Shloka 4
ननु त्वया महाबाहो प्रतिज्ञातं वृकोदर,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे-- महात्मनि महाबाहो कुरूणां कीर्तिविर्धने । वे बोले--“महाबाहु वृकोदर! तुमने यह प्रतिज्ञा की थी कि "मैं युद्धमें अपनी गदासे दुर्योधनकी दोनों जाँघें तोड़ डालूँगा। महाबाहो! तुम कुरुकुलकी कीर्ति बढ़ानेवाले थे। तुम्हारा हृदय विशाल था। वीर! आज तुम्हारे गिर जानेसे मेरे लिये वह सब कुछ व्यर्थ हो गया
vaiśaṃpāyana uvāca | nanu tvayā mahābāho pratijñātaṃ vṛkodara, dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram |
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O Vṛkodara na makapangyarihan ang bisig, hindi ba’t ikaw ay gumawa ng yaong taimtim na panata?” Sa gayon, ang makapangyarihang Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) ay naghinagpis nang matagal. Nang makita niyang nakabuwal ang kanyang mga kapatid at wari’y nawalan ng saysay ang mga pangako ng mandirigma, siya’y nilamon ng dalamhati at pangamba; at ang kanyang mga salita’y tumungo sa bigat na moral ng mga pangakong binitiwan alang-alang sa dharma at sa dangal ng angkan.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical gravity of a pratijñā (solemn vow): in dharma-centered life, promises bind one’s honor and purpose, and their apparent frustration becomes a source of moral anguish—especially when tied to protecting family and upholding kṣatriya responsibility.
Vaiśaṃpāyana narrates that Yudhiṣṭhira, overwhelmed by sorrow, addresses Bhīma (Vṛkodara) and reminds him of a vow he had made; Yudhiṣṭhira then laments at length, implying that the fall of his brothers makes their aims and pledges seem futile.