कामाद्‌ द्वेषाद्‌ वा रोषादस्मासु केवलातू

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ano ang kinalaman ni Pārtha (Arjuna) dito, at bakit siya pinupuri? Ano pa bang dahilan ang maaaring naroon—maliban sa pagnanasa, o poot, o dalisay na galit na nakatuon lamang sa atin?”

Verse 28

आचार्या वै कारुणिका: प्राज्ञाश्षापापदर्शिन: । नैते महाभये प्राप्ते सम्प्रष्टव्या: कथंचन

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga ācārya ay likás na mahabagin, marurunong, at nagpapakita ng pagkakaiba ng kasalanan at ng landas ng ahimsa. Kaya kapag dumating ang malaking pangamba, huwag silang lapitan upang humingi ng payo.”

Verse 29

प्रासादेषु विचित्रेषु गोष्ठीषूपवनेषु च । कथा विचित्रा: कुर्वाणा: पण्डितास्तत्र शोभना:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa mariringal at mararangyang palasyo, sa mga bulwagang pagtitipon, at sa mga harding pamahingahan, ang mga pantas ay higit na nababagay at nagliliwanag kapag sila’y nakikipag-usap nang marikit at sari-sari, at nagsasalaysay ng mga kaaya-ayang kuwento.”

Verse 30

बहून्याश्चर्यरूपाणि कुर्वाणा जनसंसदि । इज्यास्त्रे चोपसंधाने पण्डितास्तत्र शोभना:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa harap ng kapulungan, ang mga pantas ay tunay na namumukod kapag gumagawa sila ng maraming kagila-gilalas at nakalilibang na gawain; at kapag sa pagsasagawa ng yajña ay maayos nilang inilalagay at inaayos ang mga kasangkapang pang-ritwal, at tumpak na tinutupad ang mga itinakdang kilos—gaya ng pagwiwisik at iba pang kaugnay na seremonya.”

Verse 31

परेषां विवरज्ञाने मनुष्यचरितेषु च । हस्त्यश्वरथचर्यासु खरोष्टाजाविकर्मणि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa pagkilala sa kahinaan ng iba, sa pag-unawa sa gawi at pang-araw-araw na asal ng tao, sa mga praktikal na sining ng paghawak sa elepante, kabayo, at karwahe, at sa mga gawaing may kinalaman sa asno, kamelyo, kambing, at tupa—dapat hingin ang payo ng mga pantas. Sa ganitong mga bagay, ang kanilang kaalaman ang higit na angkop, sapagkat ang maingat na paghatol at subok na karunungan ay nag-iingat laban sa pagkakamali at kapahamakan.”

Verse 32

गोधनेषु प्रतोलीषु वरद्वारमुखेषु च । अन्नसंस्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभना:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa mga bagay gaya ng pamamahala at pagsusuri sa yaman ng mga baka, sa mga eskinita at sa bungad ng mga mapalad na tarangkahan, at sa mga kamaliang may kinalaman sa pagpapabanal at paghawak ng pagkain, ang mga pantas ang higit na nararapat na sangguniin. Ang kanilang kahusayan ay nasa pagkilala sa mga depekto at sa pagtuturo ng wastong paraang mapalad sa ganitong mga praktikal na gawain.”

Verse 33

पण्डितान्‌ पृष्ठतः कृत्वा परेषां गुणवादिन: । विधीयतां तथा नीतिर्यथा वध्यो भवेत्‌ पर:,'शत्रुओंके गुणोंका बखान करनेवाले पण्डितोंको पीछे करके ऐसी नीति काममें लें, जिससे शत्रुका वध हो सके

Wika ni Vaiśampāyana: “Iwanan sa likuran ang mga pantas na pawang pumupuri lamang sa mga kabutihan ng kaaway, at pairalin ang isang patakaran na magtitiyak na ang kalaban ay maging karapat-dapat na patayin.”

Verse 34

गावश्व सम्प्रतिष्ठाप्य सेनां व्यूह्ू समन्‍्ततः: । आरक्षाश्न विधीयन्तां यत्र योत्स्यामहे परान्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Ilagay sa ligtas na gitna ang mga baka at kabayo, at ihanay ang hukbo sa pormasyon sa palibot nila. Magtatag ng pagbabantay sa bawat panig, upang mula sa lupang nababantayan ay makasagupa natin ang kaaway sa digmaan.”

Verse 46

इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरयोग्रहके अवसरपर उत्पातसूचक अपशकुनसम्बन्धी छियालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-apatnapu’t anim na kabanata, hinggil sa mga masamang pangitain at di-kanais-nais na palatandaan, sa loob ng salaysay ng Goharaṇa (pag-agaw ng mga baka) sa Virāṭa Parva ng kagalang-galang na Mahābhārata, sa sandaling sumakay si Uttara sa karwahe.

Verse 47

इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगोग्रहे दुर्योधनवाक्ये सप्तचत्वारिंशो5ध्याय:

Kaya nito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Virāṭa Parva—lalo na sa salaysay ng Goharaṇa (pag-agaw ng mga baka)—nagtatapos ang ika-apatnapu’t pitong kabanata, na nakatuon sa pagkuha sa mga baka ni Uttara at sa mga salita ni Duryodhana.