Shloka 19
Akṣa-hṛdaya-dāna and Phalāśruti of the Nalopākhyāna (अक्षहृदयदानम् / नलोपाख्यान-फलश्रुतिः)
एकपाणेन वीरेण नलेन स पराजित: । स रत्नकोशनिचयै: प्राणेन पणितो5पि च,“अब हम दोनों जूआ प्रारम्भ करें, तुम अभी व्यर्थ बकवाद क्यों करते हो? हार जानेपर ऐसी बातें न कर सकोगे।” तदनन्तर पुष्कर तथा राजा नलमें एक ही दाँव लगानेकी शर्त रखकर जूएका खेल प्रारम्भ हुआ। तब वीर नलने पुष्करको हरा दिया। पुष्करने रत्न, खजाना तथा प्राणोंतककी बाजी लगा दी थी
ekapāṇena vīreṇa nalena sa parājitaḥ | sa ratnakośanicayaiḥ prāṇena paṇito 'pi ca ||
Sa isang kamay lamang, tinalo siya ng magiting na Nala. Si Puṣkara ay nagsapalaran ng bunton ng mga hiyas at kayamanan sa kaban—at umabot pa sa pagtaya ng sarili niyang buhay. Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang kayabangan at padalus-dalos na pananalita ay nagtutulak sa tao mula sa makatarungang paligsahan tungo sa sugal na sumisira sa sarili; samantalang ang tunay na kagitingan ay nasa pagpipigil, hindi sa pagyayabang.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
Unchecked pride and compulsive gambling escalate loss: a person who cannot accept defeat may wager beyond reason—even life itself. The passage contrasts reckless bravado with genuine strength and self-mastery.
In Bṛhadaśva’s narration, Nala defeats Pushkara decisively (described as ‘with one hand’). Pushkara, unwilling to stop, raises the stakes to jewels, treasury, and even his life, showing the dangerous spiral of the gambling contest.