Shloka 28
दमयन्ती–बाहुकसंवादः
Damayantī’s Dialogue with Bāhuka; Recognition and Disclosure
Devanagari script
प्राणयात्रां परिप्रेप्सो: शकुनैर््तवासस: । आधिभिर्दह्युमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमहति,जीविका पानेके लिये चेष्टा करते समय पक्षियोंने जिसके वस्त्रका अपहरण कर लिया था और जो अनेक प्रकारकी मानसिक चिन्ताओंसे दग्ध हो रहा था, उस पुरुषपर श्यामाको क्रोध नहीं करना चाहिये
Translation
“Habang nagsisikap siyang humanap ng ikabubuhay, inagaw ng mga ibon ang kanyang kasuotan, at siya’y sinusunog ng sari-saring alalahanin. Kaya’t si Śyāmā ay hindi nararapat magalit sa lalaking iyon.”
Word by Word
प्राणयात्राम्means of sustaining life, livelihood
प्राणयात्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राणयात्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
परिप्रेप्सोःof (one) desiring to obtain
परिप्रेप्सोः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपरि-प्र-इप्सु (इप्सु-प्रत्ययान्त)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शकुनैःby birds
शकुनैः:
Karana
TypeNoun
Rootशकुन
FormMasculine, Instrumental, Plural
हृतवाससःof (one) whose garment has been taken away
हृतवाससः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहृत-वासस्
FormMasculine, Genitive, Singular
आधिभिःby mental afflictions/anxieties
आधिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootआधि
FormFeminine, Instrumental, Plural
दह्यमानस्यof (one) being burnt/tormented
दह्यमानस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदह्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
श्यामाŚyāmā (a female bird; name)
श्यामा:
Karta
TypeNoun
Rootश्यामा
FormFeminine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
क्रोद्धुम्to be angry
क्रोद्धुम्:
TypeVerb
Rootक्रुध्
FormTumun (infinitive)
अर्हतिis fit/ought
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
बाहुक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes