Shloka 10
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
अधो भूधरविस्तीर्ण नितम्बोन्नतपीवरम् | मन्मथायतनं शुभ्र॑ं रसनादामभूषितम्,सुन्दर महीन वस्त्रोंसे आच्छादित उसका जघनप्रदेश अनिन््द्य सौन्दर्यसे सुशोभित हो रहा था। वह कामदेवका उज्ज्वल मन्दिर जान पड़ता था। नाभिके नीचेके भागमें पर्वतके समान विशाल नितम्ब ऊँचा और स्थूल प्रतीत होता था। कटिमें बँधी हुई करधनीकी लड़ियाँ उस जघनप्रदेशको सुशोभित कर रही थीं। वह मनोहर अंग (जघन) देवलोकवासी महर्षियोंके भी चित्तको क्षुब्ध कर देनेवाला था
adho bhūdharavistīrṇa-nitambonnata-pīvaram | manmathāyatanaṃ śubhraṃ rasanādāmabhūṣitam ||
Sa ibaba, ang kaniyang balakang ay malapad na tila hanay ng kabundukan—mataas at hitik—nagniningning at pinalamutian ng sinturong may mga tali na lalo pang nagpaganda. Ang bahaging iyon, nababalutan ng pinong kasuotan, ay wari’y maningning na dambana ni Kāma; ang alindog nito’y kayang gumulo maging sa isipan ng mga pantas sa daigdig ng mga diyos.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the potency of sensual attraction and implicitly points to the ethical need for restraint (dama) and vigilance: even those considered spiritually advanced can be disturbed by desire if they are not watchful.
Vaiśampāyana is describing a woman’s physical beauty—specifically the lower body and the ornamented waist/hips—using poetic imagery (mountain-like breadth; ‘shrine of Kāma’) to convey how intensely captivating it appears.