दमयन्ती–बाहुकसंवादः
Damayantī’s Dialogue with Bāhuka; Recognition and Disclosure
ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत् । तत् सर्व कथितं चैव विकारं तस्य चैव तम्,तदनन्तर केशिनीने भीतर जाकर दमयन्तीसे यह सब निवेदन किया। उसने बाहुककी कही हुई सारी बातों और उसके मनोविकारोंको भी यथावत् कह सुनाया
tataḥ sā keśinī gatvā damayantyai nyavedayat | tat sarvaṃ kathitaṃ caiva vikāraṃ tasya caiva tam |
Pagkaraan, pumasok si Keśinī at isinumbong kay Damayantī ang lahat. Ikinuwento niya, gaya ng pagkakasabi, ang buong sinabi ni Bāhuka, pati ang kalagayan ng kanyang loob at ang pagkaligalig ng damdaming kanyang ipinamalas—upang iharap kay Damayantī hindi lamang ang mga salita, kundi ang katotohanang ipinahihiwatig ng kanyang pagyanig sa kalooban.
बाहुक उवाच
The verse highlights truthful and complete communication: Keśinī reports not only Bāhuka’s words but also his visible inner agitation. Ethically, it suggests that responsible testimony includes context—speech and conduct—so that a listener can judge rightly without distortion.
Keśinī, acting as an intermediary, goes to Damayantī and relays everything Bāhuka said, along with the emotional signs he showed. This advances Damayantī’s understanding of Bāhuka’s identity and intentions, preparing the ground for recognition and the next steps in the story.