Shloka 47
Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
पृथिवीं लाड्रलेनेह भित्त्वा बीज॑ वपत्युत । आस्ते<थ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम्,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
pṛthivīṃ lāṅgalenāha bhittvā bījaṃ vapaty uta | āste 'tha kṛṣakas tūṣṇīṃ parjanyas tatra kāraṇam ||
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Dito, binubungkal ng magsasaka ang lupa sa pamamagitan ng araro at inihahasik ang binhi. Pagkaraan, tahimik siyang nauupo, sapagkat ang ulap na may ulan ang siyang mapagpasya roon. Kung hindi magpala ang ulan, hindi kasalanan ng magsasaka. Sa pagninilay, ‘Ang matagumpay na gawain na ginagawa ng iba—pag-aararo at paghahasik—ginawa ko rin,’ kung dumating sa akin ang salungat na bunga, hindi iyon aking pagkakamali. Sa gayong pag-iisip, ang marunong na magsasaka ay hindi hinahatulan ang sarili dahil sa kabiguang iyon.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Do your rightful effort fully, but do not take personal blame when outcomes depend on factors beyond your control; results arise from multiple causes, not effort alone.
Yudhiṣṭhira illustrates, through the example of a farmer, that even after proper ploughing and sowing, success depends on rain; likewise, a person may act correctly yet face adverse results without being culpable.