Shloka 31
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
देवसभामें जब उस महोत्सवकी समाप्ति हुई, तब तुम्हारे पिताकी आज्ञा लेकर सब देवता अपने-अपने भवनको चले गये। शत्रुदमन! इसी प्रकार आपके पितासे विदा लेकर सभी प्रमुख अप्सराएँ तथा दूसरी साधारण अप्सराएँ भी अपने-अपने घरको चली गयीं ।। ततः शक्रेण संदिष्टश्चित्रसेनो ममान्तिकम् । प्राप्त: कमलपत्राक्ष स च मामब्रवीदथ,कमलनयन! तदनन्तर देवराज इन्द्रका संदेश लेकर गन्धर्वप्रवर चित्रसेन मेरे पास आये और इस प्रकार बोले--
tataḥ śakreṇa saṃdiṣṭaś citraseno mamāntikam | prāptaḥ kamalapatrākṣa sa ca mām abravīd atha ||
Nang matapos ang dakilang pagdiriwang sa bulwagan ng mga diyos, ang lahat ng diyos—matapos tumanggap ng pahintulot sa iyong ama—ay nagbalik sa kani-kanilang palasyo. O manlulupig ng kaaway! Gayundin, ang lahat ng pangunahing Apsara at maging ang iba pang karaniwang Apsara, matapos magpaalam sa iyong ama, ay umuwi sa kani-kanilang tahanan. Pagkaraan, sa utos ni Śakra, dumating sa aking harapan ang pinunong Gandharva na si Citrāsena. O may mga matang gaya ng talulot ng lotus, at sinabi niya sa akin ang ganito—
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Even in divine settings, order (maryādā) and dharmic protocol prevail: beings take leave properly, follow rightful commands, and communication is carried through authorized messengers—highlighting disciplined conduct and respect for legitimate authority.
After the celestial festivities conclude and the gods and apsarases depart with Indra’s permission, Indra sends the Gandharva Citrāsena to Arjuna. Citrāsena arrives and begins to speak, marking a transition to the message or instruction he brings.