Shloka 14
Keśinī’s Inquiry to Bāhuka and the Emotional Signs of Concealed Identity (केशिन्याः बाहुकपरीक्षा)
प्रत्यक्ष ते महाराज शातयिष्ये बिभीतकम् | अहं हि नाभिजानामि भवेदेवं न वेति वा,यह सुनकर बाहुकने रथ खड़ा करके राजासे कहा--“शत्रुसूदन नरेश! आप जो कह रहे हैं, वह संख्या परोक्ष है। मैं इस बहेड़ेके वृक्षको काटकर उसके फलोंकी संख्याको प्रत्यक्ष करूँगा। महाराज! आपकी आँखोंके सामने इस बहेड़ेको का्टूँगा। इस प्रकार गणना कर लेनेपर वह संख्या परोक्ष नहीं रह जायगी। बिना ऐसा किये मैं तो नहीं समझ सकता कि (फलोंकी) संख्या इतनी है या नहीं
bṛhadaśva uvāca |
pratyakṣa te mahārāja śātayiṣye bibhītakam |
ahaṃ hi nābhijānāmi bhaved evaṃ na veti vā ||
Wika ni Bṛhadaśva: “O dakilang hari, gagawin kong lantad sa mismong harap ng iyong mga mata ang bilang ng mga bunga ng punong bibhītaka na ito sa pamamagitan ng pagpapatumba rito. Sapagkat kung hindi ko ito gagawin, hindi ko tunay na malalaman kung ang bilang ay ganyan nga o hindi.”
बृहदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes pratyakṣa—direct verification—over uncertain, indirect claims: one should not assert certainty about a count or fact without adequate evidence.
Bṛhadaśva addresses the king and proposes to cut down the bibhītaka tree so the number (of its fruits) can be known directly, since otherwise he cannot confirm whether the stated number is correct.