Shloka 15
Avanti–Narmadā–Puṣkara Tīrtha-Kathana (धौम्यकथितं तीर्थवर्णनम्)
पज्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्युत्पलावनम् । विश्वामित्रोडयजद् यत्र पुत्रेण सह कौशिक:,“कुरुनन्दन! पंचालदेशमें ऋषिलोग उत्पलावन बतलाते हैं, जहाँ कुशिकनन्दन विश्वामित्रने अपने पुत्रके साथ यज्ञ किया था
Pañcāleṣu ca kauravya kathayanty utpalāvanam | Viśvāmitro 'yajad yatra putreṇa saha Kauśikaḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O supling ng mga Kuru, sa lupain ng mga Pañcāla ay binabanggit ng mga pantas ang isang kakahuyang tinatawag na Utpalāvana—doon minsang nagsagawa si Kauśika Viśvāmitra ng paghahandog na sakripisyo kasama ang kanyang anak.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s ethic of preserving sacred memory: places become morally and spiritually significant through righteous acts like yajña, and later generations learn dharma by recalling and honoring such traditions.
Vaiśampāyana, narrating to King Janamejaya, identifies a renowned site in Pañcāla called Utpalāvana and notes that sages remember it as the place where the sage Viśvāmitra (Kauśika) performed a sacrifice together with his son.