Shloka 30
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
तुष्टिबबुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि । त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदु:खे समाहिते,वीरवर! निश्चय ही आपके चले जानेके बाद आपके सभी भाई जागते समय आपहीके पराक्रमकी चर्चा बार-बार करते हुए अपना मन बहलायेंगे। पार्थ! दीर्घकालके लिये आपके प्रवासी हो जानेपर हमारा मन न तो भोगोंमें लगेगा और न धनमें ही। इस जीवनमें भी कोई रस नहीं रह जायगा। आपके बिना हम इन वस्तुओंसे संतोष नहीं पा सकेंगे। पार्थ! हम सबके सुख-दुःख, जीवन-मरण तथा राज्य-ऐश्वर्य आपपर ही निर्भर हैं। भरतकुलतिलक! कुन्तीकुमार! मैंने आपको विदा दी; आप कल्याणको प्राप्त हों
tuṣṭir babuddhir bhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini | tvayi naḥ pārtha sarveṣāṁ sukhaduḥkhe samāhite ||
Wika ni Vaiśaṃpāyana: “O Pārtha, kapag ikaw ay lumisan sa mahabang paglalakbay, ang aming kasiyahan at maging ang katatagan ng isip ay sa iyo lamang mananatali. Sa aming lahat, ang ligaya at dalamhati ay sa iyo nagtitipon—sa iyo nakasalalay. Kung wala ka, hindi kami makatatagpo ng tunay na pagkapuno sa aliw o sa yaman; maging ang buhay ay mawawalan ng lasa. Ikaw ang sandigang pinagtitindigan ng aming kagalingan.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a community’s stability can hinge on a single dharmic, capable person: when such a protector is absent, even pleasures and wealth fail to console. It underscores responsibility, mutual reliance within family, and the ethical weight carried by a principal guardian.
Vaiśaṃpāyana narrates words addressed to Pārtha (Arjuna) as he is about to depart for a long period. The speaker expresses that the others’ happiness and sorrow, and their very sense of satisfaction, will depend on him during his absence.