Shloka 73
दमयन्ती–बाहुकसंवादः
Damayantī’s Dialogue with Bāhuka; Recognition and Disclosure
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपववके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें ऋतुपर्णका राजा भीमके नगरमें प्रवेशविषयक तिहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṁ śrīmahābhārate vanaparvaṇi antargate nalopākhyānaparvaṇi ṛtuparṇasya rājño bhīmasya nagare praveśa-viṣayakaḥ trayaḥsaptatitamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
Sa gayon nagwakas ang ikapitumpu’t ikatlong kabanata ng bahaging Nalopākhyāna sa loob ng Vana Parva ng Śrī Mahābhārata, hinggil sa pagpasok ni Haring Ṛtuparṇa sa lungsod ni Bhīma. Ang pormulang pangwakas na ito’y hudyat ng paglipat ng salaysay: ang pagpasok ng isang hari sa nasasakupan ng ibang pinuno—isang gawang, sa etika ng epiko, may bigat ng tuntunin, pagkamapagpatuloy, at tungkulin ng mga naghahari sa panauhin at sugo.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
As a colophon, the verse primarily marks completion rather than giving a direct moral injunction; implicitly it highlights epic values around royal conduct—entry into another ruler’s city invokes dharma of proper protocol and the host’s duty of hospitality.
The text announces the end of the seventy-third chapter of the Nalopākhyāna within the Vana Parva, whose subject is King Ṛtuparṇa’s entry into Bhīma’s city, and signals a transition to the next chapter.