Shloka 29
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
रंस्यन्ते वीर कर्माणि कथयन्तः पुन: पुनः । नैव नः पार्थ भोगेषु न धने नोत जीविते,वीरवर! निश्चय ही आपके चले जानेके बाद आपके सभी भाई जागते समय आपहीके पराक्रमकी चर्चा बार-बार करते हुए अपना मन बहलायेंगे। पार्थ! दीर्घकालके लिये आपके प्रवासी हो जानेपर हमारा मन न तो भोगोंमें लगेगा और न धनमें ही। इस जीवनमें भी कोई रस नहीं रह जायगा। आपके बिना हम इन वस्तुओंसे संतोष नहीं पा सकेंगे। पार्थ! हम सबके सुख-दुःख, जीवन-मरण तथा राज्य-ऐश्वर्य आपपर ही निर्भर हैं। भरतकुलतिलक! कुन्तीकुमार! मैंने आपको विदा दी; आप कल्याणको प्राप्त हों
vaiśampāyana uvāca |
raṁsyante vīra-karmāṇi kathayantaḥ punaḥ punaḥ |
aiva naḥ pārtha bhogeṣu na dhane nota jīvite ||
Wika ni Vaiśampāyana: “Makakamtan lamang nila ang kaunting ginhawa sa paulit-ulit na pagsasalaysay ng iyong mga gawang bayani. O Pārtha, kapag ikaw ay matagal nang lumisan, ang aming mga puso’y hindi na magagalak—hindi sa mga aliw, hindi sa yaman, ni maging sa buhay mismo.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a community’s moral and emotional stability can rest on the presence of a virtuous, heroic person: when such a figure is absent, ordinary sources of satisfaction—pleasure, wealth, even life—lose their meaning, and remembrance of noble deeds becomes a means of endurance.
In the Vana Parva context, Arjuna (Pārtha) is away for an extended purpose, and those left behind express that they will cope by repeatedly speaking of his valor; without him, they feel no joy in pleasures, riches, or even continued living.