Shloka 41
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
प्रत्यक्ष च परोक्षं च गुणवादी विचक्षण: । उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये योडपि वा भवेत्,यदि कोई मन्त्री पहले राजाका कृपापात्र रहा हो और पीछे अकारण उसे दण्ड भोगना पड़ा हो, उस दशामें भी जो राजाकी निन्दा नहीं करता, वह पुनः अपने पूर्व वैभवको प्राप्त कर लेता है। जो बुद्धिमान् राजाके आश्रित रहकर जीवननिर्वाह अथवा उसके राज्यमें निवास करता है, उसे राजाके सामने अथवा पीठ पीछे भी उसके गुणोंकी ही चर्चा करनी चाहिये
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca guṇavādī vicakṣaṇaḥ | upajīvī bhaved rājño viṣaye yo 'pi vā bhavet ||
Wika ni Dhaumya: Sa harap man ng hari o sa likuran niya, ang taong may pag-unawa ay dapat magsalita lamang ng mga kabutihan ng hari. Kahit yaong nabubuhay lamang sa ilalim ng kanyang pag-iingat o naninirahan sa loob ng kanyang nasasakupan ay nararapat magpanatili ng gayong tapat na pananalita. Maliwanag ang aral: ang umaasa ay may tungkuling magpasalamat at magtimpi sa dila; huwag suklian ang pagkalinga ng hari ng paninisi, kahit pa nagdusa ng parusang di karapat-dapat, sapagkat ang matatag na katapatan ay makapagbabalik ng dating katayuan.
धौग्य उवाच
Educational Q&A
A person who depends on a king—by service, livelihood, or residence in his realm—should practice disciplined speech: praise the ruler’s virtues both publicly and privately, avoiding backbiting. The verse frames this as a matter of dharma grounded in gratitude and loyalty.
Dhaumya is giving counsel on proper conduct in relation to royal authority. He emphasizes how one should speak about the king in all settings, highlighting the expected etiquette and moral duty of those who live under the king’s protection.