Shloka 30
Mātali’s Arrival and Arjuna’s Ascent toward Amarāvatī (मातलिसंयुक्तरथागमनम् तथा इन्द्रलोकगमनारम्भः)
गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनि: प्रजागरा । चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा,घृताची, मेनका, रम्भा, पूर्वचित्ति, स्वयंप्रभा, उर्वशी, मिश्रकेशी, दण्डगौरी, वरूथिनी, गोपाली, सहजन्या, कुम्भयोनि, प्रजागरा, चित्रसेना, चित्रलेखा, सहा और मधुरस्वरा--ये तथा और भी सहसीरों अप्सराएँ वहाँ इन्द्रसभामें भिन्न-भिन्न स्थानोंपर नृत्य करने लगीं। वे कमललोचना अप्सराएँ सिद्ध पुरुषोंके भी चित्तको प्रसन्न करनेमें संलग्न थीं। उनके कटि- प्रदेश और नितम्ब विशाल थे। नृत्य करते समय उनके उन्नत स्तन कम्पमान हो रहे थे। उनके कटाक्ष, हाव-भाव तथा माधुर्य आदि मन, बुद्धि एवं चित्तकी सम्पूर्ण वृत्तियोंका अपहरण कर लेते थे
vaiśampāyana uvāca | gopālī sahajanyā ca kumbhayoniḥ prajāgarā | citrasenā citralekhā sahā ca madhurasvarā | ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṃprabhā | urvaśī miśrakeśī ca daṇḍagaurī varūthinī | etāś ca bahvyaḥ sahasraśo 'psarasaḥ tatra indrasabhāyāṃ bhinna-bhinneṣu sthāneṣu nṛtyituṃ pravavṛtuḥ | tāḥ kamalalocanāḥ siddhapuruṣāṇām api cittaṃ prīṇayituṃ pravṛttāḥ | tāsāṃ kaṭipradeśā nitambāś ca vipulāḥ | nṛtyantīnām unnata-stanāḥ kampamānā babhūvuḥ | tāsāṃ kaṭākṣa-hāva-bhāva-mādhuryādayo mana-buddhi-citta-vṛttīḥ sarvā apaharanti sma ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Sina Gopālī, Sahajanyā, Kumbhayoni, Prajāgarā, Citrasenā, Citralekhā, Sahā, Madhurasvarā—kasama nina Ghṛtācī, Menakā, Rambhā, Pūrvacitti, Svayaṃprabhā, Urvaśī, Miśrakeśī, Daṇḍagaurī, Varūthinī, at marami pang libu-libong Apsarā—ay nagsimulang sumayaw sa iba’t ibang dako sa bulwagan ng kapulungan ni Indra. Ang mga diwata na may matang gaya ng lotus ay abala sa pagpapasaya maging sa isipan ng mga Siddha na ganap na. Malapad ang kanilang baywang at balakang; habang sumasayaw, nanginginig ang nakataas na dibdib. Ang kanilang pahilis na sulyap, marikit na kilos, at tamis ay umaagaw sa buong galaw ng isip, talino, at puso.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the power of sensory allure to seize the mind’s functions, implying an ethical lesson valued in dharma: even the accomplished must maintain vigilance (apramāda) and self-restraint (dama) so that attention and judgment are not carried away by pleasure and spectacle.
Vaiśampāyana describes Indra’s celestial assembly where many named Apsarases dance in various places. Their beauty, glances, and graceful movements delight even Siddhas and captivate the mental faculties of onlookers.